wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس سنا » دوره دوم مجلس سنا

0/0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2
[1396/06/22]

جلسه: 54 دوشنبه بیستم دی ماه 1333  

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقایان: آقا سید جواد امامی (با تقدیم دو سؤال) فرخ - شمس ملک‌آرا - دهستانی - دادگر

3- تقدیم عریضه به وسیله آقای دکتر سعید مالک

4- تصویب یک فوریت لایحه اصلاح قانون آب و فاضلاب تهران ارسالی مجلس شورای ملی

5- تصویب یک فوریت طرح اخذ یک هزارم از معاملات ثبتی برای شیر و خورشید ارسالی مجلس شورای ملی

6- جواب سؤال آقای دیوان‌بیگی به وسیله فولادوند معاون نخست‌وزیر راجع به واقعه انتخابات کرمان (با تقدیم یک سؤال)

7- تصویب لایحه تعویض اسکناس‌های 50 و 100 ارسالی ریالی مجلس شورای ملی

8- مذاکره در لایحه فروش خالصه‌جات دولتی

9- تقدیم سؤال به وسیله آقای نبیل‌سمیعی

10- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2

 

 

جلسه: 54

دوشنبه بیستم دی ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- بیانات قبل از دستور آقایان: آقا سید جواد امامی (با تقدیم دو سؤال) فرخ - شمس ملک‌آرا - دهستانی - دادگر

3- تقدیم عریضه به وسیله آقای دکتر سعید مالک

4- تصویب یک فوریت لایحه اصلاح قانون آب و فاضلاب تهران ارسالی مجلس شورای ملی

5- تصویب یک فوریت طرح اخذ یک هزارم از معاملات ثبتی برای شیر و خورشید ارسالی مجلس شورای ملی

6- جواب سؤال آقای دیوان‌بیگی به وسیله فولادوند معاون نخست‌وزیر راجع به واقعه انتخابات کرمان (با تقدیم یک سؤال)

7- تصویب لایحه تعویض اسکناس‌های 50 و 100 ارسالی ریالی مجلس شورای ملی

8- مذاکره در لایحه فروش خالصه‌جات دولتی

9- تقدیم سؤال به وسیله آقای نبیل‌سمیعی

10- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت نه و نیم صبح به ریاست آقای حکیمی تشکیل شد.

1- تصویب صورت مجلس

رئیس- صورت مشروح مذاکرات روز دوشنبه 13 دی ماه قبلاً طبع و بین آقایان توزیع شده است اگر نظری دارند بفرمایند (اظهاری نشد) چون نظری نیست تصویب می‌شود اسامی غائبین و دیرآمدگان جلسه قبل قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

غائبین با اجازه- آقایان: مشیرفاطمی - دکتر امیر‌اعلم - جمال امامی - ظهیرالاسلام - دکتر صدیق - دکتر قاسم‌زاده - ساعد - والاتبار - امیر سلیمانی

غائبین بی‌اجازه- آقایان: دکتر سید حسن امامی - سید محمدصادق طباطبایی - حسن اکبر

2- بیانات قبل از دستور آقایان: آقا سید جواد امامی (با تقدیم دو سؤال) - فرخ - شمس ملک‌آرا - دهستانی - دادگر

رئیس- نطق قبل از دستور آغاز می‌شود آقای ظهیرالاسلام بفرمایید.

آقا سید جواد امامی- در هفته گذشته از قبل شخص آقای معقول که خدمت تمام آقایان به درستی و جدیت معروف است عملی شد که لازم بود از این شخص محترم تقدیر شود متأسفانه به واسطه کسالت شخصی که به آقای رئیس عرض کردم نتوانستم خدمت برسم. اساس زحمتی که در این مدت پنجاه سال طول کشیده شد در روز تبدیل استبداد به مشروطه برای چشاندن طعم عدالت بود نسبت به مردم و حالا احکامی که در دادگستری صادر می‌شود اینجا نمی‌خواهم برای آقایان عرض کنم چون بهتر می‌دانند به هر قسمی که صادر می‌شود وقتی که به مرحله اجرا برسد گمان می‌کنم باید اجرا شود چنان چه در قانون نوشته شده است که اگر غفلت در اجرا شود اعلام جرم بعدم اجرای آن می‌شود احکامی از ثبت اسناد و اداره مال‌الاجاره‌ها صادره شده بود که خجالت می‌کشم عرض بکنم که یک سال و دو سال و حتی هشت سال تمام موقوف‌الاجرا مانده است و این شخص محترم با نهایت بیطرفی شروع به اجرا آن کرد در صورتی که البته یک حقوقی برای اشخاص مستأجر می‌باید قائل شد و در صورتی که آن حقوق شرعی نیست و از روی قانون هم نیست ولی حق دارند و می‌باید حق مستأجر را هم رسیدگی کرد که حقوقی که برای او متصور می‌شود به او داده شود قصد من از این عرض اظهار قدرشناسی از شخص معقول بود که با جدیت و بیطرفی احکامی که در ثبت اسناد صادر شده بود و سابقین برای بعضی ملاحظات اجرا نمی‌کردند شروع به اجرا کرد و تیمسار سرلشگر علوی هم با نهایت بیطرفی اجرا کرد امیدوارم این رویه اجرا را دادگستری بتواند تعقیب بکند تا مردم بفهمند که بعد از چندین سال محاکمه و چندین سال بعد از صدور احکام اجرا خواهد شد (دیوان‌بیگی‌- پس معلوم می‌شود هنوز اجرا نشده است) همان طوری که بیان کردند اجرای تمام نشده است ولی اجرا خواهد شد. (دیوان‌بیگی‌- پس این تقدیر ندارد) اجرا شده است مابقی را نمی‌توانم بیش از این بیان کنم که چرا کاملاً به مرحله اجرا نرسیده است ولی این را یقین دارم که اجرا خواهد شد و از این جهت تقدیر شد از ایشان و از آقای رئیس شهربانی دو مطلب بود که برای اطلاع آقایان می‌خواستم عرض بکنم که سؤالات آن را به آقای رئیس تقدیم می‌کنم یکی سؤال از آقای وزیر پست و تلگراف است که دو هزار تومان امر کرده‌اند که هر کس تلفن می‌خواهد باید بدهد گمان می‌کنم که هنوز به تصویب مجلس شورای ملی نرسیده زیرا اگر رسیده بود به مجلس سنا می‌فرستادند پس حق ندارند که پولی که به تصویب مجلس شورای ملی و مجلس سنا نرسیده است بگیرند بر فرض هم که از این 2 مجلس بگذرد قانون به ماسبق تعلق نمی‌گیرد اوراقی در دست مردم است که وزارت پست و تلگراف داده یا شرکت سابق و ششصد تومان گرفته‌اند و چندین سال است که باید نمره تلفن بدهند اینها را نداده‌اند و همان‌هایی را هم که نداده‌اند و نوشته‌اند که ششصد تومان بگیرند حالا می‌گویند دو هزار تومان باید بدهند اگر هم بنا شود بدهند به چه اطمینانی بدهند و به همین دلیلی که تا حال به همان ششصد تومانی‌ها نداده‌اند به همان 2 هزار تومانی‌ها هم داده نمی‌شود باید بیایند توضح بدهند که قبل از تصویب مجلس چگونه حق دارند به مردم تحمیل پول بکنند.

+++

موضوع دیگر این است که اداره اوقاف مدت‌ها است قریب 30 سال است که نیم عشر از کلیه اوقاف می‌گیرد و گرفتن این نیم عشر معلوم نیست به چه مصرفی می‌رسد آیا جز بودجه مملکتی کرده‌اند که این خلاف شرع است علاوه برخلاف شرع واقف وقف کرده برای استفاده عمومی نه برای این که جز بودجه مملکت و دادن حقوق بشود و دیگر اوقاف مجهول‌التولیه و المصرف که تصرف کرده‌اند معلوم نیست که به چه مصرفی می‌رسانند و یک رئیس اوقافی که رتبه او کوچکتر بوده است از سبزوار فرستاده‌اید به شیراز و با متصدی امر ساخته است و اوقاف صاحب دیوانی که از شیراز به من نوشته‌اند املاکی را که مبالغ گزاف اجاره او بوده برخلاف نص وقف‌نامه 3 سال را برداشته‌اند اجاره داده‌اند ده سال و از آنجا به آقای وزیر فرهنگ کاغذ نوشته‌اند سوادش را هم برای من فرستاده‌اند و اعلام جرم و ذکر لفظ دزدی به رئیس اوقاف مستخدم دولت کرده‌اند و تا حالا رئیس اوقاف بر شغل خود باقی است و هنوز آقای وزیر فرهنگ او را معلق نکرده باید ببینند اگر راست است او را معزول بکند و اگر کسی که اتهام به او داده است مفتری است او را مجازات بکند این لاابالی‌گری‌ها است که دزد را متجری می‌کند یک رئیس اوقافی که نسبت به او اعلام دزدی و جرم می‌شود و در جراید شیراز چاپ شده هنوز در شغل خودش باقی است آقای وزیر فرهنگ هنوز سؤال نکرده‌اند که او را چرا معلق نکرده‌اند که بفرستند به تهران که این چه نسبتی است که به تو داده‌اند اگر دفاع کرد که مفتری را بگیرند مجازات بکنند و اگر نتوانست دفاع بکند او را مجازات بکنند آن وقت گفته می‌شود دزدی و رشوه در این وزارتخانه‌ها شیوع دارد اگر همین موضوعی که الان خدمت آقایان عرض کردم آقای وزیر فرهنگ بدون طرفداری تعقیب بکنند و این رئیس اوقاف را بخواهند به تهران و محاکمه بکنند اگر کسی که او را متهم کرده است به دزدی ثابت کرد مجازات او را علنی بکنند و در جراید بنویسند که این رئیس اوقاف این اعمال را برخلاف قوانین جاریه کرده و دزد است و او را معزول کرده‌ایم و یا آن کسی که برخلاف واقع برمی‌دارد در جراید می‌نویسد و دروغ گفته است او را محاکمه بکنند و به مجازان برسانند.

بعضی از نمایندگان‌- انشاءالله

رئیس- آقای دادگر فرمایشی داشتید؟

دادگر- بنده وقتی نطق‌های قبل از دستور تمام شد عرض مختصری دارم.

رئیس- آقای فرخ بفرمایید.

فرخ- آقایان تصور نفرمایند که بنده شهوت کلام دارم و هر روز مصدع اوقات مجلس می‌شوم وظیفه‌ای که آقایان برای بنده تعیین کرده‌اند چون اصطکاک با امور مردم دارد مجبورم گزارش آن را به عرض مجلس برسانم. موضوع اتوبوسرانی خاتمه پیدا کرد و تمام رؤسای شرکت‌ها حاضر شدند در دفتر مجلس سنا و صورت مجلس را امضاء کردند و یک اختلافی هم که با رئیس بانک توسعه صادرات داشتند ایشان را هم بنده احضار کردم با حضور آقای فولادوند معاون نخست‌وزیر و یک پروتکلی هم صادر شود و البته اتوبوس‌ها زیادتر بشود که موجب آسایش مردم هم باشد و موضوع اضافه نرخ به کلی از بین رفته این را برای استحضار آقایان به عرض مجلس رساندم (صحیح است) و رئیس بانک توسعه صادرات شرحی در جواب آقای لسانی به مجلس عرض کرده و بیلان کارهای خود را تقدیم کرده که من عیناً به مقام ریاست تقدیم می‌کنم که اگر لازم بدانند قرائت خواهد شد و اگر هم لازم ندانند که قرائت بشود به نظر بنده لازم است طبع و توزیع بشود که آقایان مستحضر شوند و این چیزی که می‌گویند راجع به چهارده میلیون صحت ندارد و صورت‌هایی فرستاده‌اند که در آنها توضیح کامل داده‌اند و اگر لازم شد نوشته‌اند که حتی برای تفتیش و کنترل دفاتر هم ممکن است آقایان نماینده معین بکنند (دیوان‌بیگی‌- بانک حق ندارد مستقیماً صورت بفرستد) که این شرحی را تقدیم کرده با دفاتر مقایسه بکنند و حالا بنده عین آن را تقدیم می‌کنم به مقام ریاست.

عرض دیگر بنده راجع است به فرمایش آقای ظهیرالاسلام، این موضوع را که فرمودند از نقطه‌نظر قضاوت نیست در اداره مال‌الاجاره یک حکمی صادر کرده‌اند روی تصویب‌نامه میلسپو و این قوت حکم قضایی صادره از مقام قوه قضاییه را ندارد و چون شکایت کرده‌اند به کمیسیون عرایض روز شنبه آتیه وزیر دادگستری و آقای معقول و رئیس اداره مال‌الاجاره‌ها را خواسته‌ایم بیایند در اینجا خود آقای ظهیرالاسلام هم تشریف دارند به این موضوع رسیدگی خواهد شد چون در عین حال که احکامی صادر می‌شود باید حقوق افراد و حقوق صنفی و سرقفلی هم رعایت بشود این امری است که در تمام اصناف جاری است و نمی‌شود اینها را رعایت نکرد بنابراین روز شنبه که رسیدگی شد هر کس حقی داشت حق او رسیدگی خواهد شد و گزارش آن به عرض مجلس محترم سنا خواهد رسید.

رئیس- آقای شمس ملک‌آرا بفرمایید.

شمس ملک‌آرا- چون آقایان سناتورهای محترم رفقای معظم من خیلی علاقه داشتند که وضعیت سازمان برنامه را بدانند که در این دستگاه چه اقداماتی شده چه نقشه‌هایی ریخته شده و آیا نوید امیدبخشی به ما می‌دهد این عملیات یا نمی‌دهد به این جهت بنده با چهار نفر از رفقای معظم آقای فرخ و آقای سپهبد امیر‌احمدی و آقای دکتر سجادی و آقای دکتر بیانی پنج نفری یک امضایی کردیم و مجلس خصوصی تقاضا کردیم چون ایشان حق این که بیایند در مجلس علنی و بیاناتی بکنند نداشتند و متأسفانه وزرای وقت هم می‌گفتند که اقداماتی شده است و می‌شود و این «اقداماتی شده است و می‌شود» برای ما کافی نبود (سرلشگر فیروز‌- آن حرف‌هایی که زد شبیه قصه بود) اجازه بفرمایید عرایضم را تمام بکنم بیاناتی که ایشان در آن جلسه کردند به نظر من موجب رضایت آقایان هم قطاران بود (صحیح است) (سرلشگر فیروز - نبود آقا) صحیح است و صحیح است (سرلشگر فیروز- هیچ نیست) ملاحظه بفرمایید نقشه‌ای ریخته شده است که نقشه دامنه‌دار وسیعی است که جزئیات این مطالب را به اطلاع ما رساندند و لازم بود من در این مجلس علنی هم در این باب صحبت بکنم چون خود ایشان حق این که بیایند این عرایض را در اینجا بکنند ندارند (سرلشگر فیروز- وزیر مسئول را بفرمایید بیاید) حضرت و‌الا آخر این طور که می‌شود اجازه بدهید عرایضم را بکنم نمی‌دانم علت این چیست به هر حال اقداماتی که شروع شده و نقشه‌هایی که ریخته‌اند به عقیده بنده خیلی مهم است یک موقعیتی در دست ما آمده است که شاید انشاءالله یک عمرانی و یک آبادی در این مملکت بشود یک کارهای تولیدی بشود که به درد مردم بخورد (صحیح است) من نمی‌دانم که آقا چرا مخالفند نمی‌دانم ولی موققع را نباید از دست داد و این موقع چند چیز لازم دارد یکی پول است که خوشبختانه قضیه نفت خاتمه پذیرفته و هفتصد میلیون دلار در اختیار ایشان می‌گذارند که در این مدت به مصرف کارهای تولیدی و آبادی مملکت برسانند این یکی از عواملی است که همه چیز پول لازم دارد که موجود است.

دوم این است که کسی بر سر کار باشد که بصیر باشد (دکتر سجادی‌- امین باشد، درست باشد) درست باشد فعال باشد و آن هم یکی از عواملش است به نظر بنده این عوامل در آقای ابوالحسن ابتهاج جمع است (صحیح است) بدون این که با ایشان من خصوصیتی و یا رفاقتی داشته باشم و حقیقت امر را برای مصالح مملکت می‌گویم یک عامل مهم دیگر این است که شخصی که در رأس این دستگاه است 7 سال با هفتصد میلیون دلار و بایستی کارهای با اهمیت بکند که برای این مملکت فوق‌العاده نافع است باید از او تقویت بشود که ثبات قدمی برای او ایجاد بشود (صحیح است) و وضع این شخص نباید طوری باشد که هر روز تغییر بکند و در نتیجه نقشه او هم تغییر بکند و کسی دیگر بیاید و بگوید این جور بشود نقشه‌ای که ایشان نشان داده‌اند تمام آن با موافقت نظر دولت بوده و یقین دارم دولت سپهبد زاهدی با ایشان خیال خدمت‌گزاری مملکت را دارند و در این عقیده‌ام تردید ندارم از آن گذشته شاهنشاه مملکت که می‌دانید جز ترقی مملکت و خیر مملکت چیزی نمی‌خواهند آنچه بر بنده ثابت است مژید ایشان است و حامی و حافظ ایشان است پس این موضوع یعنی این عامل هم در ایشان انشاءالله جمع خواهد بود که دولت از او تقویت بکند و مقامات صالحه مقامات عالیه و مؤثر مقوی او باشند و ایشان هم محتاج نباشد به این که توصیه و دخالت اشخاص را بپذیرد (دکتر سجادی‌- نباید بپذیرد) سابق بر این وقتی که صحبت می‌شد که یک خارجی بیاید برای اداره کردن مالیه و یا جای دیگری یک دلیل متقن که می‌گفتیم و همه می‌پذیرفتند این بود که توصیه و نفوذ آقایان صاحب نفوذ که در مملکت ما بسیار هستند نمی‌گذارند که آن رئیسی که در سر دستگاه است کاری بکند (سزاوار - حالا هم نمی‌گذارند) این موضوع بسیار مهم است و به همین جهت یکی از عوامل عمده این بود که فلان آقا فلان موسیو رئیس ژاندارمری از سوئد بیاید و ژاندارمری را اداره بکند برای این که توصیه و دخالت اشخاص را قبول نمی‌کرد و تحت تأثیر نفوذ اشخاص واقع نمی‌شد و فقط کار می‌خواست و دیسیپلین می‌خواست و نظم و ترتیب در کارها را می‌خواست، حالا هم اگر مل بخواهیم این دستگاه عظیم دامنه‌دار اداره شود به نظر من باید کاری بکنیم که هیچ اعمال نفوذی در این قسمت نشود و اگر نقشه‌اش مورد پسند دولت هست.

(آقای دکتر ملک‌زاده توجه بفرمایید)

اگر نقشه‌اش مورد پسند دولت و مورد پسند وکلای مجلس است و تمام جزئیات آن را پسندیده‌اند به نظر من باید با تمام قوا سعی کنیم در تقویت او این «پوان داپویی» نقطه اتکاء برای او لازم است که او به اعمال نفوذ توجهی نکند و اشخاصی را او سرکار بگذارد که بلد کار باشند و خودش هم

(آقا مشاجرات بین‌الاثنین که نمی‌گذارد کار بکنیم)

و خود این شخص هم به طوری که در

+++

بیانات خودش اظهار کرد صرفاً از لحاظ وطن‌پرستی و خدمتگزاری این کار را قبول کرده و با این که در ادارات خارجی مبالغ گزافی به او حقوق می‌دادند که در بانک بین‌المللی و نقاط دیگر برود و به وجود او احتیاج داشتند.

معهذا برای این که خدمت به این مملکت بکند دو خط در تاریخ ایران بنویسند که یک همچو شخصی آمد و به مملکت خدمت کرد و روی علاقه و عشق آمده است برای این که خدمت به این مملکت بکند با این مقدمات به نظر من اگر آقایان همراه هستند با نظر بنده باید از ایشان تقویت کرد و مجلس شورای ملی هم یقین دارم که هیچ نظری جز خیر و صلاح و ترقی مملکت ندارند و آنان به ما هم تأسی خواهند کرد و سایر مقامات عالیه هم از او تقویت می‌کند و امیدوارم که مواعیدی که ایشان دادند به موقع عمل گذاشته شود ورودی ببینیم که ارایه این کار بزرگ راه بیفتد.

رئیس- آقای دهستانی بفرمایید.

دهستانی- چند جلسه قبل راجع به مزاحمتی که از طرف مأمورین دولت نسبت به زارعین و مالکین برای دریافت مازاد شده بود از جناب آقای دکتر امینی وزیر دارایی سؤال کردم و ایشان مساعدت کردند و در اینجا بیان فرمودند و دستور هم دادند که بی‌جهت مزاحمت فراهم نکنند آن روز در اینجا عرض کردم و حالا هم تکرار می‌کنم رعیت و مالک ایرانی جنس را به شهرها حمل می‌کنند نه به آسمان می‌برند و نه به خارجه بهتر است دولت مزاحمت مأمورین را قطع بکند و در شهر به نرخ عادله هر قدر مازاد بخواهد خریداری بکنند به عقیده بنده ما کسر غله نداریم شنیده‌ام از آمریکا هم غله خریداری شده است تصور می‌کنم اگر این مزاحمت رفع شود و مردم آزادانه به شهرستان‌ها گندم بیاورند و به نرخ عادله بفروشند بهتر از این باشد که ما از خارجه گندم می‌آوریم چون آقای فولادوند در اینجا تشریف دارند و همین طور جناب آقای وزیر کشاورزی اینجا تشریف دارند خواستم تمنی بکنم که دستور بدهند به ولایات همان عملی را که در تهران شده است در سایر ولایات هم بشود و مزاحم مردم نباشند (نمایندگان‌- صحیح است) و البته از این مساعدت هم منظور دولت تأمین می‌شود و هم مردم سپاسگزار خواهد شد.

سرلشگر فیروز- صحیح است. احسنت

رئیس- آقای دادگر بفرمایید.

دادگر- بنده اجازه‌ای که خواستم به شهادت آن که آقای رئیس مجلس در اول مرا صدا کردند معنایش این بود که من متوجه نطق‌هایی که بعد می‌شود نبودم و می‌خواستم مستقیماً و بدون این که به کسی تلویحی کنایه‌ای باشد مطلبی را بگویم ولی حالا می‌گویم طوری و که مقدر شد که با مذاکرات کنونی هم ارتباط داشته باشد مجلس مؤسسه متشخصی است با اهمیت است در تمام دنیا این مؤسسه بین مؤسسات دیگری که هست نمره یک و نمره اول را دارد رئیس مجلس سنا یک مزایایی دارد اعضای مجلس سنا یک مزایایی دارند رجال محترم و موجه طرف اعتماد هستند اما یک شرط دارد که خودش موجب تنزل خودش نشود (نمایندگان‌- صحیح است) اگر بنا باشد در اینجا تملق از اشخاص یا مطالب خصوصی و مطالب شخصی طرح شود با دست خود ما این مؤسسه عظیم را تنزل داده‌ایم (نمایندگان‌- صحیح است) این عادت نمی‌دانم چطور شده جریان پیدا کرده و در سنا رخنه نموده است مردی خوب است. خوب باشد و ما خوبی او را انکار نداریم ولی این جا بساط مدیحه‌سرایی نباید باشد (نمایندگان‌- صحیح است) اینجا کار خصوصی و مطالب شخصی نباید مطرح شود بنده به صرفه رفقا و به صرفه مؤسسه و به صرفه جایی که خودم در او خادم هستم تقاضا می‌کنم که احتراز بفرمایید از این که در اینجا تملقی گفته شود با مداحی و خوش آمدگویی از کسی بشود و یا کارهای خصوصی و نظریات شخصی مطرح شود. (نمایندگان‌- صحیح است) این به صرفه و صلاح همه آقایان است (نمایندگان‌- صحیح است احسنت) و از خدا می‌خواهم که ما را هدایت بکند انشاءالله

سرلشگر فیروز- احسنت آفرین

نبیل سمیعی- آقای ظهیرالاسلام تشریف نداشتند که بشنوند.

3- تقدیم عریضه به وسیله آقای دکتر سعید مالک

دکتر سعید مالک- اجازه می‌فرمایید.

رئیس- بفرمایید.

دکتر سعید مالک- یقیناً آقایان محترم در نظر دارند که در سال 1332 در آبادان یک مامایی را که دعوت کرده بودند سر وضع حمل برود در اتومبیل او را کشتند و این ماما اسمش ریما بابایان بود و شوفری که این زن را کشته بود پیدا شد ولی گویا از محبس فرار کرده و رفته است به کویت اولیاء این مقتوله عریضه‌ای نوشته‌اند به مجلس سنا و بنده تقدیم می‌کنم تا به دولت تأکید بشود در این قضیه دقت بکند مراقبت بکند تا شاید این قضیه اصلاح شود.

4- تصویب یک فوریت لایحه اصلاح قانون آب و فاضلاب تهران ارسالی مجلس شورای ملی

رئیس- لایحه مربوط به اصلاح قانون آب و فاضلاب شهر تهران از مجلس شورای ملی رسیده است قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس سنا

گزارش کمیسیون‌های بودجه و کشور در مورد لایحه مورخه 22/3/33 دولت مربوط به اصلاح قانون آب و فاضلاب شهر تهران در جلسات روزهای پنجشنبه 9/10/33 و یکشنبه 12/10/33 مطرح و پس از تصویب یک فوریت آن در جلسۀ 12/10/33 با اصلاحاتی تصویب گردید اینک لایحه قانونی نامبرده برای تصویب آن مجلس محترم به ضمیمه ایفاد می‌گردد.

رئیس مجلس شورای ملی- رضا حکمت

لایحه قانونی مربوط به اصلاح قانون آب و فاضلاب شهر تهران

ماده 1- به بانک ملی ایران اجازه داده می‌شود علاوه بر یک هزار میلیون ریال وام موضوع تبصره 22 مادۀ 2 قانون بودجۀ سال 1328 کل کشور مصوب تیر ماه 1328 تا میزان سیصد میلیون ریال دیگر با همان شرایط وام قبلی اعتبار بدهد که با توجه به قوانین و شرایط مربوطه به مصرف تکمیل عملیات لوله‌کشی آب تهران و آماده ساختن آن برای بهره‌برداری و توزیع آب پاک.

تبصره- دولت مکلف است ظرف شش ماه برنامه لوله‌کشی آب مراکز استان‌ها و شهرها را تهیه و برای تصویب به مجلس شورای ملی تسلیم نماید.

ماده 2- مسئولیت اداره کردن سامان مستقل آب متعلق به شهرداری که دارای شخصیت حقوقی و بر طبق موازین قانون تجارت عمل می‌نماید به عهده مدیر عامل فعلی سازمان آب تهران محول می‌گردد که انتصاب او طبق تبصره 22 مادۀ 2 قانون بودجه سال 38 صورت می‌گیرد.

ماده 3- مسئولیت اجرای طرح‌های لوله‌کشی و فاضلاب تهران به عهدۀ سازمان مستقل آب محول می‌گردد که از محل درآمد خالص آب پس از کسر استهلاک وام‌های خود و از محل دیگری که دولت با تصویب مقامات قانونگذاری تعیین خواهد کرد به تدریج طرح‌های لازم را تنظیم و به موقع اجرا بگذارند.

تبصره- تمام شهرستان‌ها در صورتی که به راهنمایی‌های سازمان آب تهران نیازمند باشند سازمان آب تهران از راهنمایی‌های لازم مضایقه و امساک نخواهد کرد.

ماده 4- وزارت کشور مکلف است ظرف شش ماه از تاریخ تصویب این قانون لایحه قانونی خاصی به منظور جلوگیری از دخالت‌های غیر مجاز در تأسیسات آب شهرها و کیفر بزه‌های بهداشتی تنظیم و با موافقت وزارت دادگستری و وزارت بهداری به مقامات قانونگذاری تقدیم نماید و پس از تصویب در کمیسیون‌های دادگستری و بهداری مجلسین به طور آزمایش قابل اجرا خواهد بود.

ماده 5- کلیۀ لوازم و مصالح مورد نیاز لوله‌کشی و فاضلاب شهرها از هر قبیل طبق تشخیص وزارت کشور از کلیه عوارض معاف خواهد بود.

ماده 6- هر گونه تصمیم یا اقدامی از طرف هر یک از دستگاه‌های دولتی و ملی که ارتباط با آب و فاضلاب تهران داشته باشد مستلزم جلب نظر قبلی سازمان آب خواهد بود.

ماده 7- دولت مکلف است ظرف سه ماه لایحه لازم برای رفع نواقص لوله‌کشی شهرهایی که لوله‌کشی آن شروع شده است تهیه و به مجلس شورای ملی تقدیم نماید.

رئیس- به فوریت آن مطرح است.

نمایندگان‌- مخالفی نیست.

رئیس- مخالفی نیست؟

نمایندگان‌- نه خیر

رئیس- به فوریت اول آن رأی گرفته می‌شود آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. به کمیسیون‌های یک و دو و سه ارجاع و طبع و توزیع می‌شود.

5- تصویب یک فوریت طرح اخذ یک هزارم از معاملات ثبتی برای شیر و خورشید ارسالی مجلس شورای ملی

رئیس- طرح قانونی مربوط به اخذ یک هزارم از معاملات ثبتی جهت کمک به شیر و خورشید سرخ ایران از مجلس شورای ملی رسیده است قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

ریاست محترم مجلس سنا

طرح تقدیمی جمعی از آقایان نمایندگان دایر به طرح گزارش کمیسیون‌های قوانین دارایی و دادگستری دورۀ قانونگذاری مربوط به اخذ یک هزارم از معاملات ثبتی جهت کمک به شیر و خورشید سرخ ایران به قید فوریت و طرح فی‌المجلس در جلسه روز پنجشنبه 16/10/33 مطرح قانونی نامبرده برای اظهار ملاحظات آن مجلس محترم به ضمیمه ایفاد می‌گردد که در موعد مقرر اعاده فرمایند تا رأی نهایی گرفته شود.

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت

طرح قانونی مربوط به اخذ یک هزارم از معاملات ثبتی جهت کمک به شیر و خورشید سرخ ایران

ماده واحده- اجازه داده می‌شود از تاریخ تصویب این قانون معادل یک هزارم

+++

از مبلغ معاملاتی که در محاضر و دفاتر اسناد رسمی انجام می‌گیرد از متعاملین به نسبت نیم در هزار از هر یک جهت امور خیریه دریافت و به صندوق سازمان شیر و خورشید سرخ ایران تحویل شود. تقسیم این وجوه بین شهرستان‌ها به تناسب احتیاج به وسیله سازمان شیر و خورشید سرخ ایران انجام خواهد یافت.

تبصره 1- در صورتی که در سند مبلغی قید نشده باشد مأخذ حق‌الثبت مأخذ خیریه خواهد شود و در صورتی که سند یک طرف داشته باشد یک هزارم را همان طرف خواهد پرداخت.

تبصره 2- دفتر پاره‌های دفاتر اسناد رسمی موظف به اجرای این قانون بوده و باید در هر پانزده روز وجوه مأخوذه را به حساب جمعیت شیر و خورشید سرخ به بانک ملی بپردازد.

رئیس- فوریت اول مطرح است مخالفی نیست؟ (گفته شد خیر) به فوریت اول رأی گرفته می‌شود آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. فوریت دوم مطرح است.

فرخ- اجازه می‌فرمایید.

رئیس- بفرمایید.

فرخ- بنده علی‌الاصول با فوریت‌های دوم مخالفم چون باید رسیدگی شود، اگر آقایان موافقت بفرمایند برود به کمیسیون تا دقت بیشتری در آن بشود. (نمایندگان- صحیح است)

رئیس- به فوریت دوم این لایحه رأی گرفته می‌شود آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (کسی قیام نکرد) تصویب نشد. به کمیسیون‌های دو و سه ارجاع و طبع و توزیع می‌شود.

6- جواب سؤال آقای دیوان‌بیگی به وسیله آقای فولادوند معاون نخست‌وزیر راجع به واقعه انتخابات کرمان (و تقدیم یک سؤال)

رئیس- حالا سؤال آقای دیوان‌بیگی مطرح است آقای فولادوند بفرمایید.

(سؤال آقای دیوان‌بیگی از آقای نخست‌وزیر به شرح زیر است)

طبق اطلاعاتی که به طور غیر مستقیم از کرمان رسیده پیش از ظهر روز یکشنبه 21 آذر به حکم رئیس شهربانی کرمان از طرف پاسبان به روی جمعیتی از اهالی که می‌خواستند برای مخابره شکایت خود به تهران در تلگرافخانه حاضر شوند شلیک شده- در نتیجه چهار نفر از کسب آقا کشته شده‌اند و عده زیادی مجروح گردیده‌اند که اغلب آنها نیز در اثر جراحات وارده تلف شده‌اند ولی اجساد آنها را تحویل کسانشان نداده‌اند بیست نفر هم مفقودالاثر هستند.

چون تا به حال دولت نگذاشته راجع به این واقعه مهم خبری منتشر شود و به واسطه سانسور شدید پست و تلگراف کرمان مردم از این جریانات بی اطلاع و نگران می‌باشند. لزوماً استعلام می‌شود تفصیل قضیه از چه قرار بوده؟ مسئولین امر چه کسانی هستند؟ و برای مجازات آنها چه اقدامی به عمل آمده است؟

معاون پارلمانی نخست‌وزیر (آقای فولادوند)- البته بنده بایستی که این طور تصور کنم که منظور جناب آقای دیوان‌بیگی از طرح این سؤال اطلاع از جریان انتخابات کرمان است (دیوان‌بیگی‌- صحبت از قضیه 21 آذر و کشتاری است که واقع شده، صحبت انتخابات نیست) کشتاری که می‌فرمایید شده است برای چه کاری شده است (دیوان‌بیگی‌- شما بفرمایید) بنده استدعا می‌کنم که در بین عرایض بنده صحبت نفرمایید. روز سوم اخذ رأی عده‌ای به طرف انجمن انتخابات حمله کردند، مأمورین انتظامی به آنها اخطار می‌کنند که متفرق بشوید این عده بین 150 الی 200 نفر بودند گزارش مأمورین کرمان این طور حکایت می‌کند که آن عده متفرق نمی‌شوند، مأمورین برای آنها گاز اشک‌آور می‌اندازند باز متفرق نمی‌شوند، از در و دیوار انجمن بالا می‌روند و حمله می‌کند به مأمورین انتظامی، مأمورین انتظامی برای حفظ جان مردم و اعضای انجمن تیر هوایی شلیک می‌کنند به طرف این عده باز متفرق نمی‌شوند، مأمورین هم به وظیفه خودشان عمل می‌کنند و تیراندازی می‌کنند، چهار نفر کشته می‌شوند و چند نفر هم مجروح می‌شوند مجروحین از بیمارستان پس از بهبودی خارج شده‌اند و این که به عرض آقایان رسانیده‌اند که آنها خواسته‌اند برای عرض شکایت به تلگرافخانه بروند و مأمورین به آنها شلیک کرده‌اند به نظر بنده غیر معقول است و هم اغراق آمیز زیرا لازم نیست اشخاصی که می‌خواهند به تلگرافخانه بروند به آنها شلیک بشود فرضاً دولت بخواهد عمل خلاف قانون بکند تلگراف آنها را مخابره نمی‌کند و اگر هم تلگراف به تهران برسد به دست آقا نمی‌دهند و لازم نیست که عده‌ای را بکشند (دیوان‌بیگی‌- این کار را هم کردند) علیهذا به این صورت که می‌فرمایید نبوده است و بیست نفر هم مفقودالاثر نشده‌اند، این جریان واقع است و اگر فرمایشاتی فرمودید که لازم بود جواب عرض کنم مجدداً عرایضی خواهم کرد چون بنده وظیفه خود می‌دانم که جواب آقایان نمایندگان را با احترام عرض کنم و البته وظیفه بنده است و بنده به همین مختصر قناعت کردم.

رئیس- آقای دیوان‌بیگی بفرمایید.

دیوان‌بیگی- جوابی که جناب آقای فولادوند از طرف آقای نخست‌وزیر به سؤال بنده دادند اعترافی بود به این که متأسفانه موضوع سؤال بنده حقیقت دارد موضوع سؤال بنده هم راجع به انتخابات نبود، راجه به یک فاجعه‌ای بود که در بیست و یکم آن ماه در کرمان واقع شد به این معنی که یک عده‌ای از اشخاص که در مسجد جامع کرمان معتکف شده بودند برای عرض تظلمات حضوری خودشان عازم تلگرافخانه شدند و البته از دولت هم مأیوس بودند و قصدشان این بود که عرایضشان را به شورای سلطنت و مجلس شورای ملی و مجلس سنا بکنند و خیابان به طوری که آقا اعتراف فرمودند از طرف مأمورین دولتی به روی آنها شلیک شده است و در نتیجه حتی بیش از آنچه که بنده در سؤال خودم ذکر کرده‌ام و آقا فرمودند به موجب مدارک موجود که عکس مقتولین و مجروحین الان حاضر است و تقدیم مقام ریاست می‌کنم بی جهت یک عده‌ای را کشته‌اند و زخمی کرده‌اند کاش مطلب به همین جا منتهی می‌شد. (یکی از نمایندگان‌- چند نفر مقتول و مجروح شده‌اند عده مقتولین روی هم رفته نه نفر و مجروحین در حدود بیست و یک نفر بوده که عکس‌هایش هم اینجا موجود است که بنده تقدیم مقام ریاست می‌کنم و بعد هم مقتولین را تحویل کسانشان نداده‌اند و برده‌اند در خفا نزدیک باقرآباد زیر شن‌ها و ریگ‌ها صحرا خاک کرده‌اند حالا کاش مطلب همین طور که عرض کردم ختم می‌شد کس و کارشان را هم راحت نمی‌گذارند و عده‌ای که مستخدم ادارات دولتی بوده‌اند همه آنها را از کار برکنار کرده‌اند و تحت تعقیب قرار داده‌اند و یک عده‌ای را به زندان انداخته‌اند و بالاتر از این آقای صالحی که یک مجتهدی است خیرخواه و با تقوی و مورد احترام و تکریم است و ایشان به این جریانات اعتراض داشته‌اند او را هم تحت نظر نگاه داشته‌اند و تمام این کارها برای چیست؟ برای این است که یک شخص معین را روی هوسرانی به نام وکیل ملت بیاورند روی کرسی مجلس شورای ملی بنشانند متأسفانه این است وضع مملکت ما. همه جا به نام قانون بی‌قانونی می‌شود همه جا به نام حفظ امنیت سلب امنیت از مردم می‌شود و همه جا به نام رفاه عمومی از احتیاجات عمومی سوءاستفاده می‌شود علی‌ای‌حال توضیحات آقای فولادوند راجع به این فاجعه به هیچ ‌وجه بنده را متقاعد نکرد و بنده در آتیه هم دست از تعقیب این موضوع بر نخواهم داشت و دیگر عرضی ندارم و ضمناً بنده سؤالی دارم از دولت راجع به لوله‌کشی نفت از اهواز به تهران که تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

رئیس- آقای فولادوند بفرمایید.

معاون پارلمانی نخست‌وزیر (فولادوند)- در مورد سؤال جناب آقای دیوان‌بیگی سناتور محترم دو وظیفه آناً برای بنده موجود است یکی ارادت شخصی بنده به ایشان و رفاقت پدرم با ایشان در مجلس شورای ملی و یکی هم انجام وظیفه بنده به نام این که معاون نخست‌وزیر هستم البته ارادت بنده به ایشان کاملاً پابرجاست و هیچ وقت هم تزلزل پیدا نمی‌کند ولی بنده رویه‌ام این بوده است که همیشه وظیفه‌ام را با کمال خوبی انجام داده‌ام و قصور در انجام وظیفه نکرده‌ام و بنده سؤال را که معنی سؤال هم با خودتان است یعنی طلب علم قبلاً جواب عرض کردم معلوم شد که جناب آقای دیوان‌بیگی واقعاً منظورشان صرفاً اطلاع پیدا کردن نبوده است از قضیه بلکه منظور تا اندازه حمله به دولت بوده قریب یک ساعت قبل جناب آقای عدل‌الملک دادگر که مدت زیادی سابقاً ریاست مجلس شورای ملی را داشته‌اند و دو دوره هم در این مجلس سناتور بوده و هستند و از رجال مجرب و کارآزموده مجلس هستند ضمن نطقشان فرمودند که در این مکان مقدس کارهای خصوصی و نظریات شخصی نباید مطرح شود در غیر این صورت به حیثیت و شأن مجلس سنا لطمه وارد می‌شود کرمان نفر وکیل دارد در مجلس شورای ملی و انتخابات کرمان هم برای مجلس شورای ملی بوده است (فرخ‌- هفت وکیل دارد) البته اهالی کرمان وکیل کرمان وکیل مجلس شورای ملی کرمان از سناتور انتسابی کردستان به احوال کرمان و کرمانی واقف‌تر است (دیوان‌بیگی‌- هیچ همچو چیزی نیست) بالخصوص جناب آقای دیوان‌بیگی از ابتدای دوره با شهامت آقایان رویه مخالفت شدید با نخست‌وزیر داشته‌اند (دیوان‌بیگی‌- مخالفت اصولی با دولت) و این گونه سؤالات به نظر بنده کوچک یک قدری تصفیه حساب به نظر می‌آید (دیوان‌بیگی- همچو چیزی نیست مرا مجبور نکنید آقا که حقایق پشت پرده را بگویم)

بنده باید عرایضم را بکنم و شما هم بیایید اینجا و از شأن یک نفر سناتور البته این طور انتظار می‌رود که با کمال بیطرفی صحبت بکند، بنده برای این که ثابت بکنم بیطرفانه نبوده خواهش می‌کنم اسم نه نفر کشته‌ای را که فرمودید جدشان را زیر شن‌ها مخفی کرده‌اند و اسم آن نه نفر کشته را ببرید که تا دولت تحقیق بکند بنده اینجا عین حقیقت را عرض کردم (دیوان‌بیگی‌- چرا این مطلب را تا به حال مکتوم نگهداشته‌اید)

+++

به انجمن انتخابات حمله می‌کنند و برای این که نظایر زابل پیدا نشود و سر فرماندار را نبرند و اعضاء انجمن را نکشند مأمورین به آنها اخطار کی‌کنند آقا متفرق بشوید گاز اشک‌آور می‌اندازند تیر هوایی شلیک می‌کنند آنها متفرق نشدند بنده از جنابعالی که سابقه استانداری دارید سؤال می‌کنم تکلیف مأمور چیست؟ (دیوان‌بیگی‌- آیا باید مردم را به مسلسل بست)

اجازه می‌دهید که مأمورین را بزنند و سر فرماندار را ببرند آن وقت حیثیت برای دولت و مملکت باقی می‌ماند که یک نفر بخواهد تحریک کند و یک شهری را بخواهد به خاک و خون بکشد؟ و اما آن آقایی که از آنجا وکیل شده است اهل کرمان است و بنده اهل تهران و بروجرد نه با ایشان دوستی دارم و نه رابطه‌ای دارم ولی آیا آقای لقمان نفیسی یک کرمانی نیست؟ (دیوان‌بیگی‌- هیچ صحبت انتخابات در بین نبوده است شما آن را به میان کشیدید) در این سؤال جنابعالی مرقوم فرموده‌اید که بیست نفر مفقود‌الاثر هستند عده زیادی کشته شد و در زیر شن‌ها آنها را مخفی کرده‌اند هیچ همچو چیزی نیست البته اگر این عمل مطابق قانون ایران جرم است کشتن یک نفرش هم جرم است و کشتن ده نفر هم جرم است و اگر جرم هست انجام وظیفه است دفع شر است و حفظ حیات است و دفاع است و امنیت است یک نفر و ده نفرش فرقی نمی‌کند بنده خواستم حضور مبارکتان عرض کنم که مأمورین آنجا مطابق گزارشی که داده‌اند استاندار کرمان هم الان در تهران است برای دفاع مجبور به این عمل شده‌اند دولت هم برای این که حیثیت مردم و جان مردم را حفظ کند به وظیفه خودش عمل کرده است و نخواسته است که انتخابات لار انتخابات زابل آنجا تکرار شود و عده بیشتری کشته شوند حالا باز اگر فرمایشی دارید بنده برای جواب حاضر هستم.

رئیس- سؤال آقای فرخ مطرح است.

فرخ- چون آقای نخست‌وزیر کسالت دارند و این هم موکول به اطلاعات به خصوصی است باشد برای جلسه بعد بنده حرفی ندارم.

7-تصویب لایحه تعویض اسکناس‌های 50 و 100 ریالی ارسالی مجلس شورای ملی

رئیس- لایحه مربوط به تعویض اسکناس‌های 50 و 100 ریالی مطرح است.

گزارش کمیسیون قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون شماره 3 به مجلس سنا

لایحه شماره 50927- 15/8/1333 دولت مربوطه به تعویض اسکناس‌های پنجاه و یکصد ریالی ارسالی از مجلس شورای ملی در کمیسیون شماره 3 با حضور آقای دکتر امینی وزیر دارایی و آقای پیرمرادی رئیس اداره نشر اسکناس بانک ملی مطرح و مورد شور واقع گردید و پس از مذاکرات مفصل و استماع توضیحات آقای وزیر دارایی و نماینده بانک ملی و ملاحظه صورت سپرده اشخاص که در متن لایحه به آن اشاره شده است.

چون استثنایی که در اثر اصلاح به عمل آمده عادلانه نبود کمیسیون عین لایحه دولت را به اکثریت آرا تصویب کرد. اینک گزارش آن برای تصویب تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود.

لایحه قانونی مربوط به تعویض اسکناس‌های پنجاه و یکصد ریالی

ماده واحده- بانک ملی ایران اجازه داده می‌شود وجه اسکناس‌های پنجاه و صد ریالی منسوخه‌ای را که طبق موافقت هیئت دولت تا پایان اردیبهشت ماه یک هزار و سیصد و سی و یک به نحو امانی از اشخاص قبول شده و صورت آن در بانک موجود است به صاحبان اسکناس پرداخت نماید و وجه پرداختی را از محل تفاوت جمع‌آوری اسکناس‌های مذکور که قبلاً به حساب بدهی دولت نزد بانک منظور گردیده محسوب دارد.

مخبر کمیسیون شماره 3 - مهندس شریف‌امامی

رئیس- آقای مهدوی بفرمایید.

مهدوی- عرض کنم به طوری که بنده نامم را در ستون موافق قید کرده‌ام با اصل موضوع موافقم ولی در عین حال تذکری را لازم دانستم که به عرض برسانم.

یکی این که چنانچه در لایحه قید شده وجه اسکناس‌ها به صاحبان اسکناس‌ها داده شود ولی عملاً آن زحمت و ضرری که به صاحبان حقیقی اسکناس‌ها باید زده شود زده شده است و اینهایی که می‌آیند پول را بگیرند صاحبان حقیقی نیستند صاحبان حقیقی یک عده رعایا و کارگران و مردمان بی‌دست و پای کم‌بضاعتی بودند که به واسطه مسافت زیاد بین قصبات و دهات و نقاطی که شعبات بانک بود اسکناس‌هایشان را نتوانستند تعویض نمایند شاید با تومانی یک قران دو قران یا چند قران کمتر و بیشتر فروختند به یک دلال‌ها و واسطه‌هایی و ضرر به آنهایی که باید وارد بیاید در هر صورت وارد آمد لهذا از این نقطه‌نظر بنده یک تذکری می‌خواستم بدهم و آن این است که اصولاً بانک‌های دنیا که در این قسمت‌ها مطالعات و تجربیات بسیار دارند مسئله خارج نمودن نمی‌دانند و دون شئون و حیثیت و اعتبار بازرگانی بانک‌های دنیا می‌دانند و البته اگر بفرمایید سابقه دارد بنده عرض می‌کنم بلی دارد ولی در موارد بسیار استثنایی و نادر مثلاً در بلژیک پس این که قشون اجنبی را مجبور نمودند عقب‌نشینی نمود بانک بلژیک از لحاظی این عمل را کرد و یا در فرانسه در همان موقع آن هم به طور موقت اسکناس‌های ده هزار فرانکی و پنج هزار فرانکی را از لحاظ قاچاقی که خارجی‌ها می‌نمودند، به منفعت اهل مملکت فرانسه ولی به ضرر قاچاقچی‌های خارجی این عمل را کردند و هر چند در بدو امر گفتند به طور کلی از جریان خارج خواهیم کرد ولی بعداً قبول کردند و پول مردم را دادند لهذا به طور کلی بنده خواستم تذکر بدهم که حتی‌المقدور دولت و بانک ملی در آتیه باید اعتراض بنمایند از این که اسکناس‌هایی که دارند از جریان خارج کنند چون این اسکناس‌ها به منزله یک قبض عندالمطالبه بازرگان است و هیچ بازرگانی نباید قبض عندالمطالبه خودش را مجبور بکند که بعد از مدتی عوض بکند یک تذکر دیگر هم می‌خواهم به عرض برسانم که راجع به اسکناس است و آن این است که به طور کلی در دنیا اختراعات و ابتکارات برای این است که در یک فاصله و زمان کمتری کار بیشتری انجام بدهند چون وقت قیمت دارد اسکناس‌های هزار ریالی و پانصد ریالی را یک موقعی از جریان خارج نمودند و البته آنهایی که این امر را توصیه کردند دلایلی آوردند که اگر در موقعش لازم بود بنده مدلل خواهم کرد که دلایل‌شان صحیح نبود، من‌جمله گفتند که اگر هزار ریالی را ما از جریان خارج بکنیم ارزانی می‌شود و ما دیدیم که ارزانی نشد هیچ گرانتر هم شد بعد هم گفتند اسکناس‌های هزار ریالی و پانصد ریالی را از کشور خارج می‌کنند که آن هم صحیح نیست برای این که اگر خارج بکنند فقط برای مرزهای ایران است یعنی همان کسانی که خارج می‌کنند یک صرافی این اسکناس‌ها را به کسان دیگری می‌دهد که می‌آورند و وارد کشور ما می‌کنند اگر در حقیقت اسکناس‌های ما می‌کنند اگر در حقیقت اسکناس‌های ما اینقدر تشخیص و تعیین داشته باشد که در همه دنیا مردم آنها را جمع می‌کنند و نگه می‌دارند بسی سعادت و موفقیت اعتبار ما باید کوشید که بانک ملی ایران و ریال ایران آن تشخیص و تعیین را به دست بیاورند البته من نمی‌گویم آنها که باطل شده بانک از لحاظ امور خود بانک و تشویق مردم دوباره بیاورد ولی فرض بفرمایید شمردن ده هزار تومان پول با اسکناس هزار ریالی یا صد ریالی و پنجاه ریالی همان تفاوتی را دارد که ما یک مسافرت را با اتومبیل بکنیم و از سرعت اتومبیل استفاده بکنیم یا درشکه سوار شویم یا پیاده برویم این موضوعی را تذکر دادم که بانک و دولت خصوصاً با قیمت‌هایی که الان هست این موضوع را مطالعه بفرمایند و مجدداً اسکناس‌های هزار ریالی و پانصد ریالی را تنظیم بکنند و یک اسکناس‌های دیگری در جریان بگذارند که صرفه وقت بشود چون اگر حساب کنیم میلیون‌ها ساعت در سال وقت کشور صرف شمردن اسکناس‌های 5 تومانی 10 تومانی می‌شود.

رئیس- آقای مهندس شریف‌امامی بفرمایید.

مخبر- اگر چه آقای مهدوی مخالفتی نفرمودند که بنده موظف باشم عرایضی بکنم چون تذکراتی دادند بد نیست در آن خصوص مختصر توضیحاتی عرض بکنم راجع به این که چرا دولت مبادرت به این کار کرده است و چرا اسکناس‌ها را جمع کرده است این کار بیشتر از این نظر بود که مردم آشنایی کامل با مقررات بانکی و معامله با آن پیدا نکرده‌اند اغلب مقادیر زیادی از اسکناس‌ها را نزد خودشان ذخیره می‌کنند و این پول‌ها را در واقع از جریان خارج می‌کنند که این باعث مضیقه ریالی می‌شود و اغلب دولت مبتلا می‌شود به این که موجودی اسکناس در بانک تنزل کرده و مجبور به چاپ اسکناس می‌شود و همچنین از لحاظ جلوگیری از قاچاق اسکناس به خارج همان طور که فرمودند و همچنین برای این که مردم خودشان را موظف بدانند اسکناس‌ها را به بانک برگردانند و هنگامی که تعویضی در نوع اسکناس‌ها می‌شود که مردم متوجه این نکته مهم بشوند و البته این که فرمودند در نقاطی که مردم با بانک تماس کامل دارند و معاملاتشان را به وسیله چک و بانک انجام می‌دهند شاید لازم نباشد و اما در اینجا برای آشنا کردن مردم به عقیده بنده خیلی مفید است و علاوه بر این یک مقدار زیادی از اسکناس‌هایی که از جریان خارج کرده‌اند به این ترتیب دو مرتبه به بانک برمی‌گردانیم و میزان موجودی ریالی بانک را ترقی می‌دهیم کسانی که مقادیر زیادی پول را نزد خودشان نگاه می‌دارند به وسیله اتخاذ این تصمیم آنها را به بانک برمی‌گردانند و کم‌کم آشنا می‌شوند که پولشان را در بانک بگذارند و بالاخره خود به خود این وضع از بین می‌رود و دیگر لزومی پیدا نخواهد کرد که دولت تصمیم بگیرد اسکناس‌ها را عوض کند و اما راجع به این که به جای اسکناس‌های کوچک خوب است مقداری اسکناس بزرگ به جریان گذاشته شود چون اکنون منحصراً اسکناس‌های کوچک هست و اسکناس‌های بزرگ را جمع کرده‌اند.

بنده با این نظر جنابعالی موافق هستم و این کار به موقع خود باید بشود، اما متأسفانه این باعث شده است که مقادیر زیادی پول را به ممالک همسایه‌اش عراق و کویت و غیره قاچاق و خارج کنند و به این ترتیب هم مقدار زیادی مضیقه ریالی ایجاد می‌کنند.

+++

و همچنین برای این که مقدار زیادی اسکناس اشخاص نزد خودشان نگه ندارند چون این هم خودش یکی از وسایلی است که اشخاص مقدار زیادی اسکناس پیش خود نگهدارند ولی اگر قرار بشود که مثلاً ده هزار تومان اسکناس یک تومانی نگهدارند حجم زیادی را می‌گیرد و بیشتر مایل خواهند شد که این پول را به بانک ندهند به این دو دلیل بود که دولت مبادرت به این کار کرد و اما راجع به رعایا و اشخاص بی بضاعت این ماده قانون راجع به حفظ حقوق همان بیچارگانی است که فرمودید که اینها نتوانسته‌اند مطلع بشوند به موقع خودش این پول‌ها را به بانک بدهند و عوض آن را بگیرند این است که بنده خیال می‌کنم با صورتی که از طرف بانک آورده شده ملاحظه کردیم ارقام به قدری کوچک بود که شاید 80 درصد از پانصد تومان پایین‌تر بود حتی این مطلب بعید به نظر می‌آید که یکی بیاید و در این حدود پول غیر را جمع کرده باشند این قلت مبلغ دلیل بر آن است که این پول خود اشخاص است و خودشان آمده‌اند داده‌اند و رسید گرفته‌اند این توهمی که ایجاد شده از طرف یکی از نمایندگان مجلس هم این نظر داده شده بود خوشبختانه خود ایشان بعد از رسیدگی متوجه شدند که این نظر موردی نداشته است و معتقد شدند به این که این اصلاح در لایحه بشود به صلاح خواهد بود و از این بابت هیچ‌گونه نگرانی باقی نمی‌ماند و لذا به این صورت که ملاحظه می‌فرمایید ماده واحده در کمیسیون تصویب شد.

وارسته- جمع کل آن چقدر است آقا

مهندس شریف‌امامی- در حدود یک میلیون و دویست هزار تومان

رئیس- دیگر نظری نیست؟ حالا به لایحه مورد بحث اخذ رأی به عمل خواهد آمد آقایان موافقین ورقه سفید خواهند داد.

(در این موقع اخذ رأی به عمل آمد و آقایان نمایندگان به شرح زیر در محل رأی حاضر شده و رأی دادند)

آقایان: آقا سید جواد امامی - دکتر اقبال - اسعد - سپهبد امیراحمدی - دکتر امیر‌اعلم - آموزگار - بهبهانی - دکتر بیانی - سرلشگر بقایی - تقی‌زاده - جهانبانی - حکیمی - دکتر حسابی - حق‌نویس - دشتی - دهستانی - دادگر - سمیعی - سیف‌افشار - دکتر سجادی - مهندس شریف‌‌امامی - شمس ملک‌آرا - صدرالاشرف - عبدالمهدی طباطبایی - عضد - فرخ - سرلشگر فیروز - لسانی - دکتر مالک مهدوی - دکتر ملک‌زاده - مسعودی - سرلشگر مطبوعی - ناصری - نمازی - نیک‌پور - وارسته - وکیلی - هدایت - مشیر‌فاطمی

رئیس- عده حاضر 43 آرا - موافق 40 - ممتنع 3 نفر - لایحه تعویض اسکناس‌های 50 ریالی و یکصد ریالی با اکثریت 40 رأی تصویب شد.

8- مذاکره در لایحه فروش خالصه‌جات دولتی

رئیس- لایحه فروش خالصه‌جات مطرح است گزارش کمیسیون شماره 3 قرائت می‌شود.

گزارش از کمیسیون شماره 3 به مجلس سنا

لایحۀ شمارۀ 13812 - 4/9/1333 دولت راجع به فروش خالصه‌جات که یک فوریت آن در جلسه روز شنبۀ ششم آذر ماه یک هزار و سیصد و سی و سه به تصویب مجلس سنا رسیده است در کمیسیون شمارۀ سه طی جلسات متعدد با حضور آقای احمدحسین عدل وزیر کشاورزی مورد شور و رسیدگی قرار گرفت و پس از بحث کافی و مذاکرات مفصل اصلاحاتی در آن به عمل آمد و به اکثریت آرا به تصویب رسید. اینک گزارش آن تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود.

مخبر کمیسیون شمارۀ 3- مهندس شریف‌امامی

قانون فروش خالصه‌جات

ماده 1- وزارت کشاورزی مکلف است بر طبق مقررات قانون نسبت به فروش کلیه خالصه‌جات اعم از قری و مزارع و اراضی و قنوات دایر و بایر و مستغلات و ابنیه که ملک قطعی دولت باشد اقدام نماید. به استثنا مراتع و جنگل‌های طبیعی و همچنین خالصه‌جات و ابنیه و مستغلاتی که مورد احتیاج مؤسسات دولتی می‌باشد و فهرست آن به اطلاع کمیسیون‌های مربوطه مجلسین خواهد رسید.

تبصره 1- نسبت به آنچه از املاک و اراضی خوزستان که تا تاریخ تصویب این قانون آباد شده طبق مادۀ واحدۀ مصوب 16 فروردین 131 و ماده 5 قانون مصوب 20 آبان ماه 1316 اقدام خواهد شد.

تبصره 2- مزارع سنگر و قوش عظیم و صحرای داودی به قیمت عادله ارزیابی و به آستان قدس رضوی به فروش خواهد رسید.

ماده 2- خالصه‌جات غیر مزروعی داخل شهرها و قصاب و بلافصل آنها و باغات و مستغلات دولتی و قنوات بایر که عمران آنها به وسیلۀ دولت مقرون به صرفه نباشد همچنین اراضی بایر خالصه واقع در نزدیکی شهرها و مراکز بخش‌ها که قابل عمران باشد لدی‌الاقتضا پس از آبادی با توجه به مقدار آب و خاک و استعداد و موقعیت هر ملک و معمول هر محل ارزیابی و از طریق مزایده به فروش خواهد رسید.

تبصره 1- عرصه اعیانی‌هایی که تا تاریخ تقدیم این قانون در اراضی خالصه احداث شده ارزیابی و بدون رعایت مقررات مزایده به صاحبان اعیانی به فروش خواهد رسید. چنانچه صاحبان اعیانی حاضر به خرید عرصه نشوند 8% ارزیابی در هر سال به عنوان حق‌الارض دریافت خواهد گردید.

تبصره 2- اراضی دولتی واقع در شهرها و متصل به شهرها تا شعاع 6 کیلومتر پس از وضع آن مقدار که برای ادارات و مؤسسات دولتی مورد احتیاج است در نقاطی که دولت لازم بداند به قطعاتی که از پانصد متر بیشتر نباشد تقسیم و بدون رعایت تشریفات مزایده به کارمندان دولت که حداقل پنج سال سابقۀ سکونت در آن شهر داشته و در موقع تقسیم نیز در آن شهر به خدمات دولتی اشتغال دارند و خود و یا عیال آنها دارای خانۀ شخصی نیستند و از سایر اراضی دولتی استفاده نکرده‌اند پس از ارزیابی به اقساط سه ساله فروخته خواهد شد.

تبصره 3- نسبت به اراضی خالصه امیرآباد و اراضی دیگر خالصه اطراف تهران تا شعاع 15 کیلومتر طبق مقررات این ماده رفتار خواهد شد.

ماده 3- خالصه‌جات دایر و مزروعی سه دانگ و بیش از 3 دانگ با توجه به مقدار آب و خاک استعداد و موقعیت ملک و رعایت اصول آبیاری و مرغوبیت زمین و آیش‌بندی اراضی نقشه‌برداری و قطعه‌بندی به وسیله کمیسیون‌هایی که اعضاء و ترتیب کار و تشکیل و وظایف آن در آئین‌نامه تعیین می‌شود تقدیم و بدون رعایت تشریفات مزایده حداکثر در هر آیش ده هکتار به اقساط بیست ساله به زارعینی که شخصاً و مستقیماً به امر فلاحت اشتغال ورزند به فروش خواهد رسید.

تبصره 1- در نقاطی که دولت از نظر مصالح عمومی و مقتضیات خاص محلی لازم بداند با تصویب هیئت دولت می‌توان استثناء به عده معدودی تا یکصد هکتار طبق مقررات این ماده به فروش رساند.

تبصره 2- خالصه‌جات اردکان و دشمن زیادی واقع در استان فارس را می‌توان بدون رعایت حداکثر مقرر در این ماده پس از رسیدگی به مستندات متصرفین به آنان فروخت.

ماده 4- خالصه‌جات کمتر از سه دانگ پس از ارزیابی از طریق مزایده نقداً به فروش خواهد رسید چنان چه زارعین ملک مورد فروش حاضر شوند به حداکثر بهایی که در مزایده به دست آمده خریدار شوند حق تقدم در خرید را خواهند داشت.

ماده 5- ابنیه دولتی دهاتی که طبق مقررات ماده 3 به فروش می‌رسد (به استثنا آنچه که مورد احتیاج مؤسسات دولتی و عام‌المنفعه است) مانند آبدنگ و آسیا و حمام و دکان و غیره و همچنین اشجار متعلق به دولت و نیز حق اربابی اشجار اطراف انهار و خیابان‌ها که فعلاً سهم مالکانه از آنها گرفته می‌شود و یا اساساً متعلق به دولت است و همچنین مراتع خصوصی هر قریه و حقوقی که به عنوان حق‌المرتع و حق‌الما و یا حق‌الارض و امثال آن متعلق به دولت بوده و اراضی لازم برای پیشکار قنوات و حریم آنها مجموعاً و مشاعاً به کلیه زارعینی که در آن قریه مالک آب و خاک شده‌اند واگذار می‌گردد و به وسیله سازمانی که طرز تشکیل و وظلیف و اختیارات آن در آئین‌نامه پیش‌بینی می‌شود اداره خواهد شد و درآمد آن متعلق به صندوق تعاونی آن ده خواهد بود.

ماده 6- عرصه ساختمان‌های رعیتی تا هر میزان که باشد و عرصه پیش باغچه‌ها تا میزان پانصد متر مربع با صدی سی تخفیف از قیمت ارزیابی به صاحبان و متصرفین آنها مشروط بر این که در همان ده شخصاً به امر زراعت اشتغال داشته باشند واگذار و مازاد آن در صورت تصویب «کمیسیون فروش و تقسیم» جز سهم زمین زراعتی همان دهقان محسوب خواهد شد. همچنین اعیانی ساختمان‌های رعیتی نیز در دهاتی که متعلق به دولت باشد ارزیابی و چنان چه قیمت آن کمتر از پنج هزار ریال باشد مجاناً و در صورتی که قیمت بیش از پنج هزار ریال باشد با صدی سی تخفیف از مأخذ ارزیابی به استفاده‌کنندگان ساختمان‌ها واگذار خواهد شد.

تبصره- اراضی مراکز بخش‌ها، شهرها مشمول مقررات این ماده و تخفیف نخواهد بود.

ماده 7- دولت مکلف است برای جوگیری از تقسیم اراضی که به زارعین فروخته می‌شود به قطعاتی کوچک‌تر از آنچه به عنوان حداقل تعیین می‌شود لایحه قانونی لازم تهیه و به مجلس پیشنهاد نماید.

ماده 8- کشاورزانی که بر طبق مقررات این قانون صاحب آب و زمین می‌شوند برای نگاهداری و مراقبت ابنیه عمومی و دایر نگهداشتن قنوات و منافع دیگر آب موظفند همه ساله مبلغی که در آیین‌نامه تعیین خواهد شد به صندوق مخصوص بپردازند.

ماده 9- وزارت کشاورزی مجاز است به افراد و شرکت‌های ایرانی که بخواهند زمین‌های باتلاقی و کویری را دایر نمایند مساحتی که حداکثر از 500 هکتاری تجاوز ننماید مجاناً و بر طبق شرایطی که در آیین‌نامه معین می‌شود واگذار نماید.

تبصره- اراضی باتلاقی و کویری که به هزینه دولت‌آباد شده باشد بر طبق مقررات مواد 2 و 3 این قانون تقسیم و به فروش خواهد رسید.

ماده 10- وزارت کشاورزی مجاز است اراضی بایر را به اشخاص یا شرکت‌هایی که آن اراضی را آباد کرده و یا تعهد آبادانی آن را بنمایند مساحتی که حداکثر از 500 هکتار تجاوز ننماید بر طبق شرایطی که در آئین‌نامه معین می‌شود واگذار نماید.

ماده11- کلیه وجوه حاصل از فروش خالصه‌جات در بانک کشاورزی متمرکز و به ترتیب زیر مصرف خواهد شد.

الف- 50% به بانک کشاورزی به منظور تأسیس و کمک به سرمایه صندوق‌های روستایی و شرکت‌های بخش که خالصه‌جات مورد فروش

+++

در آن واقع بود و کمک به کشاورزانی که به موجب این قانون صاحب آب و زمین می‌شوند طبق مقرراتی که وزارت کشاورزی جهت انجام این منظور برای بانک کشاورزی تنظیم و تعیین خواهد نمود پرداخت می‌شود.

ب- 50% دیگر عاید بنگاه خالصه‌جات می‌گردد که به مصرف عمران خالصه‌جات غیر معمور عملیات آبیاری و اسکان در اراضی بایر و فروش به کشاورزان و خریداری جنگل‌های طبیعی مخروبه و مراتع و همچنین خریداری ملک برای احداث مزارع نمونه و تأسیسات کشاورزی در نقاطی که وزارت کشاورزی لازم بداند و محکومیت‌هایی که ممکن است در نتیجه دعاوی نسبت به خالصه‌جات پیش بیاید برساند.

ماده 12- چنان چه برای انجام هزینه‌های ارزیابی و نقشه‌برداری و تقسیم و به طور کلی برای انجام وظایفی که به موجب این قانون و آئین‌نامه‌های مربوط به عهده وزارت کشاورزی و بنگاه خالصه‌جات گذاشته شده درآمد جاری بنگاه تکافو نکند بانک کشاورزی مکلف است مبلغ لازم را با فرع 04/0 به عنوان وام در اختیار بنگاه خالصه‌جات وصول می‌شود مستهلک نماید.

ماده 13- برای مراقبت در حسن جریان امور زراعتی و اجتماعی خالصه‌جاتی که اراضی آن به کشاورزان فروخته شده یا می‌شود به تناسب اهمیت قرا برای یک یا چند قریه از میان مهندسین کشاورزی یا اشخاص صلاحیت‌دار دیگر برای مدتی که ده سال از تاریخ فروش تجاوز ننماید سرپرست‌هایی انتخاب خواهد شد. حقوق و هزینه سرپرست‌ها از محل بند «ب» ماده 11 تأمین خواهد گردید.

ماده 14- فروش و انتقالاتی که در اجرای این قانون به کشاورزان انجام می‌شود از پرداخت پول تمبر و کلیه هزینه‌ها و عوارض مربوطه معاف است و حق‌التحریر دفاتر اسناد رسمی بعد بنگاه خالصه‌جات خواهد بود.

ماده 15- آئین‌نامه‌های اجرایی این قانون از طرف کشاورزی با اطلاع وزارت دارایی تنظیم و پس از تصویب هیئت وزیران به موقع اجرا گذارده خواهد شد.

ماده 16- وزارتخانه‌های کشاورزی- دارایی- دادگستری مأمور اجرای این قانون می‌باشند.

رئیس- آقای مهندس شریف امامی بفرمایید.

مخبر کمیسیون- بنده یک توضیحاتی لازم بود به عرض برسانم، از موقعی که این قانون فروش خالصه‌جات مطرح شد در اطراف کمیسیون شماره 3 چه در داخل و چه در خارج مذاکراتی شد و متأسفانه یک قسمت از این مذاکرات به ترتیب نا مطلوبی و به طور نا‌صحیحی در بعضی از جراید منعکس گردید البته اگر مطلب به آن ترتیبی که آنها نوشته بودند بود شاید تنقیدی که کرده بودند به مورد و بجا بود ولی آنجا که ارباب جراید از آنچه در کمیسیون گذشته بود بی‌اطلاع بودند آن مطالبی را که نوشته بودند یک قدری قضاوت ناصحیح بود و بر‌خلاف حقیقت بود. این مطلب در کمیسیون شماره 3 مطرح شد و قرار شد بنده چون مخبر کمیسیون هستم در این زمینه مختصر توضیحی قبلاً به عرض برسانم که رفع هر گونه سوءتفاهمی اگر شده است بشود. قانونی که از طرف دولت به این منظور در ابتدای امر به مجلس سنا تقدیم شد اگر خاطر آقایان باشد یک لایحه‌ای بود که فقط 6 ماده بیشتر نداشت و با اولین مطالعه‌ای که در کمیسیون صورت گرفت برخوردیم به این که این قانون به این صورت خیلی ناقص است و مسائل مهمی که باید تکلیفش در خود قانون روشن بشود در قانون پیش‌بینی نشده است از آقای وزیر کشاورزی خواهش شد که این پروژه را تغییر بدهند و این مسائلی که باید در قانون تکلیفش روشن بشود در یک طرح جدیدی پیش‌بینی کنند تا منظور تأمین بشود برای این کار قرار شد یک سو کمیسیونی تشکیل بشود و دقیقاً رسیدگی بکنند و همکاری کنند و یک پروژه جدیدی را تهیه بکنند طرحی که در اداره خالصه‌جات بود 27 ماده داشت و یک طرح بسیار مفصلی بود که گذراندنش در خود مجلس سنا و در مجلس شورای ملی علاوه بر این که وقت زیاد می‌گرفت اصلاً لزومی نداشت برای این که خیلی از مسائل بود که در آیین‌نامه می‌توانستند پیش‌بینی بکنند که در خود متن طرح آورده شده بود لذا آمدیم بین این دو طرح یعنی آنچه در اداره خالصه‌جات تهیه شده بود و آن چیزی که دولتی تنظیم کرده بود تلفیق کردیم و مطالب مهمی را که لازم بود در قانون پیش‌بینی بشود در قانون قید کردیم و آن چیزی را که ممکن بود در آئین‌نامه گذاشت در آئین‌نامه گذاشتیم یک نکته که باعث خیلی از سوءتفاهمات شد آن ماده 4 بود که نوشته است «خالصه‌جات کمتر از سه دانگ پس از ارزیابی از طریق مزایده نقداً به فروش خواهد رسید چنان چه زارعین ملک مورد فروش حاضر شوند به حداکثر بهایی که در مزایده به دست آمده خریدار شوند حق تقدم در خرید خواهند داشت.» در این خصوص باید عرض کنم با این که خود بنده هم مصر بودم این سه دانگ به پایین را هم مشمول همان حکمی بکنیم که سه دانگ به بالا را کردیم ولی با یک بررسی مختصری که به عمل آمد دید نه صلاح بر این است که ماده 4 به همین صورت باشد بنده فکر می‌کنم که به این صورتی که اکثریت کمیسیون رأی داد اصلح خواهد بود زیرا طبق آماری که الان در دست هست املاکی که از سه دانگ به بالا است طبق لیستی که اینجا موجود است 1929 دانگ می‌شود و این به جز املاک و خالصه‌جاتی است که در خوزستان و در سایر نقاط است تعداد قرا این 1929دانگ 357 قریه است که 496 قریه دیگر به آن اضافه می‌شود و جمعاً 853 قریه خواهد شد از این گذشته مقدار زیادی اراضی قابل کشت یا عنقریب تحت کشت که خواهد آمد مثل اراضی که زیر کرخه هست و یا اراضی که در دشت مغان خواهند داشت و اراضی سیستان که مقدار آن در حدود 170 هزار هکتار اراضی قابل زرع خواهد بود که جز اینها محسوب نشده است و جز و از سه دانگ به بالا است که تقسیم خواهد شد در مقابل فقط هر 52 یک کسور خیلی مختصری از سه دانگ به پایین است که به هیچ ‌وجه در مقابل رقم بزرگی که به عرض رسید قابل ملاحظه نیست به علاوه در خود قانون در دو مورد مصارفی برای حسن اجرای این قانون در نظر گرفته شده است یکی در ماده 11 و دیگری در ماده 12 و به عقیده بنده اگر آن مقدار از سه دانگ به پایین را ما به مزایده بفروشیم بالفرض و این پول‌ها را به مصرف صحیح برسانیم خیال می‌کنم که به صلاح نزدیک‌تر باشد (وارسته - این نقض غرض است) از این گذشته اگر صورت ریز از سه دانگ به پایین را ملاحظه بفرمایید مواردی هست که اصلاً صحبت تقسیمش مورد ندارد ملاحظه بفرمایید در صورت‌هایی که بنده مطالعه کردم در کرمان مثلاً در رکن‌آباد 64 حبه بایر دارند خوب این را قرار شود تقسیم بکنند چه طوری تقسیم کنند و به کر بدهند اگر ریز این صورت را مطالعه بفرمایید خیال می‌کنم از یک صدم سه دانگ به بالا آن چیزی که ما فکر می‌کنیم کمتر خواهد شد در مقابل کل 6 دانگ‌ها و از سه دانگ به بالا و اراضی قابل کشت یک چیز خیلی کوچکی خواهد شد با این وضع و لطمه به اصل فکر و اصل پروژه نمی‌زند (وارسته‌- یک وجب هم به مالکین نباید داد) بنده البته خودم از کسانی بودم که در کمیسیون وقتی این مطلب مطرح شد معتقد بودم که تمام اینها باید تابع یک حکم باشد چه از سه دانگ به پایین و خود بنده رأی ندادم ولی با توضیحاتی که برای کمیسیون داده شد و بنده اینجا عرض کردم امیدوارم که ذهن همه آقایان روشن شده باشد و در خارج هم اگر سوءتفاهمی ایجاد کرده بود روشن گردد خواستم این توضیح را عرض بکنم که به ترتیبی که الان این لایحه تهیه شده است بهترین صورتی بود که ممکن بود پیش‌بینی بشود البته چون روی مواد یکی‌یکی بحث خواهد شد و نظریات مختلف شنیده خواهد ممکن است پیشنهادهایی بشود که به صورت بهتری نظر را تأمین بکند که البته به آن توجه خواهد شد و این صورتی که الان به آن داده شده البته صورت قطعی نیست و می‌توان در آن تغییر داد در اینجا بنده می‌توانم شهادت بدهم این طرح که با نهایت حسن‌نیت و با کمال مساعدت نظر تهیه شده است به این ترتیب امیدوارم این قانون که جنبه مترقی دارد به یک صورت خوشی انشاءالله به تصویب آقایان برسد.

رئیس- آقای آموزگار

آموزگار- آقایان محترم به خوبی سابقه دارند که فکر تقسیم و فروش املاک خالصه ناشی از نیت مقدس اعلیحضرت همایون شاهنشاهی است که در بهمن 1329 وقتی که فرمان صادر فرمودند که املاک پهلوی تقسیم و به فروش برسد اولین جلسه‌ای که دعوت شدند 14 نفر به عرضشان رسانیده بودند که از این 14 نفر هر عده‌ای را که اعلیحضرت میل دارند انتخاب فرمایند 14 نفر به عرضشان رسید و 9 نفر را انتخاب فرمودند که از اسفند 1329 تا امروز این 9 نفر که دو نفر از آنها روی جهاتی خارج شدند یعنی «ما را از مدارسه خارج می‌شویم» شدند 7 نفر باقی مانده‌اند که بنده از روز اول تا امروز که آقایان هستم در شورایعالی تقسیم املاک بوده‌ام و لازم است کاملاً به عرض آقایان برسانم و استدعا می‌کنم خیلی توجه بفرمایند چون مسئله ایجاد خرده مالک و تقسیم ملک به خرده مالک به قدری موضوع مهمی است که با وجود این که اعلیحضرت همایونی چهار فرمان صادر فرمودند و آنچه به عرض‌شان رسیده است قبول فرمودند چون منظورشان بالا بردن سطح زندگی خرده مالک بود در عین حال هر وقت اصرار می‌فرمودند زودتر تقسیم بکنید به عرضشان می‌رساندیم تا وسایل نگاهداری و حمایت از رعایا فراهم نشده نقض غرض خواهد شد می‌فرمودند بسیار خوب مطالعه و پیشنهاد کنید ما که اهل فن نبودیم، نه تنها ما اهل فن نبودیم برای این کار در وزارت کشاورزی شما یک نفر هم نیست و این تبعیض نیست و این کار سابقه نداشته است ناچار از متخصصین ]ناخوانا [ کردیم مستر ماریس که متخصص در تقسیم املاک و ایجاد خرده مالک در آمریکا است از طرف دولت آمریکا به خرج دولت آمریکا آمد به تهران تاکنون اقلاً شاید ده مرتبه آمده است و رفته است و اساسنامه‌ای درست کرده است برای ایجاد خرده مالک که اساسنامه آن تشکیل شرکت تعاونی و جمعیت‌های اعتبار محلی است، این قانون با این که خوشبختانه آقایان زحمت کشیده‌اند و نیت اعلیحضرت همایونی و رئیس دولت که علاقه‌مند به رعایای ایرانی و بالا رفتن سطح زندگی رعایا هست متأسفانه به عقیده بنده از نظر کلیات بسیار بسیار ناقص است بنده یادداشت‌هایی کردم که به عقیده خودم این قسمت حیاتی است یعنی خدمتی به وزارت کشاورزی و به مجریان این قانون می‌شود که اگر رعایت نشود از فردا زحمت برایشان ایجاد می‌شود و بنده در یک‌ یک مواردی که مورد نظرم هست وقتی که وارد در شور مواد می‌شویم نظریات و پیشنهاداتم را عرض می‌کنم

+++

ولی به طور کلی خاطر آقایان را مستحضر می‌کنم که اگر بنا باشد اصلاح کنند در نظر بگیرند اولاً مواد متناقض دو سه مورد دارد که خود بنده خدمت آقای وزیر کشاورزی و خدمت آقای مهندس شریف امامی عرض می‌کنم تصدیق بکنند چرا؟ علت این است که بنده وارد هستم و بحث و شور در این قسمت وظیفه مستقیم بنده بوده است زیرا درس خوانده‌ام و عمل هم کرده‌ام ما تقریباً در این مدت 30 مزرعه اعلیحضرت را تقسیم کردیم و فروختیم و قریب به 50 هزار نفر صاحب آب و ملک و زمین شدند باور بفرمایید هر مزرعه‌ای که تقسیم می‌کردیم در مزرعه دوم بر می‌خوریم به خبط‌هایی که در مزرعه اول کرده بودیم و از خبط مزرعه اول تجربه می‌آموختیم و مشاوره می‌کردیم با اهل فن و ده دوم را تقسیم می‌کردیم تازه الان بعد از دو سال که تاکستان را شروع به تقسیم کردیم موفق شدیم به تشکیل شرکت تعاونی آن وقت در این لایحۀ به این خوبی و مفیدی یک کلمه از شرکت تعاونی ذکر نشده است آقایانی که انگلیسی می‌دانند و اهل فن هستند می‌دانند «رچ دیل» نام یک شخص انگلیسی است که اهل اسکاتلند بوده (سرلشگر فیروز- فارسی آن را بگویید) فارسی ندارد اسم است او در 70 سال پیش این شخص برای آبادی زمین‌های دنیا و ازدیاد زراعت و نان رساندن به رعیت و ایجاد خرده مالک یک طرحی درست کرد که مال قریب 75 سال پیش است و در دنیای امروز از روی طرح او شرکت‌های تعاونی تشکیل می‌شود و در تهران هم که برای شرکت تعاونی اساسنامه‌ای نوشته شده از روی همان طرح کلی دنیا که آمریکایی طرحش را آورده‌اند و نشان دادند تنظیم شده است و از روی آن طرح شرکت تعاونی تشکیل و شروع شد. بنده با اطمینان به آقایان عرض می‌کنم که اگر اراضی خالصه را که مقدس‌ترین و مهمترین عملیات است فروختند ولی شرکت تعاونی نبود، آمدند نصف پولش را به اقساط بدهند به بانک کشاورزی بسیار خوب است ولی نصف دیگرش را خواه اداره خالصه یا بنگاه خالصه بگیرد که صرف عمران و آبادی بکند یعنی چه؟ (دکتر سجادی- صحیح است) آباد کردن که اداره معینی ندارد (صحیح است) از بنده بپرسید افتخار می‌کنم و مدعی هستم که مطالعه کرده‌ام و زحمت کشیده‌ام و متخصص شده‌ام شرکت تعاونی اگر تشکیل ندهند و یک شرکت قانونی مطابق قانون ترتیب ندهند، بنده که طرفدار این عقیده هستم و مأمور ایجاد خرده مالک هستم عرض می‌کنم که خیانت می‌شود هم به مملکت و هم سری به این بدبتی که زمین بهشان می‌دهند برای این که نه پول دارند و نه وسایل دارند نه هر روز می‌روند به اداره خالصه مراجعه بکنند و استدعا می‌کنند که بیایید به کار من برسید. چرا در این قانون پیش‌بینی شرکت تعاونی نمی‌کنند؟

شرکت تعاونی با شخصیت حقوقی که دارد کمک می‌کند به آنها وزارت کشاورزی هم راحت می‌شود نتیجه مطلوب هم گرفته می‌شود.

بنابراین به طور کلی این در کلیات بود که عرایضم را کردم و در مواد هم یکی‌یکی عرض می‌کنم و چون آقایان اهل منطق هستند یقین دارم که عرایض بنده اگر مطابق منطق بود قبول خواهند فرمود در خاتمه هم یک پیشنهادی هست راجع به یکی از مواد اگر امر بفرمایید حالا تقدیم کنم و الّا موقع طرح آن ماده (دهستانی‌- آقای آموزگار خواهش می‌کنم بفرمایید که چندین هزار نفوس مالک شدند از املاک سلطنتی) 250 هزار نفر خواهند بود که جمع کل سکنه با بچه و اینها یعنی 50 هزار ضرب در 5 حداقل عده مسلمی است که از املاک پهلوی برخوردار خواهند شد.

رئیس- آقای مهندس شریف‌امامی

مخبر کمیسیون- بنده از جناب آقای آموزگار با این که خیلی از نظریاتشان تشکر می‌کنم ضمناً گله هم دارم، برای این که ایشان که این همه سابقه داشتند و تجربه داشتند چرا ما را سر افراز نفرمودند و تشریف نیاوردند در کمیسیون (آموزگار- دعوت نکردند) اجازه بفرمایید، حضرتعالی عضو کمیسیون شماره 2 هستید و می‌دانستید که این لایحه در کمیسیون شماره 3 مطرح خواهد شد و ما که نمی‌دانستیم که حضرتعالی در این فن مجتهد هستید البته اگر تشریف می‌آوردید، نظریات اصلاحی حضرتعالی را با نهایت میل قبول می‌کردیم. حالا هم ما ادعا نمی‌کنیم که این طرحی که تهیه کرده‌ایم بهتریم طرح ممکن است ولی چیزی غیر از این به فکرمان نرسید که تهیه کنیم در موقع طرح مواد حضرتعالی هر کجا که پیشنهادی بفرمایید چون همان طور که فرمودید همه آقایان اهل منطق هستند اگر به صلاح بدانند البته قبول خواهند کرد و این نکته مهمی را که فرمودید بنده کاملاً قبول می‌کنم زیرا تشکیل شرکت تعاونی از لوازم اجرای صحیح این قانون است و متأسفانه بنده باید صریحاً اعتراف بکنم به این که متوجه نشدیم و الّا در این قانون پیش‌بینی می‌کردیم و بنابراین تقاضا می‌کنم اگر روی این زمینه طرحی یا ماده‌ای تهیه فرموده‌اند التفات بفرمایید که در متن آن قانون گنجانده شود.

یکی از نمایندگان‌- قرار شد که در آئین‌نامه نوشته شود.

مخبر کمیسیون- اشکالی ندارد

رئیس- برای ورود در شور مواد رأی می‌گیریم آقایانی که موافقند قیام بفرمایید.

دهستانی- بنده عرایض لازمی دارم که به صلاح کشور است باید عرض کنم و اگر عرایض خود را عرض نکنم خیانت به کشور کرده‌ام.

بعضی از نمایندگان‌- اعلام رأی شده است.

رئیس- شما جز موافقین نام نوشته‌اید.

دهستانی- اشتباه شده است.

مسعودی- آقا در ماده اول هم مثل کلیات شما می‌توانید صحبت بفرمایید.

دهستانی- عرض کنم که اگر صحبت نکنم خیانتی است که ملت ایران می‌شود.

دکتر سجادی- آقا نگذارید خیانت به ملت ایران بشود.

فرخ- خلاف آئین‌نامه است.

دکتر ملک‌زاده- اجازه می‌فرمایید این مشگل راه حلش خیلی آسان است آقا آشنا به این مواد و آئین‌نامه هستند در ماده اول راجع به کلیات می‌شود صحبت کرد آقا اجازه بفرمایید که در ماده واحده مطالب خود را بفرمایند.

دهستانی- آن وقت فوراً خواهند فرمود که وقت شما تمام شده است.

دکتر ملک‌زاده- اسم ایشان را در ماده اول بنویسند آقا.

رئیس- برای ورود در شور مواد اخذ رأی به عمل می‌آید آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب ماده اول قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 1- وزارت کشاورزی مکلف است بر طبق مقررات نسبت به فروش کلیه خالصه‌جات اعم از قری و مزارع و اراضی و قنوات دایر و بایر و مستغلات و ابنیه که ملک قطعی دولت باشد اقدام نماید به استثنا مراتع و جنگل‌های طبیعی و همچنین خالصه‌جات و ابنیه و مستغلاتی که مورد احتیاج مؤسسات دولتی می‌باشد و فهرست آن به اطلاع کمیسیون‌های مربوطه مجلسین خواهد رسید.

تبصره 1- نسبت به آنچه از املاک و اراضی خوزستان که تا تاریخ تصویب این قانون آباد شده طبق ماده واحده مصوب 16 فروردین 1314 و ماده 5 قانون مصوب 20 آبان ماه 1316 اقدام خواهد شد.

تبصره 2- مزارع سنگر و قوش عظیم و صحرای داودی به قیمت عادله ارزیابی و به آستان قدس رضوی به فروش خواهد رسید.

رئیس- آقای دهستانی‌ بفرمایید.

دهستانی- امروز از بیانات جناب آقای دادگر که اهمیت مجلس سنا و سناتورهای محترم را بیان فرمودند به سهم خود نه من تمام ملت ایران سپاسگزاریم اینجا است که باید دید سناتور از خود گذشته کیست اینجا است که باید فهمید که خدمت به دولت و ملت چه نحو باید باشد.

اینجا است که باید از خودگذشتگی نشان داد و نگفت سه دانگی مال مالک که بنده باشم و شش دانگی را به رعیت بدهید (دکتر سجادی‌- احسنت) از خود گذشتگی لازم است بنده شریک ملک خالصه هستم دو دانگ من دارم، دو دانگ و کسری دولت جناب آقای عدل مطلعند از تمام جریان، من می‌گویم که به من و سه نفر دیگر که ملک داریم ندهند. (دکتر سجادی‌- احسنت) به آن رعیت بیچاره که در ملک خالصه زراعت می‌کند بفروشند (دکتر سجادی‌- احسنت) این که جناب آقای شریف‌امامی نسبت به جراید فرمودند آقایان مخبرین و ارباب جراید انجام با کدام یک از شماها سر و کار دارم شما انجام وظیفه کرده‌اید ولی متأسفانه به محض این که جراید انجام وظیفه کردند چه عرض کنم آنچه قرار بود به کشاورزان ملک بدهند یعنی سه دانگ و کمتر از سه دانگ آن لایحه را حذف کردند که دیگر ندهند آن را هم اصلاح کرده بودیم که به این طبقه هم رعایت کنند اینها هم رعیت خالصه هستند بالاخره توافق حاصل شد که به مزایده بگذارند و حق تقدم با آنها باشد تا جراید صدایشان بیرون آمد حذف شد و بعداً آمدند گفتند مزایده می‌گذاریم و حق تقدم با رعیت، آقای آموزگار آقایان رعیت پول دارد که نقداً قیمت ملک را بدهد؟ (دکتر سجادی‌- ابداً) در مقابل مالک مقاومت کند؟ مگر این که ]ناخوانا [ رعیت را مالک که بنده باشم وادار کنم که پیشنهاد بدهد و بعداً از دست او می‌گیرم و خودم نوش جان می‌کنم (نبیل‌سمیعی‌- تمام راه‌ها را بلد هستید) جناب آقای شریف‌امامی فرمودند یک حبه را به کی بدهیم بدهید دست همان کسی که هست (مهندس شریف‌امامی‌- بایرش را عرض کردم) بایر را هم عرض می‌کنم هر چه دارید دو دانگی دارید یک دانگ و نیم دارید یک دانگ و نیم دو دانگ و سه ربع داریم چه فرق می‌کند مگر شش دانگی تبعه ایران و سه دانگی تبعه خارجه است تبعیض نگذارید بشود. این که فرمودند عزیزم آقای شریف‌امامی که چرا آقای آموزگار اطلاعاتی که داشتند نفرمودند آقای بزرگوار متأسفانه بنده به جای ایشان هر چه التماس کردم تبعیض قائل نشوید توجه به عرایضم نشد.

در کمیسیون شماره 3 راجع به فروش خالصه‌جات در اقلیت واقع شده ناچار به

+++

تیمسار نخست‌وزیر مراجعه نموده فرمودند بهتر است ماده واحده تصویب شود و در آئین‌نامه آنچه صلاح است عمل کرد و به جناب وزیر کشاورزی بیان کردم جواب دادند مواد و تبصره بسیار لازم است ممکن است که در مجلس سنا هم عرایضم جلب توجه بکند یا نکند ولی چون در زندگانی با هرگونه زیان مادی و معنوی رو به رو بوده و تحمل کرده و از آن که به خیر و صلاح کشور و هم وطنانم بوده خودداری و کتمان و محافظه‌کاری ننموده و انجام وظیفه را ترجیح به استفاده خصوصی داده‌ام و برای اثبات عرضم به همین لایحه فروش املاک خالصه استناد کرده و معترفم به این که من مالکم و ملک دارم و شریک ملک با خالصه هستم در حدود دو دانگ من و دو دانگ 3 نفر دیگر و دو دانگ و کسری خالصه است همان طوری که شش دانگی را به رعیت خالصه که ملک و علاقه ندارند و برای آن که بیشتر به وطن علاقه داشته باشند می‌فروشید نمی‌دانم که کشاورز سه دانگی خالصه و کمتر از سه دانگ مگر گناهکار و مقصر است که بین این و آن تبعیض قائل شده‌اند چنان چه بگویید مشاع است چه فرق می‌کند امروز زمین و آب به طریق تقسیم در تصصرف کشاورز است اعم از این که ملک اربابی و خالصه باشد در کلیه دهات خورده مالک در سراسر کشور از مشاع و مفروز مردم حقشان محفوظ و زمین و آب معین و معلوم است هر مالکی قانوناً مجاز است به طریق تقسم قرعه‌کشی معمولی و سنواتی و یا به طور مشاع و یا افراز قانونی عمل کند و مشکل نیست پس این عذر بدتر از گناه است و مخالفت با منظور دولت و صلاح کشور است برای آن که منظور از فروش املاک خالصه دو جهت داشته اول پیروی از عقل و فکر عادلانه و حکیمانه و مملت دوستی شاهنشاه که املاک و ثروت موروثی خود را آنچه نقدی بوده برای فرهنگ و بهداشت و سازمان‌های خیریه عمومی و هر قدر علاقه ملکی بوده به هزاران نفوس واگذار و عطا فرموده‌اند که در کشور شاهنشاهی که کشور پهناور کشاورزی است همه دارای ملک و آشیانه شوند و با رفاهیت و آسایش زندگی کرده و عموماً بیشتر از پیشتر به وطن خود علاقه‌مند شده و سرپرست و سرباز وطن باشند متأسفانه تبعیضی که در این لاییحه ملاحظه می‌فرمایید نه تنها به اصلاح کشور منافات دارد و با منظور اصلی مغایر است بلکه می‌رساند که خواسته‌اند به بنده و امثال بنده که مالک هستیم زیادتر ملک داشته باشیم بفروشند ولی به آن فرد کشاورزی که خود کارگر خالصه بوده و ملک ندارد ندارد ندهند و نفروشند در این خصوص و در جواب اعتراض من هرگونه اظهاری شود چون کاملاً به وضعیت و عادت و اخلاق کشاورزان و معمول به دهات از مشاع و مفروز و تقسیم قرعه‌کشی آشنا هستم عذری خواهد بود که مدلل می‌دارد که از خود‌‌گذشتگی در امور مصالح عمومی نیست و می‌رساند که نظر خصوصی بوده و یا عدم فهم و این تبعیض هم به همین جهت بوده لاغیر.

و جهت دومی این بود که امور کشاورزی کار دولت نیست و مداخلۀ دولت در امر زراعت زیان‌آور و خطرناک است که امور کشاورزی را فلج و فساد و نفاق و خرابی ملک و زیان مالک و رعیت را ایجاد می‌نماید و تماس‌های مأمورین دولت را با مردم زیاد و نگرانی و یأس عمومی را فراهم می‌کند که از عملیات گذشته دولت‌های سنوات قبل همه مردم دیدند و می‌دانند که چه‌ها کردند و نتیجه چه شد که لازم به توضیح نیست به علاوه ملاحظه فرموده‌اید برای آن که درآمد املاک خالصه تکافوی خرج او را نمی‌نموده در عصر اعلیحضرت فقید قسمتی از خالصه‌جات فروخته شد در حدود 14 سال از آن می‌گذرد و این دهات در اطراف تهران زیاد است دهی که ده درخت و یا هیچ درختی نبود امروز صدها هزاران درخت غرس شده به ثمر رسیده و عمران و عمران و آبادی و درآمد زراعتی از پنج تا ده برابر زیادتر و دهی که قنات مخروبه داشته دایر و آباد گردید متأسفانه آنچه در اختیار خالصه مانده ساختمان مسکن و مکان مباشر نقش و نگاری دارد ولی درآمد تکافوی خرج نکرده و عده کارمند و خرج به مراتب از 14 سال قبل بیشتر شده آن روز کلیه خالصه‌جات و مالیات تهران یک مدیر عامل داشت و امروز بنگاه خالصه به تنها چهار مدیر عامل دارد و این تجربه و عمل محسوس و مسلم دلیلی است که مداخله دولت در امر زراعت اعم از آن که ملکی خود باشد یا دیگری خطا و بی ربط است و مخالفت خود را در کلیات کافی می‌دانم برای رفع نواقض پیشنهاد می‌کنم که این لایحه به کمیسیون برگردد و الّا اجازه بنده هم محفوظ باشد که در شور مواد توجه بشتری به عرایضم مبذول فرمایند.

و دیگر این که جناب آقای وزیر کشاورزی در کمیسیون بیان کردند که لایحه به عرض رسیده و مخالف به اصلاح کشور و تبعیض بین مردم نیست چنان چه در مجلس هم اعتراف کنند تا حدی قانع می‌شوم و الّا نه.

و دیگر بیان کردند که در ورامین هم سه دانگی بوده و به شریک ملکی سه دانگ دیگر فروخته شده تحقیق کردم معلوم شد که آن مالک شخصاً از پیشگاه شاهانه استدعا کرده و مورد قبول و تفقد ملوکانه واقع گردیده و استثنائاً فقط این سه دانگ را به مالک فروخته‌اند به طور کلی عقیده بنده و شاید عموم اهالی این باشد عملی را که شاهنشاه نسبت به ملک خود به صلاح کشور دانستند دولت هم همان عمل را در خالصه پیروی کند حالا بسته به نظر و قضات حضار محترم است.

رئیس- آقای دهستانی مطابق آیین‌نامه وقت شما تمام شده آقای وزیر کشاورزی بفرمایید.

وزیر کشاورزی (آقای احمدحسین عدل)- جناب آقای دهستانی با یک حرارت مخصوصی نسبت به این لایحه اعتراضاتی فرمودند بنده قریب 30 سال است که حضورشان ارادت دارم و همیشه در امور زراعت پیش قدم بودند (نبیل‌سمیعی‌- و استفاده هم کرده‌اند) و استفاده هم از محضر ایشان کرده‌ام منتهی بعضی اوقات ممکن است شخص در یک موردی خیلی وارد باشد ولی تابع یک جریان باشد و یک افکار مخصوصی در او وجود داشته باشد که اصل موضوع را از نظر دور دار بنده در بعضی از محافل معروف هستم که افکارم قدری تند است حالا آقا بنده را به ارتجاع و برگشت به 200 سال پیش متهم می‌کنند (دهستانی- شما مالک نیستید بنده جسارتی نکردم) چون مالک نیستم بیطرف هستم و به علاوه دولتی که می‌آید 170000 هکتار اراضی خوزستان مغان سیستان کرخه - آهو دشت که نهرهایی در آنجا احداث شده و ساختمان دارد به اقساط 20 ساله واگذار می‌کند دولتی که می‌آید 2000 دانگ ملک خود را به علاوه 456 پارچه ده خود را به این ترتیب به رعایای بیچاره واگذار می‌کند مگر دیوانه شده که بیاید برای ده تا ملک که جمعاً 68 دانگ است استثنایی قائل شود و بیاید کاری بکند لابد یک دلیلی دارد جنابعالی که می‌فرمایید املاکی که سایرین خریدند آباد کردند و خالصه خراب است به نظر بنده اینجا جناب آقای دهستانی مثل این که در لفاف حمایت از کشاورزان حمایت از مالکین عمده هم می‌فرمایند آن املاک را مالکین عمده خریده‌اند و ما نظرمان این است که این را بدهیم به رعایا و زارعین. این قانون 27 ماده و 25، 26 تبصره بود که از اجرای منویات اعلیحضرت همایونی و دستور دولت و علاقه‌ای که خود بنده سال‌ها به این قضیه دارم از 1224 یعنی در 10 سال پیش در کابینه جناب آقای حکیمی که افتخار عضویت داشتم در نظر داشتم بنابراین بنده خیلی خیلی در این موارد بیشتر علاقه‌مندم تا اشخاصی که در این چند روزه در این چند هفته به این موضوع علاقه پیدا کردند و سنگ به سینه می‌زنند (صحیح است) منتها بنده نمی‌خواهم مملکتمان خراب شود و نمی‌خواهم نیم دانگ از یک از ملک را که 5 دانگ و نیم دیگر را که کسی دیگر مالک است بدهم به چند تا زارع و آنها را ول کنیم میان بیابان‌های کرمان و فارس معلوم نشود چه می‌شود.

با تجربه‌ای که ما در سیستان داریم تجربه‌ای که در سایر نقاط داریم اگر ما ملک را تقسیم بکنیم و بدهیم به زارعین آنها از دست می‌دهند و مالکین عمده که اینجا صحبت شد می‌خرند در سیستان خالصه‌جات را دولت داد به زارعین روی نقشه صحیح نبود کم دادند و آنها نگهداری نکردند بعد سرداران آمدند آن را خریدند نتیجه این شد که خالصه‌جات از دست دولت خارج شد و مالکین عمده خریدند من نمی‌خواهم همچو کاری بکنیم ما می‌خواهیم در مملکت ما خرده مالکی بر قرار بشود ولی خرده مالکین که روی خود بایستند و فردا مجبور نشوند که بروند گدایی کنند ملکی که شما دادید به رعیت در مقابل یک مالک پول‌دار گردن کلفت آن ملک از دست او خارج خواهد شد ممکن است چیز دیگر هم باشد که مالک بیاید کسی را مأمور بکند یک قسمتی را بخرند اینها را ما خوانده‌ایم من سابقۀ چندین ساله در این کار دارم و این کار را دیمی نکرده‌ایم و بیخودی نیامده‌ام وزیر شوم این مملکت را 30 سال است که می‌شناسم و نمی‌خواهیم کاری بکنیم که بعد از دو سال بگویند که دولت یک کاری کرده و خطا بود و بعد هم برگردیم به وضع سلبق (وارسته - افراز بفرمایید بعد تقسیم کنید) جناب آقای وارسته افراز یک ملک پنج شش سال طول دارد (وارسته‌- ابداً) و اگر بخواهیم همه آن را افراز کنیم باید پنجاه شصت سال صبر کنیم (وارسته‌- پنج شش ماه بیشتر طول نمی‌کشد) بنده دو سه ملک می‌دهم به جنابعالی در عرض پنج شش ماه افراز بفرمایید مسلماً نمی‌توانید (وارسته‌- این طور نیست) جناب آقای وارسته خالصه‌جات یا سرش در کلات نادری است و یک سرش در سیستان و یک سرش در قصر شیرین و خوزستان یک ملک و دو ملک که نیست افراز یک ملک پنج شش سال طول می‌کشد که این طور که شما می‌فرمایید یعنی این کار نشود حالا که می‌آییم یک کاری که به نظر عموم صلاح است اعلیحضرت همایونی علاقه دارند و دولت هم در نظر دارد این کار را انجام دهد چرا بیاییم برای هفتاد دانگ یا 68 دانگ این کار را 50 سال عقب بی‌اندازیم.

آقا کدام ملکی را می‌شود به این آسانی افراز کرد در تهران که دو قدمی است شما نمی‌توانید یک ملکی را به این زودی افراز کنید. (وارسته‌- شما در خارج تعهدات کرده‌اید این صحبت‌ها چیست) ما روی طرفداری از رعیت این لایحه دادیم (وارسته- من خودم در کابینه آقای منصور این کار را کرده بودم ) بنده تابع احساسات

+++

شوم روی عقیده و منطق می‌روم جلو اگر ماندم ترتیب این کار را به خوبی می‌دهم افراز هم به این سادگی عملی نیست آقایانی که ملک دارندد خانه دارند اقلاً تجربه دارند آقایانی هستند که در دادگستری تقاضای افراز خانه کرده‌اند و می‌دانند که چندین ]ناخوانا[ افراز آنها طول کشیده و اگر این ]ناخوانا[ برود به افراز پنجاه سال طول می‌کشد و عملی نیست (وارسته - الان هر روز می‌رود افراز می‌شور این حرف‌ها چیست که می‌زنید) و اما این که فرمودید البته بنده جواب آقایان را در مورد بحث در مواد عرض را هم کرد این که نوشته‌اند پنجاه در ]ناخوانا[ برود به بنگاه خالصه‌جات برای عمران ملاک بایر که آقای دهستانی فرموده‌اند (مهندس شریف‌امامی‌- حالا مطرح نیست آقا ما روی مواد صحبت می‌کنیم و راجع به این ماده نیست) بسیار خوب پس بماند بعداً جواب خواهم گفت.

رئیس- راجع به ماده اول و دو تبصره آن اخذ رأی به عمل می‌آید آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

رئیس- پیشنهادی رسیده است قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس سنا اینجانب پیشنهاد می‌کنم که بعد از بیانات آقای وزیر کشاورزی ختم جلسه اعلام شود.

شمس ملک‌آرا

مهندس شریف‌امامی- بنده مخالفم.

نبیل‌سمیعی- بنده هم مخالفم.

9- تقدیم سؤال آقای نبیل‌سمیعی

رئیس- آقای نبیل‌سمیعی بفرمایید.

نبیل‌سمیعی- عرض کنم که جلسات مجلس را هفته‌ای یک روز قرار دادیم برای این که کارهایی در کمیسیون داریم و در اینجا هم کارهایی داریم که باید بگذرد (فرخ‌- آقا سه بعد‌از‌ظهر کمیسیون داریم) (مؤید‌ثابتی‌- پس از اینجا یک سر برویم به کمیسیون) بنده زیاد اصراری ندارم و موافقت بفرمایید چند تا ماده بگذرد ضمناً از موقع استفاده کرده یک سؤالی از وزیر راه کرده‌ام راجع به انحراف جاده تقدیم می‌کنم.

10- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس- راجع به پیشنهاد ختم جلسه رأی می‌گیریم آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد امروز جلسه را ختم می‌کنیم و جلسه آینده ساعت 9 و نیم صبح دوشنبه 27 دی خواهد بود. دستور جلسه بعد بقیه شور در لایحه خالصه‌جات و اگر لایحه دیگری حاضر شد.

(جلسه ساعت دوازده ختم شد.)

رئیس مجلس سنا - ابراهیم حکیمی

+++

یادداشت ها