wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس سنا » دوره دوم مجلس سنا

0/0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2
[1396/06/22]

جلسه: 75 دوشنبه 28 فروردین ماه 1334  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقای موید‌ثابتی

3- انتخاب کمیسیون های نه گانه مجلس سنا

4- بیانات آقای دادگر

5- بقیه مذاکره در برنامه و رای اعتماد به دولت آقای علاء

6- قرائت سوال آقای بوشهری

7- موقع ودستور جلسه بعد‌- ختم جلسه

مشروح  مذاکرات مجلس سنا، دوره 2

 

 

جلسه: 75

دوشنبه 28 فروردین ماه 1334

(دوره پنجم اجلاسیه)

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقای موید‌ثابتی

3- انتخاب کمیسیون های نه گانه مجلس سنا

4- بیانات آقای دادگر

5- بقیه مذاکره در برنامه و رای اعتماد به دولت آقای علاء

6- قرائت سوال آقای بوشهری

7- موقع ودستور جلسه بعد‌- ختم جلسه

مجلس ساعت نه و پنج دقیقه صبح به ریاست آقای تقی‌زاده تشکیل شد

 

1- تصویب صورت مجلس

رئیس‌- راجع به صورت مذاکرات جلسه صبح 28 اسفند ماه که پریروز توزیع شده اگر نظری دارند آقایان بفرمایند

دکتر سعید ملک‌- بنده چند اصلاح هست در عرایضی که عرض کرده‌ام که باید به عمل بیاید اجازه بفرمایید اصلاح بکنم و بدهم به اداره تند‌نویسی

رئیس- آقا این کار را بفرمایید دو صورت جلسه است یکی مربوط به صبح 28 اسفند ماه آن که مربوط به عصر 29 اسفند ماه است امروز توزیع شده و به چیزی که امروز توزیع شده رأی نمی‌گیریم چون آقایان باید فرصت داشته باشند که مطالعه کنند بنابراین می‌ماند برای جلسه بعد پس چیزی را که رأی می‌گیریم صورت جلسه راجع به 28 اسفند است به غیر از نظر اصلاحی آقای دکتر سعید مالک نظر هست؟ (اظهاری نشد)بنابراین تصویب شد صورت غائبین قرائت می‌شود (به شرح زیر خوانده شد) غائبین با اجازه آقایان سید محمد‌صادق طباطبایی- حجازی- سزاوار- سیف افشار

2- بیانات قبل از دستور آقای مویدثابتی

رئیس- آقای موید‌ثابتی مختصر مطلبی دارند که می‌فرمایند بعد می‌رویم سر انتخاب کمیسیون‌ها‌.

موید‌ثابتی- در جلسه قبل آقای جمال امامی راجع به ورثه مرحوم ملک‌الشعرا بهار بیاناتی فرمودند که باز بنده ناچار شدم که چند دقیقه مزاحم آقایان بشوم صبایای مرحوم ملک شرحی نوشته‌اند به مقام معظم سنا و تکذیب کرد‌اند در این که آنها چنین چیزی نوشته‌اند و معقول هم نیست که خاندانی که اصیل و شریف هستند و بعد هم از این مستمری که برای آنها مقرر شده متمتع و بهره‌مند می‌شوند بر علیه منافع مادی خودشان چیزی بنویسند آنچه محقق شده ظاهراً یکی از بستگان اینها که با آنها مخالف است یک همچو نامه‌ای به امضا یکی ازاین صبایا نوشته و به آقای جمال امامی داده و خواستم عرض کنم اینجا چون معمول نیست که نامه‌هایی از این قبیل در جلسه علنی قرائت بشود آن نامه را خدمت مقام ریاست تقدیم می‌کنم که به کمیسیون عرایض ارجاع فرمایند خواستم توجه آقایان را جلب کنم به این که خاندان ملک منزه و مبری هستند از این قبیل اعمال کوچک و پست.

 

3- انتخاب کمیسیون‌های نه گانه مجلس سنا

رئیس- حالا انتخاب اعضای کمیسیون‌ها شروع می‌شود ولی قبلاً سه نفر باید با قرعه انتخاب بشوند یعنی اقتراع بشود که به اتفاق دو نفر از منشی‌ها در اخذ آراء نظارت کنند البته استخراج آراء در خارج به عمل می‌آید‌. چون 9 کمیسیون انتخاب می‌شود و گلدان‌ها گویا 6 تاست این است که کمیسیون‌های 1و2و 3و 4و 5 را دفعه اول و کمیسیون‌های 6و7و8 و نه را دفعه دوم رأی خواهند داد با این که اگر وسیله به قدر کافی هست طوری دیگر عمل شود (اقتراع برای تعیین سه نفر نظار به عمل آمد در نتیجه آقایان عبدالمهدی طباطبایی دکتر حسابی و دکتر بیانی به سمت ناظر پشت تریبون آمدند. سپس آقایان نمایندگان  به شرح زیر در محل نطق حاضر شده در نه ظرف برای نه کمیسیون رأی دادند)آقایان‌: جمال امامی- آقا سید جواد امامی- دکتر اقبال- اسعد- سپهبد امیراحمدی- دکتر امیراعلم- آموزگار- امیرسلیمانی- اکبر- بوشهری- بهبهانی- دکتر بیانی- سرلشگر بقایی- تقی‌زاده- حکیمی- دکتر حسابی- حجازی- حق‌نویس- خواجه‌نوری- دشتی- دیوان‌بیگی- دهستانی- دادگر- ساعد- سمیعی- دکتر سجادی- مهندس شریف‌امامی- شمس ملک‌آرا- صدرالاشرف- دکتر صدیق اعلم- عبدالمهدی طباطبایی- عضد- فرخ- سرلشگر فیروز- دکتر قاسم‌زاده- لسانی دکتر لقمان- ممقانی- مهدوی- مجد- مویدثابتی- دکتر ملک‌زاده- مسعودی- سرلشگر مطبوعی- ناصری- نمازی- نظام‌مافی- نیکپور- والاتبار- وارسته- وکیلی- هدایت- مشیرفاطمی- پالیزی- جم

رئیس- خواهشمندم آقایان نظار و دو نفر منشی‌ها همین امروز آراء را استخراج بفرمایند آقای دادگر چندکلمه‌ای فرمایشی دارند بفرمایند

 4- بیانات آقای دادگر

دادگر- بی‌اقتضا نبود که یک تذکری به رفقا بدهم کارهای اجتماعی و سیاسی اصولی دارد که به تناوب و برحسب نمره ترتیبی پیش می‌روند وقتی آن فصل بسته شد دیگر رجوع و عدول از آن فصل برخلاف سلیقه است. یک مثال بزنم‌: فرض بفرمایید که بنده به ریاست مجلس سنا رأی نداده باشم درست است ولی به محض این که انتخاب شد و به محض این که این کرسی را اشغال کرد تمام احترامات و تمام اطاعت‌ها و تمام صمیمیت‌ها از بنده باید به جا بیاید و اگر من بخواهم روی این حساب‌های کهنه به کار‌های عمومی زیان برسانم این برخلاف

+++

مصلحت است‌. بنابراین بنده می‌خواهم نظر جناب آقای رئیس را به این مسئله جلب کنم که نطق‌های سناتور‌ها خاصه و خارجی می‌شود و در انعکاس آنها اعمال نظر خصوصی می‌شود و این مسئله برخلاف تقوی و برخلاف صحت عمل مباشرین این کار است مثلاً بعضی از نطق‌ها را اصلاً نمی‌نوسند بعضی از نطق‌ها را قلب می‌کنند عوض می‌کنند اگر عبارت خوبی دارد از آن حذف می‌کنند و به جای آن یک عبارت نامطلوبی می‌گذارند حالا بنده به طور اجمال یادآوری می‌کنم و اگر احیاناً این کار ادامه پیدا کند به طور مفصل در این باب بحث خواهم کرد و مخصوصاً نظر جناب آقای رئیس را جلب می‌کنم که برای انتشار نطق‌ها‌ی وکلا بدون این که انتقام و حسابی در آن مداخله و رخنه بکند مقصودم ایشان نیستند بلکه خارج از ایشان اینها را باید منظم بکنند و صحبت ارث پسری دختری نیست باید که تساوی باشد در حقوق اجتماعی برای همه کس و بنده باز اینجا یادآوری می‌کنم که اگر این کار و این رویه ادامه پیدا کنند بنده مردمانی راکه باعث این کار هستند در این جا معرفی و انتقاد می‌کنم

جمال امامی- بنده عرایض زیادی راجع به این موضوع دارم بعداً عرض می کنم‌.

رئیس- اگر این مطلب را به طور خصوصی می‌فرمودید یک قدری بیشتر توضیح می‌خواستم ولی حالا که در جلسه علنی فرمودید باید توضیح بخواهم آیا مقصود در تقدیم و تأخیر در نطق‌ها یا در چاپ آنها در صورت مجلس‌ها است ( دیوان‌بیگی- منظورشان رادیو است ) رادیو‌ها و روزنامه‌ها به هیئت رئیسه مجلس مربوط نیست این که چاپ می‌شود و به آقایان داده می‌شود این را دقت بفرمایید ( جمال امامی‌- منظور رادیو است ) و ایراد می‌کنید و آن اندازه که بنده می‌دانم یعنی اعتقاد و علم خودم را عرض می کنم از طرف ما ها خردلی غرض محال است که بشود حالا اگر بنده درست متوجه نشده‌ام متوجه بفرمایید. آقای دادگر‌.

دادگر- عرض کنم که منظور بنده هیئت رئیسه نیست منظور بنده جنابعالی نیست شما مردی از این مقوله نیستید این رویه شما نمی‌تواند باشد منظور مطبوعات و رادیو است‌.

رئیس- آقا در خارج خواهش می‌کنم بیشتر توضیح بدهید بیشتر مراقبت می‌کنیم.

جمال امامی‌- در همین جلسه توضیح خواهم داد.

5-بقیه مذاکره در برنامه و رأی اعتماد به دولت آقای علاء

رئیس- بسیار خوب باشد حال برنامه دولت مطرح است آقایانی که وقت خواسته‌اند در جلسه گذشته نوبت آنها محفوظ است و حالا اول آقای خواجه‌نوری بیان می‌فرمایند

خواجه‌نوری- قسمتی از مطالبی را که بنده می‌خواستم به عرض همکاران محترم برسانم جناب اقای جمال امامی با یک بیان ساده و موثر در جلسه قبل گفتند برای این که وقت آقایان زیاد گرفته نشود بنده از تکرار آنها صرف‌نظر می‌کنم و فقط جدا و صمیمانه فرمایشات ایشان را تأیید می‌کنم چون یک حقایق غیر‌قابل انکاری را بیان کردند چون این حقیقتی است که یک حقیقت غیرقابل انکاری است که اگر در جامعه‌ای خدمتگزاران فداکار را تشویق نکنند نظایر آنها پیدا نمی‌شود خوشبختانه شخص اول مملکت به خوبی متوجه این نکته هستند و به همین جهت کتباً و رسماً از خدمات سپهبد زاهدی تقدیر کردند.

یک قضیه برای من مسلم است و یقین دارم که تمام شما همکاران محترم هم کوچکترین تردید در آن ندارید و آن قضیه این است که قاضی اول مملکت ما هر تصمیمی می‌گیرد هر عملی می‌کند هر نقشه‌ای می‌کشد به منظور آسایش ملت رفع ظلم از رعایا‌ی خود و جلوگیری از فساد و کمک به ترقی ایران است و شما که این عضو کوچک خودتان یعنی بنده را می‌شناسید به خوبی می‌دانید که اگر عقیده‌ام غیر از این بود بی‌پروایی آن را داشتم که با کمال صراحت بگویم ولی یک قضیه دیگر هم برای بنده و برای هر ناظر واقع‌بینی مسلم است و آن قضیه عبارت از این است که بعضی از مشاورین اطرافی ولو آنهایی که نهایت حسن نیت و خیر‌خواهی را دارند خیراندیشیشان غالباً با واقع‌بینی همراه نیست و مصلحت حقیقی ملک و ملت را درست تشخیص نمی‌دهند و این مسئله به طوری محرض است که شخص اول مملکت غالباً به آن متوجه شده و حتی با کمال انصاف گاهی هم به زبان آورده‌اند یکی از همین مشورت‌ها که به عقیده بنده با واقع‌بینی و تشخیص مصالح همراه نبوده همین انتخاب جناب آقای علاء است به زمامداری این مملکتی که تازه می‌رفت از هرج و مرج خلاص شود و به اصلاحات اساسی به پردازد جناب آقای علاء را همه خوب می‌شناسند این مرد یکی از شریف‌ترین و پاکدامن‌ترین و وطنخواه‌ترین فرزندان ایران است اتفاقاً اکثریت اعضای این کابینه هم از با تقوی‌ترین مردان وطنخواه تشکیل شده با وجود این بنده احتمال خیلی ضعیفی می‌بینم که این کابینه توفیق به خدمات اساسی پیدا کند بلکه بالعکس به دلایلی که عرض خواهم کرد تصور می‌کنم که این آقایان برخلاف میل وانتظار خودشان وقت بسیار ذی‌قیمت مملکت را بیهوده تلف خواهند کرد و از این فرصت بسیار بسیار مناسبی که پیش آمده حسن استفاده را نخواهند کرد و لازم به گفتن نیست چون خودتان به عین دیده‌اید که از دست دادن فرصت‌های مناسب چه خسارات عظیم و غیر‌قابل جبرانی را به ایران وارد آورده است‌. می‌گویند تاریخ تکرار می‌شد بنده دعا می‌کنم و آرزو‌مندم که این دفعه باز تمام وقایع تاریخ بعد از زمامداری جناب آقای علاء تکرار نشود ولی ترسم این است که جبر تاریخ مسیر خود را تغییر ندهد چون چنانچه می‌دانید عده زیادی از علمای علم‌الاجتماع معتقدند به این که در امور اجتماعی به طور کلی هیچ امری تصادفی و اتفاقی نیست یعنی یک قانون مسلم علت و معلول منظم و غیر‌قابل اعتراضی بر امور جامعه حکم‌فرماست عیناً مثل قوانین قسری فیزیک و شیمی‌. یعنی هر وقت آب بر روی آتش بریزند خاموش می‌شود و هر وقت به موقع دانه گندم را کاشتید و آبش دادید و عوامل نموش را رعایت نمودید حتماً سبز می‌شود و گندم می‌دهد پس می‌شود با دانستن عوامل و علل به طور قطع نتایج و معلول را پیش‌بینی کرد و به همین جهت است که می‌گویند تاریخ تکرار می‌شود‌. زیرا هر وقت یک مقدار عوامل معینی با هم جمع شد یک مقدار حوادث معینی به وجود می‌آورد‌. هر وقت پادشاه یا حکومت ظالمی پیدا شد ملت بر آن می‌شود هر وقت حکومت ضعیفی بر سر کار آید ولو این که نهایت حسن نیت و تقوی را هم داشته باشد شیادان آن را ملعبه خود قرار می‌دهند و قهراً سر رشته امور به دست ناصالحان می‌افتد و بعد هرج و مرج و عصیان پیدا می‌شود و عاقبت قلدر زورگویی بر سرمی‌آید که حتی آزادی مشروع اولیه را هم سلب می‌کند این دوره تسلسل حوادث مثل حلقه‌های زنجیر به یکدیگر پیوسته است و به طور قطع هر یک دیگری را در پس خود را می‌آورد و تاریخ صد‌ها مرتبه این دوره تسلسل را به وجود آورده و همه خوانده و دیده‌ایم چنانچه در اسفند 1329 عین همین قضایا با یک نظم و ترتیب تزلزل‌ناپذیری پیش آمد و همین آقای علاء را نامزد زمامداری کردند عواملی که امروز موجب انتخاب ایشان شده آن روز هم قرائن انتخابش بود‌. یعنی قاضی اول مملکت که بدون شک میل مفرط به آسایش مردم دارد و آن روز هم از فساد دستگاه مجریه به تنگ آمده بود و می‌دید ملتش از رشوه‌خواری و فساد بعضی از عمال قوای اجرائیه به جان آمده است به فکر افتاد مرد نیکنام وطن‌دوست شریفی را زمامدار کند و خودش با نهایت صمیمیت به او کمک نماید تا ریشه فساد کنده شود در آن روزها هنوز رأی تمایل معمول بود و به این جهت در جلسه خصوصی مجلس سنا موضوع زمامداری جناب آقای علاء مطرح شد‌ و تمام سناتورها به احترام نیت خیرخواهانه پادشاه محبوب خود به آقای علاء تمایل نشان دادند به جز بنده حقیر که به غلط یا به درست همیشه مصلحت این پادشاه رئوف را بر محبوبیت و رفاه خودم ترجیح داده‌ام آقایانی که در آن مجلس بودند و عده زیادی از آنها در این دوره هم تشریف دارند شاهدند که وقتی همه به اتفاق گفتند زمامداری یک مرد نجیب و شریفی مثل علاء موجب تسکین تشنجات خواهد شد و پاکدامنی و وطن‌دوستی او باعث توفیق و خدمتش خواهد بود بنده صراحتاً عرض کردم که چند هفته نخواهد گذشت و خود این مرد شریف متوجه خواهد شد که به این که شرافت و پاکدامنی و وطن‌دوستی تنها کافی برای زمامداری نیست و یک روز بی‌خبر خواهد رفت و در جلسه علنی 26 اسفند 29 هم مفصلاً دلایل مخالف خود را با کمال ادب در ضمن تکریم ایشان بیان کردم. البته عرایض بنده یکه و تنها تأثیری نکرد ولی متأسفانه پیش‌بینی بنده آن دفعه هم درست در‌آمد و چنانچه می‌دانید جناب آقای علاء بعد از دو سه هفته زمامداری بیهوده بی‌خبر رفتند‌‌ و بعد تمام آن حوادثی که طوفان وحشتناکی از بلایا بود نزدیک بود استقلال و سلطنت این کشور کهنسال را منقرض کند پیش آمد ... این مرتبه هم باز قاضی اول مملکت از اجحاف و رشوه‌خواری مامورین قوای اجرائیه به تنگ آمد و باز همان علاء پاکدامن و شریف را به کار گماشت و حتی در انتخاب وزرا هم نهایت دقت را فرمود و اشهد بالله اکثریت قریب به اتفاق وزرا از مردمان پاکدامن و شریف انتخاب شدند کسی در پاکدامنی و میل مفرط خدمتگزاری آقایان انتظام اعلم و سایر همکارانش تردید دارد کیست که نداند هرگز سیاست‌های خارجی ما به روشنی و خوبی این دوره‌ای که آقای انتظام وزیر خارجه بوده است نبوده‌؟ ولی با تمام این ظواهر احتمال خیلی ضعیفی برای توفیق این کابینه نمی‌بینم‌- چرا‌؟ دلایل بسیار و مفصلی دارم ولی آن چه به طور اختصار می‌شود گفت به عرضتان می‌رسانم و تقاضا دارم چون موضوع بسیار مهم و حیاتی است با دقت توجه فرمایید و اگر نپسندید لطفا ارشادم کنید‌. دلیل اولم این است که مشاورین اطرافی متأسفانه به یک نکته متوجه نیستند و آن نکته بسیار بسیار مهم این است که این آقایان در امور سیاسی اعتقادی به تخصص ندارند و تقوی و وطنخواهی و اطاعت را شرط کافی برای اداره امور سیاسی می‌دانند چنانچه در کابینه سابق ایشان هم گفته‌ام ( و البته هیچ یک از شما سیاستمداران ارشد من منکر نیستید ) که علم و فن سیاست به دلیل بسیاری که می‌دانید از غالب امور دنیا عمیق‌تر و تخصصی‌تر است و از هر گونه مهندسی عالی دقیق‌تر و مشکل‌تر‌. با این حال عجیب است که ما تعمیر اتومبیل و حتی ساعت

+++

و صندلی‌مان را به غیر‌متخصص نمی‌سپاریم حتی برای استخدام یک ماشین‌نویس ساده هم چنین شرط تخصص قائل می‌شویم ولی اداره امور یک مملکتی به این مشکلی که صدها عامل مرئی و نامرئی بر هر یک از شئون و حوادثش حکمفرمایی می‌کند فقط به داشتن تقوی و ادب و اطاعت محض اکتفا می‌نماییم و هیچ‌گونه شایستگی خاص و تخصصی را قائل نیستیم در نظر بنده این مجاهده صمیمانه‌ای که آقای علاء مریض و اعضای کابینه غیر مجهزش برای خدمت به مملکت می‌کند منظره‌ای‌ است رقت‌انگیز و ضمناً احترام‌آور ولی بی‌نتیجه‌- زیرا با واقع‌بینی سیاسی قضاوت شود به خوبی معلوم می‌گردد که جناب آقای علاء مثلاً اگر در آمریکا به عنوان یک دیپلمات مودب منافع و آبروی ایران را حفظ کرده و محبوبیتش که ناشی از صداقت و شرافتیش می‌باشد جلب اعتماد نموده این به هیچ وجه دلیل نمی‌شود که از عهده زمامداری کشوری مثل ایران هم بر‌آید اساساً فنون دیپلماسی با فنون سیاسی زمین تا آسمان فرق دارد متأسفانه ما در زبان فارسی برای هر دو معنی یک کلمه بیشتر نداریم دیپلمات را مرد سیاسی می‌دانیم و پلتیک را هم مرد سیاسی می‌دانیم و حال آن که تفاوت این دو حرفه با هم شبیه تفاوت چشم پزشکی با مامایی است - حالا اگر بنده علاج چشم معوفم را ازماما بخواهم به احتمال قوی چشمم کور می‌شود شما کاملاً حق دارید بگویید « چون تقصیر از خود توست بکش تا چشمت کور شود » متأسفانه آن که می‌کشد چشمش هم کور می‌شود ملت بیچاره ایران است دلیل وشرط دوم برای مرد مقتدری که صلاحیت زمامداری امروز را داشته باشد این است که نقشه صحیح و جامع و منطقی و نوشته شده‌ای در پیش چشمش باشد تا بر طبق آن بدون تجاوز از قانون بتواند دولت خود را از بوالهوسی بعضی سیاست چیان خود بین و بی‌ثبات و متنفذ مصون بدارد ( و البته در کشوری که فراکسیون پارلمانی و اکثریت حزبی حاکم بر امور نیست این از مشکل‌ترین کارهاست و تدابیر خاصی می‌خواهد که مورد بحثش فعلاً این جا نیست) به نظر بنده اگر کسی چنین نقشه‌ای در جیب نداشته باشد قبول مسئولیتش اشتباه بزرگی است زیرا چنانچه مکرر خدمتتان عرض کرده‌ام اگر مثلاً جراح ماهری مطمئن نباشد به این که اقلاً تاختم یک عمل و بخیه‌زدن زخم اجازه ماندن بر سر مریض را به او می‌دهند قبول مسئولیت و پاره‌کردن شکم مریض و نیمه‌کاره گذاشتن کار یک غفلت مهلکی است و بنده در این مکان رسمی که عالی‌ترین مقام سیاسی است صریحاً اعلام می کنم که تا این مسئله به نوعی حل نشود ممکن نیست اصلاحات اساسی در این کشور صورت گیرد‌. شرط چهارم این که فقط زمامداری در ایران امروز احتمال توفیق دارد که دسته متحدی از سیاستمداران با ارزش و صمیمی و فداکار از جان و دل به کفایت و قدرت و سیاستمداری او ایمان داشته باشند و مثل یک دسته متحد یعنی اکیپ متشکل در هدف مشترک با او همکاری کنند. شرط پنجم این که دردهای اساسی و اصلی این مملکت را که محرک و منشأ تمام این بدبختی‌ها است با کمال واقع‌بینی سنجیده و فهمیده برای علاج کلی آنها نقشه‌های تخصصی حسابی تهیه کرده باشد نه این که به طور کلی و مبهم آرزوی مبارزه با فساد را در دل بپروراند آقایان خیلی بهتر از بنده می‌دانند که موضوع مبارزه با فساد مثل موضوع مبارزه با مالاریا نیست فساد درنتیجه یک عمل و یک میکرب ساده به وجود نمی‌آید صد‌ها عوامل مختلف در پیدایش فساد دخالت دارد که از سیصد چهار صد سال پیش ریشه گرفته است ولذا به سهولت نمی‌توان با آن به مبارزه برخاست یا با بیرون کردن عده‌ای به آن سرو‌سامان داد بلکه برای مبارزه با فساد باید در همه چیز حتی در خانواده‌ها تجدید‌نظر کرد این مسئله به قدری دقیق و مشکل است که من تصور نمی کنم به صرف گنجانیدن یک ماده در برنامه دولت می توان آن را عملی کرد و این را جز به آرزو به چیز دیگری نمی‌توان تشبیه کرد بنده تا این دقیقه هیچ یک از این شرایط را در این کابینه و رئیس محترم و یا کدامن آن جمع نمی‌بینم معذلک برای این که مبادا اشتباه کرده باشم مخالفتم را با کابینه جناب آقای علاء مشروط قرار دادم تا اگر شرایط مذکور یا احتمال ایجاد آنها را به بنده نشان دادند به دل و جان به پشتیبانی این کابینه‌ای که از افراد شریف کشور تشکیل شده است بکوشم

رئیس- آقای آموزگار

آموزگار- در میان پنج منطق آدمی بهترین و موثرترین منطق‌ها منطق برهان و استدلال است و بدترین آنها منطق مغالطه است زیرا منطق برهان برعقل و تجربه تکیه دارد ولی منطق مغالطه مبتنی بر اوهام و سفسطه است تمام علوم طبیعی و ریاضی که نتیجه مفید وقطعی می‌دهند مبتنی بر عقل و تجربه است ولی منطق مغالطه ناشی از توهم است به همین نظر گفته‌اند:

مرد خردمند هنر‌‌پیشه را

عمر دو بایست در این روزگار

تا به یکی تجربه آموختن

با دگری تجربه بردن به کار

چون مراتب عقل و تجربه مختلف و نامحدود است مسلم است که بشر در هر طبقه و مقام و شغل باشد خالی از نقطه ضعف نیست و به قول معروف گل بی‌عیب خداست بنده هفت سال است که با آقای علاء در کمیسیون‌های متنوع و متعدد همکاری داشته‌ام و در کابینه ایشان هم وزیر فرهنگ بوده‌ام و پیوسته با ایشان در تماس مشورتی و کار بوده‌‌ام مردی با این پاکی و بی‌نظری و صاحب تصمیم و اراده ندیدم و آقای دشتی و آقای وارسته که در کابینه آقای علاء شرکت داشتند شاهد صدق عرایض بنده هستند (وارسته‌- صحیح است) اما علت استعفای ایشان عمل ناروای دسته دکتر مصدق و حزب ایران بود که خواستید بر این مرد شریف تحمیل کنید و او را به همین کاری وادارند که خودکردند و کشور را به پرتگاه نیستی کشانیدند آقای علاء تظاهر در مقاومت ندارند ولی همکاران ایشان می‌دانند که تاچه حد دارای اراده قوی و عزم ثابت هستند چنانچه در موضوع آذربایجان با آن که از طرف دولت وقت به ایشان دستور دادند که کوتاه بیایند ولی ایشان چون مرد وطن‌پرست و وارد در مسائل سیاسی هستند آن نظق تاریخی را در سازمان ملل کردند که افتخار آن برای چند نسل ایشان کافی است ( دکتر سعید مالک- دستور نداده بود دولت ) چرا مظفر فیروز تلگراف کرده بود ( دکتر سعید مالک‌- من فکر کردم آقای حکیم‌الملک بودند ) نه خیر آقای حکیم‌الملک نبود بنده چند نفراز وزرای جدید این دولت را که کاملاً می‌شناسم بهترین دلیل حسن انتخاب ایشان می‌دانم و چقدر از منطق برهان دور است که بگویند دو نفر از وزرا‌ این کابینه در کابینه دکتر مصدق بوده‌اند در صورتی که آقای سپهبد زاهدی هم که بعضی آقایان به مجرد احساس خطر برای کشور استعفا دادند و این دلیل بر کمال عقل آنها بود‌ بنده در عین موافقت با دولت ناچارم چند نکته مهم تذکر دهم و این تذکر را وظیفه حتمی و وجدانی خود می‌‌دانم وسکوت و ترک آن را گناهی بزرگ وحق نشناسی نسبت به جامعه می‌دانم و امیدوارم این تذکرات مفید و موثر واقع شود و خوشبختانه مقدمات آن هم شروع شده

1- موضوع برکنار کردن مستخدمین بدنام یا منحرف با وظیفه‌شناس

به نظر بنده خدمت کردن تنها کافی نیست بلکه مضر است زیرا اطمینان از سایرین سلب می‌کند و بیم آن را خواهند داشت که به عناوین گوناگون آنها هم امروز یا فردا برکنار شوند و بنده در این قسمت 15 سال تجربه در دیوان کشور دارم و به صدها پرونده انتظار خدمت رأی داده‌ام انتظار خدمت در قانون استخدام به کلی بی‌مورد و مضر است اگر 30 سال پیش اقتضا داشت امروز مقتضی نیست زیرا با بودن محکمه اداری و محاکمه و مجازات ( تا حد انفصال ابد از خدمت دولت ) دیگر انتظار خدمت به عنوان (‌مقتضیات اداری) معنی ندارد مستخدمین بد‌نام و منحرف و وظیفه‌نشناس را باید از کار بر کنار نمود به نظر بنده منتظر خدمت کردن تنها کافی نیست باید آنها را محاکمه کرد نباید روی حب و بغض باشد اگر محاکمه بشوند بهتر است این به نفع وزرا‌ است خواهند گفت که محکمه این رأی را داده است‌.‌به نظر بنده فقط در مورد حذف مشاغل باید مستخدم را منتظر خدمت کرد و در غیر این مورد باید محاکمه و مجازات کرد آیا در میان این همه مستخدمین دولت در هر وزارتخانه چهار پنج نفر مردم بی‌غرض و با اطلاع پیدا نمی‌شود که متخلفین را محاکمه کرده و حکم مجازات دهند؟ و آیا برای وزیر به مراتب آسانتر و به مصلحت او نزدیکتر نیست که کارمندان متخلف را به حکم محکمه بی‌کار کند تا به حکم بی‌دلیل انتظار خدمت. 30 سال در این مملکت منتظر خدمت کردید چه نتیجه‌ای گرفتید جز آن که بعد از انتظار خدمت می‌روند صف تشکیل می‌دهند‌. باند تشکیل می‌دهند این گونه انتظار خدمت‌ها که تا این مدت شده در واقع در این مملکت موجب مفاسد اساسی شده‌.

2- موضوع مستخدمین نادر است که باید تعقیب شوند خواه وزیر و خواه بایگان و پیشخدمت خواه کشوری وخواه لشگری به نظر بنده اولین وظیفه وزیران این است که هر چه زود تر محکمه اداری از اشخاص صالح و لایق تشکیل دهند و دادستان‌های مطلع و بی‌نظر و پاک ناپاکان را تعقیب کنند اگر تخلف یا اتهام آنها جرم عمومی است فوراً به دادگستری بفرستند و محاکمه را در دادگستری تعقیب نمایند که زودتر خاتمه یابد و اگر جرم اداری است تا حد انفصال ابد از خدمت تکلیف او را معین کنند و باید  در این مورد به رأی محکمه باشد نه آن که فلان وزیر روی نظریات شخصی کسی را منتظر خدمت کند‌. در غیر این صورت تنها بر‌کناری بر جرأت و تشبت آنها افزوده و دیر یا زود دوباره مصدر کار مهمتر می‌شوند و چه بسا میان آنان کسانی بی‌گناه نیز باشند چنانچه مطلعی می‌‌گفت مثلاً مدیر کل سابق ثبت و رئیس بازرسی نخست‌وزیری دریک سال اخیر هفتاد سند مالکیت به نام خود صادر کرده و هفتصد هزار تومان ملک در ورامین خریده یا مثلاً رئیس سابق شهرداری یا وزیر سابق پست و تلگراف مبالغی استفاده نامشروع کرده‌اند باید در یک محکمه بیطرف محاکمه شوند و اگر واقعاً در معاملات ارزی آن طوری که که می‌گویند مبالغ زیادی سوء‌استفاده شده است آنها را محاکمه کنید و بی‌جهت اشخاص را لجن‌مال نکنید و اگر 5 نفر را مجازات کنید به شما قول می‌دهم که در ظرف 6 ماه فساد از بین می‌رود و اینها البته باید تدریجاً باید بشود این که بعضی از آقایان این کابینه را یک کابینه مخلل تشخیص داده‌اند این طور نیست من امیدوارم این پیش‌بینی واقعیت پیدا کند که اگر اوضاع به این شکل باقی بماند و جنگی از نظر جهانی

+++

در نگیرد این کابینه تا 5 سال دوام خواهد کرد ( انشاء‌الله )

3- موضوع ادارات بازرسی مخصوصاً بازرسی نخست‌وزیری که خوشبختانه در روزنامه خواندم منحل شده و به عقیده بنده با بودن اداره کل بازرسی کشور اداره بازرسی‌ها اداری و عمومی در وزارتخانه‌ها که جنبه فنی ندارد نیز زائد است زیرا اداره بازرسی کشور که از قضات شایسته و عالی‌مقام و از نمایندگان وزارتخانه‌ها تشکیل می شود و شما وقتی که در قانونگزاری بازرسی کل کشور درست کرده‌اید ریاست بازرسی کل کشور با مقام وزیر برابر است او حق دارد در مجلس بیاید و توضیح هم بدهد باید پیوسته ادارات مرکز ولایات را تحت نظر و بازرسی قرار دهند و منحرفین و متحلفین را تعقیب نماید‌.

4- موضوع مأمورین شهرستان‌ها

مخصوصاً مأمورین ژاندارمری و ثبت اسناد و آمار و اداره غله و قند و شکر که کار سوء‌استفاده و تبعیض و حق‌کشی را به جایی رسانده‌اند که در بعضی شهرستان‌ها پاسگاه ژاندارمری و مأموریت‌ها سرقفلی دارد و از استفاده‌های نامشروع بالا دستان آنها نیز منقطع می‌شوند‌. بنده در فارس تحقیق کردم ژاندارم تقصیر ندارد افسرها مقصرند از افسران شریف ارتش به ژاندارمری بیاورید و گرگ را از چوپان و گله برکنار کنید و البته شنیده‌اید که هرچه بگندد نمکش می‌زنند وای به وقتی که بگندد نمک این مثل گرچه می‌گویند محال است اما مثل خوبی است بنده نمی‌خواهم اسم ببرم در فارس و بین فسا و اصطبانات چهل هزار تومان رئیس منطقه سوءاستفاده کرده و این بیان کسانی است که طرف اطمینان بنده هستند و در مبلغ ممکن است اشتباهی بشود چون بنده بر‌خلاف واقع اگر باشد حکم قطعی نمی‌کنم چون در یک قسمت عمرم قاضی بودم ولی این سزاوار نیست در جایی که اشرار وجود دارد بگویند وقتی که ژاندارمری سوء‌استفاده می‌کند ما چرا نکنیم؟

5- موضوع خلع اسلحه به عقیده بنده مهمترین وظیفه وزارت جنگ است مثلاً در فارس که مرکز عشایری است هنوز خلع اسلحه اتفاق نیفتاده و حتی به سراغ ایلات عرب و باصری که باعث ناامنی قسمت مهم فارس هستند نرفته‌اند هرچند فرمانده سپاه جنوب مرد بسیار صالح و لایقی است ولی مردم می‌گویند متنفذین محلی پشتیبان اشرار هستند وقتی اسلحه از دست اشرار و از دست متنفذین گرفتند دیگر شریر و متنفذ باقی نمی‌ماند. در مسافرت اخیری که به فارس رفتم در دو فرسخی اصطهبانات یک شب پیش از رسیدن بنده به آنجا اتومبیلی را زدند و یک نفر از مسافرین را با گلوله به سختی مجروح کردند که در شرف مرگ بود در شب بعد به یکی از دهات رونیز حمله کرده و خانه یک نفر رعیت کاسب که مقداری قند و پارچه برای فروش داشته با تهدید غارت کردند‌. بنده خیال می‌کردم که تنها قاچاق اسلحه از طریق خلیج‌فارس است ولی حالا معلوم شد که اسلحه از تهران به شیراز می‌رود این حقایق گفتنی است و باید اینها راگفت هر چند خلع اسلحه با دقت و مطالعه در فارس ادامه دارد ولی به نظر بنده باید ژاندارمری فارس هم عملاً تحت نظارت ارتش باشد وقتی علت عدم جلوگیری و عدم امنیت را جویا شدم معلوم شد که بعضی فرماندهان ژاندارمری مردمان پاک و بی‌غرض نیستند و حتی بعضی روساء جزء با اشرار سر‌وسری دارند و از اموال قاچاق و غارتی هم بی‌بهره نیستند. عجب‌تر آن که شنیدم لوله تفنگ به طور قاچاق از کارخانه اسلحه‌سازی تهران به فارس می‌رود و در آن جا قنداق آن را طوری می‌سازند که مثل کارخانه یا بهتر از آن است و چند نمونه آن بر اثر خلع سلاح در لشگر فارس موجود است و تا آن ساعت بنده خیال می‌کردم قاچاق اسلحه تنها از راه بنادر جنوب است‌.

6- موضوع شهرداری‌ها

که به دست اشخاص سپرده شده در حالی که باید اختیار شهرداری به دست انجمن شهر باشد و مفت خوارنی در هر جا چون موریانه به جان شهرداری‌ها افتاده و مانع تشکیل انجمن هستند چرا قانون آن اجرا نمی‌شود؟ اگر در جریان تصویب است تعقیب کنند که زودتر تصویب شود و کار شهرداری‌ها را به خود مردم واگذارید و از حیف و میل‌ها جلوگیری کنید.

7- موضوع فرهنگ

در اغلب شهرهای کوچک دبستان به قدر کافی نیست مثلاً در اصطهبانات که تحقیقاً 25 هزار جمعیت دارد و پنج هزار دختر و پسر آماده تحصیل هستند فقط ثلث این عده مشغول تحصیل هستند در یک محل 25 هزار نفری سه چهار هزار نفر آن بایستی بیکار باشند البته وقتی که بیکار شدند و کار و کاسبی نبود فاسد می‌شوند و از این نظر باید به فعالیت‌های فرهنگی توسعه داد‌ هر چند رئیس فرهنگ فارس که مردی جدی و وظیفه‌شناس است وعده اصلاحاتی داد ولی کمک وزارت فرهنگ و دادن اختیار به روساء لایق و صالح فرهنگ لازم است و باید مردم به وسیله انجمن‌ها‌ و مجامع محلی فرهنگ خود را اصلاح و توسعه دهند

8- موضوع بهداشت‌: باور بفرمایید سلامتی ناقص مردم شهرستان‌ها مخصوصاً مردم فارس به دست خدا و شاید معجزه است زیرا بر اثر نبودن پزشک و دارو یا داروی فاسد ناخوشی تراخم و اسهال و ناخوشی‌های دیگر سراسر دهات وقصبات را گرفته هر چند رئیس بهداری فارس هم مرد صالح و لایقی است و این تنها کافی نیست بهداری شهرداری اساساً مسخره است باید به نظر بنده این بهداری ضمیمه وزارت بهداری شود و از بودجه بهداری و شهرداری اداره شود و مخصوصاً در قسمت بهداشت اهتمام شود که جلو ناخوشی گرفته شود زیرا باید بهداشت را در مملکت تأمین کرد نه بهداری و مداوا را اگر بهداشت درست شد مریض هم وجود خواهد داشت نه آن که پس از بروز علاج کنند که آن هم میسر نباشد زیرا‌: سرچشمه شاید گرفتن به بیل چه پر شد نشاید گذشتن به پیل

9- موضوع راه‌: که شریان حیاتی جامعه است و مکرر بنده در اینجا عرض کرده‌ام که راه بر فرهنگ و بهداشت و حتی بر ارتش مقدم است زیرا راه است که وسیله امنیت و توسعه فرهنگ و بهداشت را فراهم می‌کند خاصه در این موقع که ساختن را آسفالت د‌ر شرف اقدام است و متأسفانه راه‌های فارس بدتر از همه جاست چنانچه مثلاً راه چهار نهر بزرگ فارس یعنی اصطهبانات و داراب و فسا و نیریز به کلی خراب است و به زحمت با هم مرتبط می‌شوند و آنها تنها مناطق حاصلخیزی است که همه می‌دانند که صادرات فارس از این چهار منطقه است شهر‌هایی که می‌خواهند با هم ارتباط پیدا کنند راه‌هایی است که باید با قاطر ارتباط پیدا کنند و بدین ترتیب معلوم است که چه اشکالاتی را تولید خواهد کر‌د‌.

10‌- اداره تبلیغات و رادیو: آقایان محترم به خوبی می‌دانند که در دنیای امروز تبلیغات درست و با برنامه اساسی چه تأثیر مهمی در پیشرفت امور کشورها دارد متأسفانه در کشور ما اداره تبلیغات که یک روزی امثال آقای دکتر مصدق و آقای حجازی متصدی آن بودند امروز به دست کسانی بی‌تجربه و نارسا افتاده و به جای تبلیغات اقتصادی فرهنگی و دینی و اخلاقی غالباً به مطالب بی‌اهمیت آن هم بوسیله خوانندگان و گویندگان کم‌سواد وقت مردم را مشغول می‌کنند در صورتی که باید با سواد‌ترین اشخاص به این کار گماشته شوند و مفید‌ترین موضوعات را انتخاب کنند البته کسانی هم در این میان سخن‌گویان هستند که هم با سوادند و هم موضوعات بالنسبه مفید دارند ولی اکثریت آنها متناسب نیستند و مخصوصاً بی‌سلیقگی‌ها و بی‌ذوقی‌ها به خرج می‌دهند و از خود لغات فارسی اختراع می‌کنند کلمات عوضی و غلط می‌گویند و مثلاً بعد از موضوعات دینی بلافاصله ساز و آواز راه می‌اندازند مثلاً آقای راشد بیچاره با همه زحماتی که متحمل می‌شود می‌گوید بعد از سخنرانی‌های من لااقل موسیقی نگذارید مگر گوش می‌کنند بلافصله موسیقی می‌گذارند وقتی شا‌گردان مدارس در حال رفتن به مدرسه هستند برنامه آنها را می‌خوانند و خلاصه هیچ تناسب و هماهنگی در کار نیست و باید حتماً اصلاح شود یا مثلاً دو روز و دو شب گوش مردم را کر می‌کنند که شماره تلفن سرپرست کل تبلیغات از سه به پنج تبدیل شده سرپرست کل یعنی چه مگر سرپرست جز هم دارند در خاتمه امیدوارم این تذکرات مورد توجه خاص دولت واقع شده و موجبات آبادی کشور آسایش مردم فراهم گردد.

رئیس- آقای مجد

مجد‌- جناب آقای وزیر کشاورزی توجه کنید روی سخنم با شماست

قسمتی از برنامه دولت فعلی عبارت است از بهبود وضع مردم و آسایش طبقات زحمتکش از این جهت لازم می‌داند مطالبی به عنوان تذکر در قسمت کشاورزی به عرض برساند.

جمعیت فعلی ایران در حدود21 ‌میلیون نفر است که 800 هزار نفر آن کارگر و چهار میلیون آن شهرنشین و باقی آن که 16 میلیون نفر است ده نشین و کشاورز می باشند با کمال تأسف عرض می کنم وضع کشاورزی ایران روز به روز در حال خرابی است و هر قدر جمعیت ایران رو به افزایش است و احتیاج کشور به محصولات کشاورزی زیادتر می‌شود به همان نسبت سطح کشت ایران معکوساً تنزل می کند و پایین می‌آید تا آنجایی که دولت مجبور شده است در یک مملکت کشاورزی که باید صادرات گندم وجود داشته باشد برای رفع نیازمندی اهالی این مملکت از خارج گندم وارد کند و صریحاً عرض می‌کنم اگر در باب کشاورزی رویه فعلی ادامه داده شود 16 میلیون نفوس این مملکت فقیر تر و بدبخت‌تر خواهند شد و ایران را هم قحطی فرا خواهد گرفت و ملاحظه می‌شود در این باب دولت توجهی ندارد به عقیده بنده اصول علل این تنزل امر کشاورزی از قرار ذیل است:

اول- وضع کشاورزی برای رعیت صرف نمی‌کند زیرا مطابق حساب دقیقی که کرده‌ام حد متوسط محصول یک نفر رعیت چه در سهم رعیتی و چه سهم مالکانه در سال 1050 تومان است که پس از وضع ثلث به عنوان سهم مالک الباقی برای رعیت می‌ماند 700 تومان در صورتی که حداقل مخارج یک ساله یک خانواده رعیت در سال 1500 تومان است و به طوری که ملاحظه‌ فرمودید اگر تمام محصول یک رعیت به خود او داده شود یعنی سهم مالکانه هم به او تعلق بگیرد باز سالی 500 تومان کسر عایدات دارد این صرف نکردن امر رعیتی معلول مداخله دولت در قیمت پاره از محصول مخصوصاً گندم و جو و چغندر و برنج وغیره است رفتارش عادلانه نیست و ظالمانه است هم زور دارد و هم مانع کار دیگران می‌شود و ابتکار را از دست مردم گرفته است از طرفی می‌گوید من باید برای تأمین ارزاق شهر‌نشینان به حد‌اقل قیمت خریداری می‌نمایم وبا همین عنوان از دست رعیت خارج می‌کند و از طرف دیگر می‌گوید مایحتاج اولیه خودت را

+++

به بالاترین قیمت باید خریداری کنی وای به حال یک خانواده رعیت که در آن مریض پیدا شود تمام دسترنج محصول یک ساله او کفاف خرید دوای یک مریض را در ماه نمی‌کند و قس علیهذا

دولت برنج را در شمال کیلویی 9 ریال می خرد و کیلویی 50/ 10ریال می‌فروشد تازه وضع مداخلات و معاملات طوری است که مقادیر زیاد برنج در دست مردم باقی مانده است و معلم نیست تکلیف این مردم که برنج آنها درحال خراب شدن است چه خواهد شد‌.

دولت از توتون مبالغ زیادی منفعت می‌برد که گویا سالی 200 میلیون تومان است آیا انصاف است که تحت عنوان انحصاری معاملات و بی‌اطلاعی رعایا این قسم با رعایا‌ی توتون‌کاری رفتار شود. موضوع چای به جای این که به رعایا کمک شود به قسمی که ایران نه تنها احتیاج به چای خارجی نداشته باشد بلکه صادرات هم داشته باشد متأسفانه هر روز به عنوانی موجب زحمت چایکاران می‌شوند قیمت یک خروار چغندر قند در سال 1311 مبلغ 32 ریال بود و حالا 220 ریال است همه آقایان می‌دانند که از سال 1311 تا حالا حداقل زندگی 20 برابر ترقی کرده است و از این قرار حداقل قیمت چغندر قند باید 640 ریال بشود در صورتی که آن را 220 ریال کرده‌اند یعنی 7 برابر شده است قیمت گندم در سال 1311 خرواری 18 تومان شود در صورتی که دولت در حدود 90 تومان خریداری می‌کند‌. ‌اگر بخواهم در این باب امثله عرض کنم زیاد است و موجب درد سر می‌شود برای بالا بردن قیمت و در حقیقت تعدیل این رویه ظالمانه دو پیشنهاد می‌کنم اول آن که دولت مطلقاً در کار محصول کشاورزی مداخله نکند و صدور محصول صدور محصول رعیتی از گندم و جو و برنج و توتون و غیره به کلی آزاد باشد اگر دو سه سال این رویه ادامه یابد ملاحظه خواهند فرمود. سطح کشت تمام محصولات بالا می‌رود و یک نفر رعیت پیدا نخواهد شد که زندگانی دهات را ول کرده و بیاید در شهرها و راه‌ها مشغول عملگی بشود دوم‌. اگر به نظر دولت تحت عنوان تأمین ارزاق عمومی که حقیقتاً این عنوان بلای بزرگی برای مملکت شده است عدم مداخله دولت و آزادی صدور محصول موجب بروز قحطی می شود لااقل با سر فرصت بنشینند جدولی از تمام مواد فلاحتی و صنعتی و قند وپارچه  و دواجات و غیره و غیره ترتیب داده و این مساله غامض را حل کنند که از سال 1311 به بعد تا امروز اجناس وارداتی چه قیمت داشته است و به چه نسبت ترقی کرده است آن وقت به همان تسبت برای محصول کشاورزی مخصوصا برنج و چای و گندم و جو و توتون و چغندر و پنبه قیمت متوسطی معین و اعلام کنند و دولت هم مکلف باشد به همان قیمت خریداری کند.

علت دوم تنزل امور کشاورزی این است که گاو در مملکت کم شده است هم قیمت گاو خیلی بالا رفته است و هم نگهداری گاو گران تمام می‌شود از این جهت رعیت نمی‌تواند شخم زیاد بزند و یا خوب شخم بزند و ناچار باری به هر جهت می‌گذارند و وقت رعیت از دستش می‌رود علاج منحصر این است که دولت مقادیر زیاد تراکتور از یک سیستم وارد ایران کند و به حد‌اقل قیمت و با شرایط بسیار سهل در دسترس کشاورزان قرار داده و قیمت آن را هم حداکثر در پنج سال از خریداران دریافت کند یک رقم تقریبی خوانده‌ام که در ایران روی هم رفته هزار تراکتور با سیستم‌ها‌ی مختلف موجود است و دولت ترکیه تنها چهل هزار تراکتور وارد مملکت ترکیه کرده و در دسترس کشاورزان خود گذارده است علت سوم خرابی کشاورزی ایران تبلیغات سویی است که از شهریور 1320 به بعد بین کشاورزان شده و بین مالک و رعیت را به هم زده‌اند و با لا‌اقل تیره وایجاد سوءتفاهم و اختلاف کرده اند عرض کردم به طور متوسط محصول کشاورزی یک نفر رعیت در سال 1050 تومان است که به طور متوسط 350 تومان سهم مالکانه می‌شود که ده یک آن 35 تومان می‌گردد یک رعیت که لااقل سالی 1500 تومان خرج دارد ملاحظه بفرمایید این 35 تومان چه تاثیری در زندگی او می کند آن رند یعنی حزب توده که درسال 1324 و 1325 به عنوان افزایش سهم رعیت این سند صدی 20 را انداخت برای خرابی دهات و ایجاد کمونیست حساب کارش را خوب کرده بود او دلش به حال رعیت نسوخته بود او می‌دانست که با این عنوان تخم نفاق را بین مالک و رعیت می‌کارد کشمکش هر روز زیادتر می‌شود مالک یا قادر به آباد کردن و آباد نگه داشتن نخواهد بود و یا از این کار دلسرد می‌شود نتیجه ده خراب می‌شود ده که خراب شد رعیت بی‌پا می‌شود بی پا که شد اول شروع به فروختن فرش و سمار می‌کند و آخر گاو و گوسفند خودش را می‌فروشد و دو سال نمی‌‌گذرد که 16 میلیون لخت و عور یعنی کمونیست برای ایران تهیه می‌کند خاطر محترم آقایان را مستحضر می‌سازد در دستگاه آقای دکتر مصدق عواملی مانند مهندس زیرک‌زاده بودند که از خارجی‌ها دستو‌ر می‌گرفتند و این قبیل امور را که صورت به نفع جامعه است مانند ازدیاد سهم کشاورزان و در معنی صد‌در‌صد به ضرر آنها است به عنوان لوایح قانونی بر این مملکت تحمیل کردند.

همه آقایان می‌دانند که بنده از موافقین دولت سابق بوده‌ام و خدماتی را که تیمسار سپهبد زاهدی تحت فرمان و رهبری اعلیحضرت همایون شاهنشاهی به این مملکت کردند فراموش نخواهم کرد ولی خود آقایان شاهدند که در همان اوان مکرر راجع به امور کشاورزی عرایضی کردم ولی متأسفانه دستگاه وزارت کشاورزی طوری نبود که به امور کشاورزی بپردازد و بیشتر جنبه حرف داشت یقین دارم آقایان محترم در راه خیابان پهلوی رو به روی یوسف‌آباد جنگل مصنوعی را ملاحظه فرموده‌اند و این خود نمونه بارز و روشن از وضع کار وزارت کشاورزی است جنگل‌ها از میان رفته است و مثل این است که اداره جنگل‌ها فقط برای خرابی و از میان بردن جنگل‌ها ایجاد شده است وضع مرکبات شمال هم روز به روز خرابتر و آفات آن زیادتر می شود و کسی در فکر جلوگیری نیست قس علیهذا

بنده‌ با جناب آقای طالقانی وزیر کشاورزی سابقه آشنایی ندارم ولی همه می‌گویند ایشان مرد شریف و کار‌دان هستند این است از ایشان به نام حفظ مصالح مملکت و برای نجات 16 میلیون نفوس این کشور تقاضا دارم عرایض بنده را مورد توجه قرار داده و برای ایجاد مزارع نمونه و بورکراسی و کنفرانس و دعوت های پی‌درپی که قبلاً معمول بود خرابی وضع کشاورزی فعلی را مورد دقت و توجه قرار داده مانند یک دکتری که قبلاً مرض را تشخیص و موجبات بروز مرض را پیدا می‌کند و بعد به معالجه بپردازد علت خرابی واقعی امور کشاورزی ایران را تجسس کنند اگر عرایض و نظریات بنده صحیح است در رفع آن اقدام کنند و از خود یادگاری بگذارند‌ و از آقای دکتر مهران هم تمنی دارم باب محصلین ایرانی در خارجه توجه بفرمایند که مشکلات رفع بشود

رئیس- آقای شمس ملک‌آرا‌ پیشنهادی دادند که آقای مشیر‌فاطمی هم عین همان پیشنهاد را دادند که قرائت می‌شود‌.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست سنا

چون مذاکرات آقایان موافقین و مخالفین مفصلاً بیان شد و دولت مکلف است که به کارها و معضلات کشوری برسد لذا پیشنهاد ختم مذاکرات را می‌نمایم

شمس ملک‌آرا‌

نمایندگان‌- رأی بگیرند آقا

رئیس- آقای دهستانی مخالفند

بعضی از نمایندگان- رأی بگیرید آقا

 شمس ملک‌آرا‌- رأی بگیرید بعد از رأی گرفتن آقا فرمایشات خودشان را بکنند.

رئیس- آقای وزیر امور خارجه .

کفیل نخست‌وزیر و امور خارجه- (آقای عبد‌الله انتظام )‌- بنده از فرمایشاتی که آقایان کرده‌اند چه موافق و چه مخالف تشکر می‌کنم ولی متأسفانه چون اهل نطق نیستم نمی‌توانم با فصاحت جواب آقایان را عرض کنم یک قسمت فرمایشات آقایان که مربوط به شخص نخست‌وزیر بود زیاد در اطراف آن صحبت نمی‌کنم و همه آقایان به وطن‌پرستی و حسن نیت و عمل جناب آقای علاء اعتماد دارند ( جمال امامی- بنده به این صفات هم معتقد نیستم ) فقط بعضی آقایان متذکر شدند که شاید برای این کار و در شرایط معین قدرت انجام وظیفه ندارند بنده که افتخار شناسایی 30 ساله با آقای علاء دارم صد درصد مخالفم و این برخلاف حقیقت است و کاملاً صلاحیت دارد‌ و اگر قیاس کردند به یک دوره‌ای که ایشان نخست‌وزیر شده‌اند و یک صحبتی شد که تاریخ تکرار می‌شود این کلمه تاریخ تکرار می‌شود خیلی کلمه ساده‌ای است و ما آن را خیلی سهل‌تر بیان می‌کنیم و جز بدیهیات اولیه هم قبولش داریم ولی تاریخ همیشه به یک شکل تکرار نمی‌شود اگر نخست‌وزیری یا یک وزیری در یک موقع خاصی آمد و نتوانست کاری بکند ما بایستی بگوییم که دیگر هیچ وقت قادر به انجام کار نیست؟ این صحیح نیست بنده توصیه می‌کنم که آقای خواجه‌نوری که اهل فلسفه هستند کتاب دکتر کوین بی که درباره فلسفه تاریخ نوشته شده مطالعه بکنند و در این قسمت خیلی بحث شده است و بنده یقین دارم که آقای علاء هم جرئت دارند شجاعت دارند صراحت دارند و بنده مطمئنم که آنهایی که به ما انتقاد کردند اگر به ما رأی اعتماد بدهند امیدواریم که خلاف استنباط آنها شود جناب آقای جمال امامی یک صحبت‌هایی کردند که ممکن است موجب اضطراب شود و من فکر می‌کنم این دلیل نمی‌شود که دولت نتواند به طور متوسط موفقیتی حاصل بکند اما راجع به قیام 28 مرداد از شخص اعلیحضرت تا کوچکترین فرد این مملکت به نظر افتخار و احترام به آن نگاه می‌کنند و آنچه که راجع به دولت و نخست‌وزیر سابق است نهایت تجلیل در این باره شده است و اگر کسانی در خارج چیزهایی می‌گویند به ما ربطی ندارد ( جمال امامی‌- در خارج نمی‌گویند در رادیو می‌گویند) اما یک

+++

نکته قابل ذکر است وآن این است که اگر بگوییم در قیام 28 مرداد هر کس به یک دلیلی مداخله کرده آن را جزء بزرگان و فداکاران حساب بکنیم‌. به نظر بنده درست نیست چه بسا اشخاصی که برای نفع شخصی ‌و استفاده شخصی در هر موقعی که جنبشی شده خود را داخل کرده‌اند تا از آب گل‌آلود ماهی‌ بگیرند و در این جریانات هم ممکن است مدال هم بگیرند و نشان رستاخیز هم بگیرند ولی بعداً که آدم دزد و متقلبی است او را باید تنبیه کرد و نشان را گرفت بنده خودم در خیابان چرچیل که شلوغ شده بود عده‌ای را دیدم که کاشی آن جا را می‌کندند ولی همان‌ها را دیدم در قیام 28 مرداد کار دیگری می‌کردند اینها را نبایستی حسب کرد که هر کس در هر جنبش وارد شد او آدم خوبی است و ولی البته پیشقدمان هر جنبشی همیشه مورد احترام و توجه تمام ملل هستند البته ما کارهایی را که می‌خواهیم تعقیب بکنیم بایستی به ما فرصت داده شود تا نشان بدهیم که ما این اندیشه‌ها را مرحله عمل برسانیم و در رأس برنامه ما مبارزه با فساد و جلوگیری از آن است و د‌ر این باب صحبت‌هایی شد و نظر‌های مختلفی اظهار شد که بعضی آن را به طوری بزرگ جلوه دادند که نه تنها ما را مأیوس کردند بلکه تمام مملکت را هم می‌خواهند مأیوس کنند که با فساد مبارزه نمی‌شود کرد و جلوگیری از فساد ممکن نیست جناب آقای خواجه‌نوری آن طوری فرمودند که کسی مطالعه نکرده است این طور نیست و ما هم شاید مطالعاتی داشته باشیم و به این جهت بود که من در مجلس شورای ملی عرض کردم که ما مبارزه با فساد را باید طبقه‌‌بندی کنیم اول جلوگیری از فساد در دستگاه‌های دولتی است زیرا این دستگاهی است که می‌خواهد ریشه فساد را از مملکت بردارد ( صحیح است) و این قدم اول است و اما راجع به آنهایی که باید کنار بگذاریم البته باید در این مورد رسیدگی کرد همانطوری که جناب آقای آموزگار فرمودند تنها راه علاج انتظار خدمت نیست باید به وضع آنها رسیدگی کرد و در صورت لزوم محاکمه کرد و تکلیف کارمند خاطی خیانتکار را در این مملکت تا ابد معلوم کرد. ما مجبوریم در قدم اول یک کسانی را که حسن شهرت ندارند کنار بگذاریم تا بعداً به کار آنها رسیدگی شود اما قسمت دوم راجع است به فساد اساسی همان طور که گفته شد محتاج به یک رسیدگی و مطالعه است و یک قسمت از این مطالعات شاید شده و الان هم دولت یک کمیسیونی تشکیل داده است تحت نظر یکی از وزرا‌ با شرکت سه نفر از آقایان وزرا‌ و یک عده از خارج که به موازات این اقداماتی که می‌کنیم یک اقدامات جدی و اساسی بشود تا ببینیم چه طور می‌شو‌د د‌ر شئون مختلف با فساد مبارزه کرد و همان‌ طوری که آقای خواجه‌نوری فرمودند باید این مبارزه ریشه‌دار باشد باید در همه جا باشد مدرسه در خانه بین تاجر و مالک ولی البته این ادعا را نداریم که تمام این کار را به سرعت انجام دهیم چنانچه در مجلس شورای ملی هم عرض کردم این کاری که ما می‌کنیم کار ریشه‌داری است و ما هم البته این کار را پایه‌گذاری می‌کنیم مثل آن کسی که درخت گردو بکارد خودمان هم انتظار نداریم که آن گردو را بخوریم انشاءالله بعداً این نقشه را دولت‌هایی که در آینده خواهند آمد دنبال می‌کنند اما راجع به سیاست خارجی عرض کنم سیاست ‌خارجی مثل سابق است و مثل سابق این سیاست روشن است ‌و سعی می‌کنیم در هر موقع که لازم شود اقدامات تازه به عمل آید البته مجلسین مشورت کنیم اما راجع به کار هیرمند که جناب آقای فرخ تذکر دادند این یکی از آن آرزو‌های بنده است که سیاست خارجی را در دست دارم و امیدوارم که این قضیه را هر چه زودتر که به صلاح مملکت باشد حل کنیم ( موید‌ثابتی- انشاءالله) و همین روزها امیدوارم که سفیر جدیدشان هم بیاید و مذاکرات را هم شروع  کنیم و اطمینان می‌دهم که تا سر‌حد امکان بنده در این مورد کوشش نمایم آقای دیوان‌بیگی جملاتی فرمود که خیلی شدید و حاد بود و آقای خواجه‌نوری هم تقریباً همان‌ها را با صورت ملایمی فرمودند ما آقایان نباید طالب مجهول مطلق باشیم عده‌ای می‌فرمایند که این کابینه کابینه سیاستمدار نیست و اعضای آن با هم وحدت نداشته و نمی‌توانند کار بکنند بنده دلم می‌خواهد که خود آقایان هم فکر کنند وقتی که گفته می‌شود کاغذ بردارید و اسم 12 وزیر را بنویسید که کاملاً وحدت داشته باشند چقدر مشکل است‌. اگر وزرای کابینه را بخواهیم استخدام کنیم از نخست‌وزیر و غیر‌‌ذلک از اشخاص خارجی آن خوب یک امر علی‌حده است ولی اگر بخواهیم از مردم این مملکت انتخاب کنیم و با دست خودمان انجام دهیم من نمی‌خواهم تعریف از خودمان بکنم ولی خوب همین‌ها هستیم (خنده نمایندگان) و جناب آقای فرخ راجع به آقای معتمدی فرمودند که چرا وزیر مشاور شدند و اصلاً چرا وزیر مشاور می‌آورید؟ می‌خواستم عرض کنم اصولاً وزیر مشاور چیز خوبی است و اغلب در دولت یک کارهایی پیدا می‌شود که محتاج به این است که یک وزیری عهده‌دار مسئولیت آن بشود که تا به آن کارها رسیدگی بکند و گرفتاری زیادی در وزارتخانه نداشته باشد ما الان از جناب آقای معتمدی دوست 45 ساله بنده همین استفاده را داریم می‌کنیم و همین کار مبارزه با فساد را به ایشان محول کرده‌ایم‌. صحبت‌هایی به آزادی مطبوعات و حکومت نظامی و رادیو شد به قسمتی از آن آقای وزیر جنگ در جلسه گذشته جواب دادند‌‌. اما اگر راجع به اصل آزادی و مفهوم دقیق آن توجه کنیم یکی از آن موضوعات بسیار مشکی است که بنده قول می‌دهم آقایان که از اشخاص بصیر این کشور هستند و سابقه‌دار هستند اگر هر کدام یک کاغذ بردارند و روی آن راجع به مفهوم آزادی چیز بنویسند دو‌تاشان یک جور نخواهد بود و با هم جور نمی‌آید آزادی یک حرفی است که از لجام گسیختگی شروع می‌شود و تا به استمداد ‌ختم می‌شود‌. و یک لون‌ها و درجات و اشکال مختلفی در این بین وجود دارد و اگر از آزادی آن مفهوم را داریم که هر چه را که مردم می‌خواهند بکنند آن البته موضوع دیگری است و امروز به خصوص این به نفع مملکت نیست و یک نکته را هم باید توجه داشت که در تمام ممالک یک موارد خاص استثنایی وجود دارد که در آن مواقع قسمتی از آزادی را محدود می‌کنند و راجع به حکومت نظامی که فرمودند حاکم نظامی واقعاً خدمات زیادی کرده‌اند و به آن نمی‌شود ایراد کرد.( لسانی- این دلیل استمرار حکومت نظامی نمی‌شود‌) ( یکی از نمایندگان‌- فرماندار نظامی مرد شریفی است خدمت کرده) این البته صحیح است ولی درموارد استثنایی پیش می‌آید ( لسانی‌- 45 سال است که این موارد استثنایی وجود دارد ) به همان جهت است که می‌فرمایید ما برویم معجزه بکنیم اینها را باید تدریجاً رفع کرد‌. اما شکایت از رادیو که شده باید عرض کنم این موضوع مورد توجه جدی دولت است و ما در این مورد مشغول مطالعه هستیم که موسسه رادیو به یک صورت صحیحی در‌آوریم. و از همین حالا دستو داده‌ایم که در خواندن جراید و سر‌مقاله‌ها تنها به مقالاتی که در تعریف دوست است اکتفا نکنند بلکه مطالب را به طور اعم یعنی نظر مخالف و موافق هر دو را بگویند و راجع به بخش نطق آقایان هم دستور می‌دهیم که تبعیض بین موافق و مخالف نباشد و‌لی البته این نکته را باید توجه داشت که تمام وقت رادیو نباید به مصرف این کار‌ها برسد تا نطق مخالفین و موافقین را بگوید و وقت رادیو آن اندازه نیست که تمام نطق‌ها را از اول تا آخر بخوانند ولی البته باید برای مخالف و موافق یک رویه را پیش بگیرد ( جمال امامی- به نطق شما هم اعتماد ندارند ) آقا شما اجازه بفرمایید ما تازه مشغول کار شده‌ایم ( خنده نمایندگان) ( جمال امامی‌- بنده مدرک دارم می‌خواهید بیاورم که نطق شما را هم کنترل می‌کنند) و اما جناب آقای خواجه‌نوری به مسائل اجتماعی  فرمودند که آن نیز بر مبنای ارتباط علی قضایا و وجوب ترتیب معلول بر علت استوار است و به اصطلاح مفهوم « دترمینیستی » قضایای اجتماعی را فرمودند این البته از احکام علمی تا چند سال پیش بود ولی امروز با تحقیقاتی که در مراحل پایین‌تر از اتم صورت گرفته‌. این این قانونی جبر علمی جای خود را به قانون صدقه داده است اما راجع به سیاستمدار فرمودند که بایستی شرایطی داشته باشد در تمام این دنیا این فرض است که هر‌چه مقام بالاتر می‌رود شرایط ورود به آن آسانتر می‌شود و برای این‌ که در هیچ جای دنیا برای وزرای آن سخت‌گیری را به کوچکترین عضوی که وارد وزارتخانه می‌شود نمی‌کنند این قانون دنیاست انشاءالله یک روزی برسد که برای انتخاب وزیر مسابقه گذاشته شود ولی هنوز نیست ولی آن وزیر سیاستمدار و کار‌آزموده و کار‌کشته را اگر از جنابعالی و آقای دیوان‌بیگی با یک برنامه روشن و صریح و واضح در روزنامه به صورت مقاله نوشته می‌شد و ما می‌خواندیم شاید چشم‌های ما باز می‌شد ( دیوان‌بیگی- توجه داشته باشید که موضوع نطق بنده با آقای خواجه‌نوری یکی نیست و با هم اختلاف دارد‌) ( خنده نمایندگان) ( جمال امامی- خوب معلوم است آقای خواجه‌نوری که مثل ایشان فکر نمی‌کنند‌) ولی باید این را عرض کنم که عجالتاً دولت حاضر یک حسن دارد که یک هم‌آهنگی نزدیکی بین آنها است که روز به روز هم زیادتر می‌شود چون از معایب برجسته دولت‌ها نفاق‌ها و اختلافاتی است که در بین آنها پیدا می‌شود و کارشان منتهی به شکست می‌شود خوشبختانه در قدم اول این هماهنگی بین افراد و این دولت هست و امیدوارم که روز به روز هم‌آهنگی نزدیکتر و شدید‌تر شود و اگر هم البته در عالم سیاست ناشی باشیم یواش یواش با ارشاد آقایان یاد خواهیم گرفت ( خنده نمایندگان) و اگر هم البته ما دچار اشتباهاتی بشویم آقایان با نظر صائب خودشان به ما تذکر خواهند داد‌. نقشه آماده هم در ایران به آن طوری که آقای خواجه‌نوری فرمودند ممکن نیست برای این که دولتی که نقشه کامل داشته باشد باید در تمام امور جزئی توجه کرده باشد و از این نظر دارای آمار باشد و تمام مسائل مورد مطالعه را تهیه کرده باشد تا بتواند آنها را با هم سنجیده و بعد از تلفیق به صورت نقشه در آورد و تصمیم بگیرد‌. و این هم فعلاً برای هیچ دولتی میسر نیست ولی البته ما به این مطالب توجه می‌کنیم و اگر فرصت به ما داده شود این قسمت‌ها را همان طوری که میل ایشان است مورد مطالعه قرار خواهیم داد و نتایج آن را هم حاضر نموده و به عرض آقایان خواهیم رساند و به موقع اجرا می‌گذاریم‌. و این که یک قدری به طور مأیوسانه به این دولت بعضی از آقایان نگاه می‌کنند این البته عامل مشوق ما نخواهد بود و موجب تشویق ما نخواهد شد و با این یاس به هر دولت دیگر هم که بیاید اگر

+++

نگاه شود و با این عینکتان تماشا شود قضیه همین طور خواهد بود و گفته خواهد شد که این عیب را دارد نقشه دارد و غیره ولی یک چیزی را که باید به عرض آقایان برسانم این است که لااقل ما در رأس برنامه دولت مبارزه با فساد را گذاشته‌ایم البته ممکن است بفرمایید که ما به حرف دلمان را خوش می‌کنیم ولی عرض کردم راه‌هایی را در پیش گرفته‌ایم امیدوارم که خدمت آقایان اقدامات خودمان را به عرض برسانم‌. بعضی از آقایان در یکی دو بار بعضی قضایا را به طریق قیاس استدلا‌ل نمودند ولی البته همیشه د‌ر منطق استدلال قیاسی صحیح نیست مثل این که آقای جمال امامی فرمودند که هر کس که خیابان بسازد خوب است یا آقای خواجه‌نوری به آن طبیب چشم و قابله اشاره فرمودند اگر حکایت آن طوطی و کچل را در مثنوی توجه بفرمایید‌. مسئله بی‌پایه بودن برهان قیاس و عدم صحت قطعی نتایج آن روشن می‌شود و من بیش از این به آقایان دردسر نمی‌دهم فقط این را عرض می‌کنم که ما با یک حسن نیت واقعی و فداکاری دور هم جمع شده‌ایم امیدوارم که بتوانیم یک خدماتی بکنیم البته این خدمات وقتی جامه عمل می‌پوشد که مورد حمایت و پشتیبانی مردم و نمایندگان مجلسین باشد و اگر به ما رأی اعتماد بدهید من امیدوارم با همکارا‌ن خودمان و جناب آقای علاء که همین زودی‌ها تشریف می‌آورند دست به دست هم دهیم و منشأ خدماتی بشویم و آقایان هم آن وقت قضاوت بفرمایند ( شمس ملک‌‌آرا‌- بنده پیشنهاد کفایت مذاکرات دارم ) ( جمال امامی‌- بنده عرض دارم)

رئیس- الان پیشنهادی برای کفایت مذاکره شده و باید رأی گرفت.

جمال امامی- بنده باید قبل از رأی صحبت کنم چون اعضای دولت به من جواب دادند عرایض بنده را تحریف کردند و من باید به آنها جواب بدهم .

شمس ملک‌آرا‌- بحث و مجادله چه فایده‌ای دارد؟

جمال امامی- مخالف باید دو بار صحبت کند بعد از جواب دولت هم باید حرف بزند

شمس ملک‌آرا‌- بنده آقا پیشنهاد کفایت مذاکرات دارم و می‌خواهم راجع به پیشنهاد خودم صحبت کنم اجازه می‌فرمایید؟

رئیس- آقای شمس ملک‌آرا‌ بفرمایید

شمس ملک‌آرا‌- جناب آقای جمال امامی اجازه بفرمایید‌. اصولاً بحث و جدل زیاد فایده ندارد عرض کنم یکی از معایب کار ما این است که یک پای بزرگ مشروطه مالتک است یعنی ما در مملکت خودمان حزب نداریم و اگر ما احزاب بزرگی داشتیم البته اعلیحضرت همایون شاهنشاهی رعایت اکثریت را می‌کرد و هیئت وزرا هم از آن حزب تشکیل می‌شد و همه متحد متفق و یک‌‌ فکر وارد عمل می‌شدند ولی متأسفانه بعد از 50 سال هنوز به آن مرحله نرسیده‌ایم و تا وقتی که این کار درست نشود این کشمکش هست‌. حالا چون ما حزب نداریم که بگوییم اکثریت ملت نظرش این است که اعلیحضرت شاهنشاه یک نخست‌وزیری را معین کرده و آن وزیر‌الوزرا‌ هم یک عده از وزرای خودش را تعیین کرده و به ما معرفی نموده است و آنچه که مورد تأیید اکثریت است این است که هم رئیس‌الوزرا شخص صالحی باشد و هم وزرا‌ی او مردمان صالحی هستند دیگر مذاکرات و مباحثات زیاد فایده ندارد و آنچه که در این باب گفته شود گفته شد و هرکس هر چه در نظرش بوده گفته و به عقیده من دولتی که کارهای مهمی در پیش دارد و وزرا‌ باید به کارهایشان برسند شاید وزیر دارایی می‌خواهد برود به « باندونک» و یا آقای وزیر امور خارجه باید بروند به کارهای خودشان برسند نباید اینها را بی‌جهت معطل کنیم این تذکرات را بعداً هم ممکن است بدهیم و اصولاً وقتی حضورشان شخصاً شرفیاب شدیم چه مانعی دارد و مطالبی را که شخصاً لازم است تذکر بدهیم و همان جا بگوییم و به موقع اجرا گذارده شود به این جهت از آقای دشتی که گویا نوبه ایشان است صحبت بکنند تقاضا دارم که از صحبت خود صرف‌نظر بکنند که این مذکرات تمام بشود و به هئیت دولت رأی اعتماد داده شود آقایان وزرا‌ تشریف ببرند به دنبال کار خودشان.

رئیس- آقای دهستانی جنابعالی فرمایشی دارید؟ ( دهستانی‌- بلی) بفرمایید آقای دهستانی

دهستانی- در اطراف برنامه‌های دولت هیچ یک از آقایان مخالفتی نکردند و مذاکراتی بود که باید به عرض مجلس و ملت ایران برسد دیروز دو ساعت‌ امروز یک ساعت وقت صرف کردیم مقدرات یک کشوری در این برنامه است و باید هر کس اگر مطلبی دارد درباره آن بگوید و از هرجهت اظهار‌نظر بکند و نظریات خودش را بگوید و هیچ کس هم مخالف این کابینه نیست چرا؟ برای این که تشخیص حکم و فرمان این کابینه با شخص پادشاه است‌. دیه قبل از جنایت و یا اعتراض موردی ندارد هر وقت که وزرا انجام وظیفه نکردند عزرائیل جان آنها مهره کبود ما است‌. اجازه بفرمایید هر کس مطلبی در این باب در مورد برنامه دولت دارد بگوید من جمله خود بنده

رئیس- بنده قبل از رای خواستم عرض کنم که آقای جمال امامی گویا به استناد ماده نظامنامه تقاضای صحبت کردند این ماده ناظر به وقتی است که اگر تهمت زده شود و یا نسبت سویی داده شود

جمال امامی- چرا آقا درموقع رأی به برنامه دولت یا استیضاح وقتی که وزیر می‌آید جواب می‌دهد نماینده باز جواب می‌دهد

رئیس- جنابعالی به استناد کدام ماده می‌فرمایید؟

 جمال امامی- یادم نیست ولی چنین ماده‌ای وجود دارد که هر وقت اگر وکیلی حرف زد و در جواب حرف او را تحریف کرده باشند و حرف او را قلب کرده باشند باید جواب بدهد

رئیس- اجازه بفرمایید اگر مذکرات کافی نبود و اشخاصی که اسم نوشته‌اند حرفشان تمام شد باز هر یک از آقایان خواسته باشند صحبت بکنند مانعی ندارد ولی حالا نوبت آقای ظهیرالاسلام است

 جمال امامی- قبل از کفایت مذاکرات آقای انتظام و آقای دکتر امینی در موقع جواب دادن به حرف‌های ما حرف‌های ما را قلب کرده‌اند باید جواب داده شود بعداً به کفایت مذاکرات رأی گرفته شود یا نشود این مطابق نظامنامه است‌.

شمس ملک‌آرا‌- رأی بگیرید به کفایت مذکرات آقا

 جمال امامی- ایشان در نظامنامه ماده‌ای دارند که مطابق آن باید عمل کنند‌.

رئیس- در ماده 57 نظامنامه یک چیزی وجود دارد ماده 57 نظامنامه قرائت شود

(به شرح زیر قرائت شد )

ماده 57 نظامنامه‌: اگر درضمن مذاکرات صریحاً یا تلویحاً نسبت سویی به یکی از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او بر‌خلاف واقع جلوه دهند نماینده مزبور برای رد آن نسبت یا رفع اشتباه اجازه نطق بخواهد بدون رعایت نوبت اجازه داده می‌شود

 جمال امامی‌- بنده به استناد همین ماده اجازه نطق می‌خواهم جوابی که به بنده دادند و حرف‌های بنده را تحریف کرد‌ه‌اند حرف بزنم

رئیس- اظهارات شما را برخلاف واقع جلوه دادند؟

جمال امامی- بلی

بسیار خوب در این مورد بخصوص که اظهارات جنابعالی را برخلاف واقع جلوه دادند بفرمایید

جمال امامی- باید به یکی یکی جواب بگویم عجب گرفتاری داریم جناب آقای رئیس بی‌لطفی می‌فرمایند این سابقه داشته است

(دیوان‌بیگی- حالا هم سابقه شد )

عرض کردم آقایان وزرا‌ آمدند به ایرادات ما جواب‌هایی دادند عرایض ما را آن طور که ما می‌خواهیم منعکس نکردند همه را قلب کردند جواب‌هایشان منطبق با سؤالات و اعتراضات ما نبود جناب آقای وزیر دارایی به عوض این که بیایند به عرایض بنده جواب بدهند فرمودند فلانی احساساتی و دوست‌پرست است بنابراین دلش می‌خواهد هر کس را که دوست دارد به هر مقامی ‌بنشاند این عین بیان ایشان است اگر قبول ندارید این صورت جلسه هم هست فرمودند که دوستان ایشان اشخاصی هستند که صلاحیت آن مقام را ندارند خود شما هم تصدیق بفرمایید تاکنون من به شما یا یکی از آقایان توصیه کسی را کرده‌ام‌؟ اما غیر از این مطلب اگر من دوستانی داشته باشم به عقیده من اصلح و اشرف افراد این مملکت هستند چرا؟ دلیل دارم برای این که همه شما تصدیق دارید که من آدمی نیستم که هر روز رنگ عوض کنم از روز اول یک حرف زدم یک سیاستی را داشتم که حالا هم دارم حالا هم همان را می‌گویم دوستان من هم با من هم عقیده هستند اگر دوستان من رنگ عوض می‌کردند مثل دوستان شما می‌شدند آنها برای جلب منفعت رنگ عوض می‌کنند غیر از این است؟ وگرنه جزای آخرت را که نمی‌خواهند رضای خدا را که نمی‌خواهند برای جلب منفعت رنگ عوض می‌کنند ولی آنهایی که با من دوست هستند چون من رنگ عوض نمی‌کنم آنها هم رنگ عوض نمی‌کنند لذا آنها با تقوی هستند آقای وزیر دارایی این را به من برای حضرتعالی عرض نمی‌کنم برای خودم عرض می‌کنم کسی که یک دنده است دیگر جلب منفعت ندارد جلب منفعت این است که یک روزی توده‌ای یک روز مصدقیسم یک روز رزم‌آرائیست‌ها یک روز زاهدی‌ئیست‌ها باشد بنده از روز اول خودیئیست بودم رفقای بنده هم همین طور‌. اگر رفقای بنده خواستند جلب منفعت کنند خوب می‌خوردند و مبارزه نمی‌کردند راجع به تبلیغات هم عرض کردم جواب ندادید فرمودید در آتیه خواهم داد آقای وزیر باید دستوری بدهید تا تغییری در آنجا پیدا شود بنده عرض کردم یک نماینده مجلس شورای ملی رفته در رادیو نشسته نطق‌های ما را تحریف کرده جناب آقای انتظام نطق شما را هم تحریف کرده معلوم می شود که به شما‌ها هم اعتماد نیست و شما را هم می‌خواهند کنترل کنند ببینید آقا‌یان انحطاط ‌مملکت به کجا رسیده که نماینده مجلس که باید کار دولت را کنترل کند رفته است حرف نماینده مجلس را کنترل بکند یک روزی ما شنیدیم که یک شخصی را با آن همه سوابق بردند انتخابش کردند من تعجب کردم که این آدم را با آن سوابق انتخاب کردند چون غیر از این شخص کسی

+++

دیگر حاضر نمی‌شد این کار را بکند به عنوان وکیل مجلس - وکیل مجلس چه صلاحیتی دارد‌؟ بنده مطئنم که این حرف‌های مرا نه در رادیو ‌خواهند گفت نه در روزنامه‌ها منعکس خواهند کرد اما برای شما‌ها می‌گویم این را‌ه را باز نکنید این روز برای فردای شماست‌ داد می‌زدم‌. برای مصدق که این کار را نکن به شما هم می‌گویم که کاری نکنید که فردا گرفتار مصدق بشوید فردا با همین چوب شما را می‌زنند اگر امروز چوب به دست شما هست فردا به دست من هم می‌افتد مومن به یک اصولی باشید اجازه ندهید یک وکیل مجلس به رود آنجا حرف شما را قلب بکند این حرف‌های بنده را قلب کرده حرف‌های جناب آقای نظام را قلب کرده است گوش می‌دهید بعداز‌ظهر رادیو را‌؟ گوش بکنید(دیوان‌بیگی‌- کی بوده ) خودشان می‌دانند بنده از جناب آقای رئیس تقاضا می‌کنم امر بفرمایند از آقایان وزرا استدعا می‌کنم به رادیو امر بفرمایید که عرایض بنده را به هیچ وجه منعکس نکنند چون آقا اگر برای شما حرف می‌زنم شما می‌شنوید اگر قسمتی را باید مردم بفهمند آن را که قلب می‌کنند بهتر است که این را هم نگویند بفرمایید اصولاً عرایض بنده را در رادیو منعکس نکنند این تقاضا را که می‌توانم بکنم اگر این را هم آقایان قبول نفرمایند بی‌انصافی است اگر این را توجه نفرمایید مجبورم علیه تبلیغات اعلام جرم کنم این تقاضا را می‌کنم که امر بفرمایید در رادیو عرایض بنده را منعکس نکنند از روزنامه‌ها هم تقاضا می‌کنم چون می‌دانم گرفتارید کنترلتان می‌کنند یا وادار به کنترل می‌کنند یا مدیر جریده نمی‌گذارد تا این وضع هست تمنا می‌کنم عرایض بنده را منعکس نکنید من برای آقایان صحبت می‌کنم آن روز هم عرض کردم صلاحیت و تقوی لازمه‌اش تنها این نیست که آدم دزد نباشد این را بیاورید در مجلس بگویید که ما نخست‌وزیری انتخاب کردیم که دزد نیست این مفهومش این است که20 میلیون ایرانی دزد است و این یک نفر نیست (شمس ملک‌آرا‌- اسمی از« دزد نیست » نبردند)

به خدا این طور است شما هم می‌فهمید و من هم می‌فهمم که صلاحیت و تقوی غیر از این است که کسی که مسئولیتی را قبول می‌کند و بداند آن مسئولیت را نمی‌تواند انجام دهد این بار‌ها برای مردم و مملکت بدتر از دزد است کسی که در موقع خطر مسئولیت را قبول کرده باشد و آن مسئولیت را انجام نداده باشد این خائن به مملکت است کاش دزد باشد گو این که خادم هیچ وقت دزد نمی‌شود آقایان وزرا عرض کردم همه ما موافقیم برای بقاء خودمان حدالمقدور باید دست دزد‌ها را کوتاه کنیم این قضیه دزدی به طور کلی در این مملکت رایج شده است آقای وزیر دارایی می‌داند من هم می‌دانم مشکل است روی کسی دست بگذارید که بگویند این دزد نیست این را توی گوش هم بگوییم این طور شده اگر می خواهید دزد بگیرید نمی‌توانید چون باید همه را بگیرید از صدر تا ذیل اگر دهن مرا باز کنید چیز‌هایی عرض می‌کنم که عبرت‌آور است از بالا تا پائین دزدی می کنند ولی یک اصولی را قائل باشیم جناب آقای انتظام دردم این جاست که باز بند «ج » بازی در‌بیاورند خوب است که مقید به اصلی باشید اگر می‌خواهید دزد بگیرید آن طوری که جناب آقای دکتر امینی گفته که فلان کس 5‌/2 میلیون اختلاس دارد بدون مدرک و دلیل و این را که خوب در 5 دقیقه باز پرس می‌‌تواند برایش ادعا‌نامه صادر کند این را بگیرید بیندازید توی سوراخ دونی تا من و آقایان فرض نکنیم که غرض‌ورزی می‌کنید اگر فهمیدیم که غرض‌ورزی می‌کنید دیگر اعتمادی به دولت شما نخواهیم داشت .

رئیس- چهار نفر دیگر اجازه خواسته‌اند اگر نطق شما تحریف شده بفرمایید (جمال امامی‌- ایشان گفته‌اند که من گفته‌ام دزد نگیرید باید توضیح بدهم‌‌) به هر حال خودتان باید مقید به نظامنامه باشید ( جمال امامی‌- جناب آقای رئیس جنابعالی این جا نشسته‌اید که حقوق ما را حفظ کنید نه حقوق وزرا‌ را ) بنده در این جا باید حقوق نظامنامه را حفظ کنم آنچه که این جا نوشته شده است البته برای قلب مطلب و سوءتعبیر فرمایشات شما که اگر قلب حقیقت کرده باشند اجازه می‌دهم که هرچه می‌خواهید بگویید و به علاوه چهار نفر دیگر اجازه خواسته‌اند باید صحبت کنند بعد از آن چهار نفر باز اگر آقای جمال امامی خواسته باشند می‌توانند صحبت کنند ولی این طور البته نمی‌شود‌. آقای دکتر امینی بفرمایید.

وزیر دارایی ( آقای دکتر امینی)- بنده اگر بخواهم جواب بدهم به طور کلی است مخصوصاً می‌خواستم جواب دوست عزیزم جناب آقای جمال امامی را بدهم و بگویم که چون می‌دانم جناب عالی سوء‌نیت ندارید ولی اشخاصی هستند که در خارج مقدماتی درست می‌کنند و در بین کارمندان پانیک ایجاد می‌کنند این را می‌خواستم عرض کنم تقویت نکنید در مبارزه با فساد درست هم فرمودند که انگشت روی کسی گذاشتن گفتن این که درست یا نادرست است مشکل است همچو قصدی دولت ندارد آنهایی که شهرت نادرستی دارند و همه می‌دانند همان طوری که آقای وزیر امور خارجه فرمودند آنها را از کار برکنار می‌کنیم این عمل را تا حدودی بنده در وزارت دارایی انجام داده‌ام بدون اضطراب و نگرانی و جنابعالی که علاقمند هستید که نظم و آرامش باشد این را تکرار نفرمایید تا بین کارمند‌ان ایجاد اضطراب و نگرانی نشود این راخواستم عرض کنم‌.

رئیس- جنابعالی جواب فرمایشات ایشان را بدهید

وزیر دارایی- راجع به آقای مقدم هم قرار مستنطق صادر شده است

جمال امامی- بسیار خوب بنابراین عرضی ندارم.

شمس ملک‌آرا‌- به کفایت مذاکرات رأی بگیرید آقا اگر مذاکرات کافی باشد که تصویب می‌شود اگر نباشد چهار نفر دیگر می‌توانند صحبت کنند

رئیس- رأی می‌گیریم به پیشنهاد آقای شمس ملک‌آرا‌ که پیشنهاد کفایت مذکرات را دارند آقایان موافقین قیام بفرمایند (‌اکثر برخاستند ) تصویب شد

شمس ملک‌آرا‌- حالا رأی اعتماد بگیرید

رئیس- رأی گرفته می شود به برنامه دولت آقایان موافقین ورقه سفید و مخالفین ورقه کبود خواهند داد

(آقایان نمایندگان به شرح زیر درمحل نطق آمده و رأی دادند)

آقایان: جمال امامی. ظهیرالاسلام. دکتر اقبال. اسعد. تیمسار سپهبد امیر‌احمدی‌. دکتر امیر‌اعلم‌. آموزگار. امیر‌سلیمانی. حسن اکبر. جواد بوشهری. سید علی بهبهانی. دکتر بیانی. سرلشگر بقایی. دکتر حسابی. تقی‌زاده. حجازی. حق‌نویس. خواجه‌نوری. دشتی. دیوان‌بیگی. دهستانی. دادگر. ساعد. نبیل‌سمیعی. دکتر سجادی. مهندس شریف‌امامی. شمس ملک‌آرا‌. صدر‌الاشرف. ابراهیم حکیمی. عبدالهدی طباطبایی. ابوالفضل عضد. مهدی فرخ. سرلشگر فیروز. دکتر قاسم‌زاده. لسانی. دکتر سعید مالک. مهدوی. محمدعلی مجد. موید‌ثابتی. دکتر ملک‌زاده. عباس مسعودی. سرلشگر مطبوعی. محمود ناصری. مهدی نمازی. نظام‌مافی. نیک‌پور. والا‌تبار. وارسته. وکیلی. علیقلی. هدایت. مشیر‌فاطمی. پالیزی. محمود جم 

(پس از شمارش آراء نتیجه به طریق ذیل اعلام شد )

رئیس- عده حاضر 53 نفر آراء موافق 50 ممتنع 2 رأی مخالف یک رأی بنا‌براین برنامه دولت با 50 رأی موافق تصویب شد

اسامی موافقین آقایان‌: نیک‌پور. نمازی. والا‌تبار. امیر‌سلیمانی.‌حق‌نویس.اسعد.دکتر امیر اعلم‌.ساعد.مجد.لسانی. دکترسعید مالک.شمس ملک‌آرا‌. صدر. عبدالهدی طباطبایی. جواد بوشهری. ناصری. جم .حسن اکبر.سرلشگر فیروز بهبهانی. دکتر اقبال.‌حکیمی.هدایت‌.دیوان‌بیگی.سرلشگر‌بقایی.سرلشگرمطبوعی.دکتربیانی.مسعودی.پالیزی.عضد.وارسته.مهدوی.وکیلی.مهندس شریف‌امامی. فرخ. دکتر ملک‌زاده. مشیر‌فاطمی. ظهیرالاسلام. دادگر. سپهبد امیر‌احمدی‌.‌حجازی. نظام‌مافی. دشتی.دکتر حسابی.  

 آموزگار.دکتر قاسم‌زاده.نبیل‌سمیعی. موید‌ثابتی. دهستانی.

مخالف- آقای خواجه‌نوری

ممتنع - جمال امامی

رئیس- تمنی دارم آقایان فوراً تشریف نبرند مطلبی هست که باید تذکر بدهم.

جواد بوشهری‌- سؤالی کردم خواهش می‌کنم خوانده شود

رئیس- بلی روی همین طور عرض کردم‌. آقای انتظام فرمایشی دارند بفرمایید

انتظام‌- اجازه می‌خواستم از صمیم قلب از طرف دولت از این رأی اعتمادی که آقایان سناتور‌ها دارند تشکر کنم امیدوارم که ما بتوانیم ثابت کنیم این رأی اعتماد را آقایان بی‌جا به ما نداده‌اند و البته اقلیتی هم اگر در مجلس سنا باشد با کمال میل حاضریم به انتقاداتشان گوش بدهیم و ارشاد و راهنمایی‌هایی که به ما می‌کنند با کمال دقت مورد توجه قرار دهیم باز یک بار دیگر تشکر می‌کنم و امیدوارم بتوانم خدمتی برای مملکت و مردم بکنم‌.

6- قرائت سوال آقای بوشهری

رئیس- آقای بوشهری یک سؤالی از دولت کردند البته بایستی برای جواب برای دولت فرستاده شود ولی خودشان تقاضا دارند و عجله دارند که این سؤال قرائت شود فقط این سوال بود تا خاطر آقایان اعضای دولت مسبوق باشد‌.

(متن سوال به شرح زیر قرائت شد)

+++                

‌ریاست محترم مجلس سنا

از جناب آقای انتظام کفیل نخست‌وزیری وزیر محترم خارجه تقاضا دارم هرچه زودتر در جلسه حضور به هم رسانیده و به سؤالات زیر پاسخ دهند.

1- طبق اطلاعات واصله اداره دارایی شهر هامبورگ ( آلمان) مالیات مضاعف به عنوان مالیات بر درآمدهای خارج از کشور آلمان از تجار ایرانی مقیم هامبورگ مطالبه وموجبات مزاحمت بعضی از آقایان را فراهم آورده و اقدام به توقیف اموال آنها نموده است‌- آیا دولت ایران نیز نسبت به موسسات بازرگانی و صنعتی آلمان که در ایران مقیم و مشغول تجارت هستند معامله متقابله می‌نماید یا خیر.

2- با این که در این مورد از طرف تجار ایرانی مقیم آلمان به وزارت خارجه شکایت شده است چه اقدامی تاکنون برای رفع مزاحمت از آنها شده و چه تصمیمی در این مورد گرفته شده است

جواد بوشهری

7- موقع ودستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس- البته برای دولت فرستاده می‌شود و به موقعش جواب خواهند داد خواهش می‌کنم در جلسه آینده که روز چهارشنبه خواهد بود ساعت 10 تشریف بیاورند ضمناً خواهش می‌کنم فردا صبح استخراج آراء را تمام بکنند چون رؤسای کمیسیون‌ها باید تعیین شوند بعضی از لوایح از مجلس شورای ملی رسیده که باید فوری مطرح شود و جواب لازم به آنها داده شود و آقایان و نظار هم برای استخراج آراء حاضر بشوند(ساعت یازده و چهل دقیقه جلسه ختم شد)

رئیس مجلس سنا سید حسن تقی‌زاده

+++

 

 

یادداشت ها