wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس سنا » دوره دوم مجلس سنا

0/0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2
[1396/06/22]

جلسه: 51 دوشنبه 29 آذر ماه 1333  

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- تقدیم سؤال از طرف آقای دیوان‌بیگی

3- بیانات قبل از دستور آقایان: مجد - دکتر حسابی - خواجه‌نوری - مهدوی

4- تقدیم سؤال از طرف آقای فرخ

5- معرفی آقای دکتر شادمان به وزارت دادگستری و آقایان اخوی و نمازی به وزارت مشاور

6- اعلام وصول لایحه چهار دوازدهم بودجه از مجلس شورای ملی

7- اعلام وصول لایحه اعتبار وزارت کشاورزی برای دفع آفات نباتی و حیوانی

8- جواب سؤال آقای جواد امامی به وسیله آقای معاون وزارت دارایی راجع به لوله‌کشی مشهد

9- جواب سؤال آقای جواد امامی به وسیله آقای وزیر پست و تلگراف راجع به تلفن مشهد

10- جواب دو فقره سؤال آقای بوشهری به وسیله آقای وزیر راه راجع به پل فهلان و جاده بهبهان

11- تقدیم لایحه شورایعالی راه‌آهن

12- تقدیم سؤال آقای بوشهری

13- تصویب شور دو لایحه عضویت ایران در سازمان خواربار ملل متحد

14- تصویب شور دو لایحه اعزام محصل به خارجه

15- تصویب مرخصی آقای ساعد

16- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2

 

 

جلسه: 51

دوشنبه 29 آذر ماه 1333

 

فهرست مطالب:

1- تصویب صورت مجلس

2- تقدیم سؤال از طرف آقای دیوان‌بیگی

3- بیانات قبل از دستور آقایان: مجد - دکتر حسابی - خواجه‌نوری - مهدوی

4- تقدیم سؤال از طرف آقای فرخ

5- معرفی آقای دکتر شادمان به وزارت دادگستری و آقایان اخوی و نمازی به وزارت مشاور

6- اعلام وصول لایحه چهار دوازدهم بودجه از مجلس شورای ملی

7- اعلام وصول لایحه اعتبار وزارت کشاورزی برای دفع آفات نباتی و حیوانی

8- جواب سؤال آقای جواد امامی به وسیله آقای معاون وزارت دارایی راجع به لوله‌کشی مشهد

9- جواب سؤال آقای جواد امامی به وسیله آقای وزیر پست و تلگراف راجع به تلفن مشهد

10- جواب دو فقره سؤال آقای بوشهری به وسیله آقای وزیر راه راجع به پل فهلان و جاده بهبهان

11- تقدیم لایحه شورایعالی راه‌آهن

12- تقدیم سؤال آقای بوشهری

13- تصویب شور دو لایحه عضویت ایران در سازمان خواربار ملل متحد

14- تصویب شور دو لایحه اعزام محصل به خارجه

15- تصویب مرخصی آقای ساعد

16- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت نه و چهل و پنج دقیقه صبح به ریاست آقای دکتر سعید مالک (نایب رئیس) تشکیل شد.

1- تصویب صورت مجلس

نایب رئیس- صورت حساب 15 و 17 و 22 آذر ماه را خدمت آقایان تقدیم کرده‌اند اگر مخالفتی نیست تصویب شود (اظهاری نشد) چون کسی نظری ندارد آقای دیوان‌بیگی

دیوان‌بیگی- بنده سؤال دارم از دولت

نایب رئیس- حالا راجع به صورت جلسه است راجع به سؤالات نیست نظری نیست راجع به صورت جلسه پس صورت سه جلسه تصویب می‌شود.

حالا صورت اسامی غائبین و دیرآمدگان جلسه صبح روز دوشنبه 22/9/33 قرائت می‌شود.

غائبین با اجازه- آقایان: حکیمی - خواجه‌نوری - دکتر صدیق اعلم - دکتر قاسم‌زاده - عباس مسعودی - سرلشگر مطبوعی - والاتبار - حسن اکبر

غائبین بی اجازه- آقایان: سید حسن امامی - ساعد مراغه‌ای

نایب رئیس- آقای دیوان‌بیگی بفرمایید چه فرمایشی دارید.

2- تقدیم سؤال از طرف آقای دیوان‌بیگی

دیوان‌بیگی- بنده سؤال دارم از دولت راجع به کشتاری که هفته گذشته در کرمان شده که تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

3- بیانات قبل از دستور آقایان: مجد- دکتر حسابی - خواجه‌نوری - مهدوی

نایب رئیس- بسیار خوب به دولت ابلاغ می‌شود حالا نطق قبل از دستور شروع می‌شود آقای مجد بفرمایید.

مجد- عرایض امروز بنده مربوط به امور کشاورزی ایران است با کمال تأسف عرض می‌کنم وضع کشاورزی ایران عموماً رو به انحطاط است و سوای قسمت برنج مخصوصاً گندم و جو که محصول کار و سرمایه اصلی 15 میلیون زارعین و ده‌نشینان است هر سال کمتر از سال قبل شده است و دهی که ده سال قبل دو هزار خروار برداشت گندم داشت حالا به یک خمس یعنی چهارصد خروار رسیده است و در وضع کنونی آنچه دست تولید کار است دست از کار رعیتی کشیده دهات را ترک و به شهرها آمده و مشغول عملگی شوفری شاگرد شوفری نوکری شده‌اند و ساکنین دهات عبارت هستند از یک عده پیرمردان و زن و بچه که امور رعیتی 15 میلیون نفوس ساکنین دهات و نان 20 میلیون نفوس این مملکت را باید تأمین نمایند.

در این مسافرت اخیر به دهات اطلاع حاصل کردم از یک ده بسیار آباد عده زیادی رعایا پس از برداشت محصول خانه و اهل و عیال خود را ترک کرده به تهران آمد و در نقاط مختلف مشغول کار شده‌اند برای فهم علت واقعی این مهاجرت پیرمردان آنها را احضار و مدتی مذاکره و توضیحات خواستم و خلاصه حرف آنها این است که کار رعیتی ضرر می‌کند و با قیمت فعلی محصول کشاورزی امور زندگانی آنها نمی‌گذرد زیرا در وضع حاضر خرج زندگانی یک خانواده رعیت که پنج نفر را تشکیل می‌دهد حداقل ماهی 125 تومان یعنی سالی 1500 تومان است در صورتی که حداکثر عایدات یک رعیت از حیث گندم و جو و حبوبات و پنبه و چغندر و غیره سالی هفتصد تومان است اگر رعیت 700 تومان عایدات داشته باشد سهم مالک 350 تومان و هرگاه ده یک آن را به عنوان ازدیاد سهم کشاورزان برداشت کنیم می‌شود 35 تومان آیا این سی و پنج تومان در مقابل کسری 1500 تومان مخارج تأثیری در زندگانی رعایا دارد ضمناً اضافه کردند هرگاه مالک دست از ملک خود

+++

بردارد و تمام عایدات را در اختیار رعیت بگذارد و جمع کل عایدات مالک و رعیت 1050 تومان می‌شود و باز به نسبت 1500 تومان مخارج سالی 450 تومان کسر خرج داریم در این چند ساله اخیر برای جبران کسر مخارج آنچه فرش و مس و گوسفند داشته‌ایم به مرور فروخته‌ایم و چون چیز دیگری در دسترس برای فروش نداشتیم جوان‌های ده را به شهر فرستاده که عملگی و یا نوکری و یا کاری در راه و یا راه‌آهن حتی در خوزستان برای خود تهیه کنند هم خودشان زندگانی کنند و هم برای اهل و عیال خود خرجی بفرستند و ما پیرمردان و بچه هم تا آنجایی که قدرت داریم امور کشاورزی ده را اداره کنیم.

علت انحطاط کشاورزی را عوامل ذیل قلمداد می‌کردند اول تنزل فاحش قیمت گندم و جو و ترقی فاحش قیمت سایر حوایج آنها فی‌المثل در سال 1328 گندم را خرواری 220 تومان می‌فروختیم و برنج آشی یعنی چمپا را خرواری 150 تومان می‌خریدیم در صورتی که حالا گندم را خرواری 120 تومان می‌فروشیم و برنج آشی را خرواری 300 تومان می‌خریم و قس علیهذا دوم قانون ازدیاد سهم کشاورزان بلایی برای حال کشاورزان شده است زیرا رعایای فهمیده و متدین از قبول ده یک از نظر آن که برخلاف قانون اسلام است به علاوه تأثیری در زندگانی آنها نمی‌کند خودداری می‌کنند ولی هر روز مأمورین بخشداری همین امر و ده یک عمران را بهانه قرار داده از این خانه خانه به آن رفته اسباب خرج و زحمت و اتلاف وقت رعایا شده و چون ده یک عمران در حقیقت برای اعضای شورای ده است و نه عمران ده افراد حقه باز و پشت هم‌انداز که اکثر شورای دهات را تشکیل داده‌اند به عنوان اطلاع از مقدار عایدات هر رعیت اعضای شورای ده جمعاً یا فرداً هر روز مزاحم رعایا هستند زارعین اظهار می‌داشتند برای خاطر خدا ما را از شر این قانون که پدر مالک و رعیت و ده را در آورده است راحت کنید ضمناً اطلاعات دیگری در اختیار بنده گذاشتند که از عرض آنها خودداری می‌کنم ولی پارۀ از آنها را به طور فهرست عرض می‌کنم قبل از شهریور 20 گندم خرواری 18 تومان و مزد عمله در شهر سه ریال بود و برای هر دروگر در ده روزی یک من گندم و یا دو ریال پول می‌دادیم در صورتی که امسال به هر دروگر روی 6 من گندم داده‌ایم.

به هر حال وضع دهات و 15 میلیون نفوذ غله کار این مملکت به قسمی است که دور‌نمای آن را عرض کردم و با کمالی تأسف ملاحظه می‌شود کسی متوجه این وضع خطرناک نیست و به عقیده بنده مقدم بر هر برنامه عمرانی اصلاح وضع رعایا و کشاورزی این مملکت است زیرا اگر از حالا اقدامات مدبرانه نشود کشاورزی این مملکت از میان می‌رود ایران دچار قحطی می‌شود دهات خرابتر از حالا خواهند شد و 15 میلیون نفوس کشاورز به بدبختی بزرگتری دچار خواهند شد.

یقین دارم آقایان محترم سناتورها که رجال مجرب این مملکت هستند نسبت به صحت عرایض بنده تردیدی نمی‌فرمایند و از آقایان دیگری هم که در خارج سنا هستند تمنی دارم قبول فرمایند آنچه عرض کردم عین حقیقت است و حمل بر این نفرمایند که یک نفر مالک مطالب را از دریچه چشم مالک می‌نگرد و قضاوت می‌کند به عقیده بنده سه دسته در این مملکت بیچاره‌ترین افراد هستند یکی کارمندان دولت که حقوقات آنها کفاف خرج آنها را نمی‌کند دوم مالکین که به هیچ‌ وجه دهات دخل و خرج نمی‌کند و بنده اطمینان می‌دهم صدی نود مالکین مقروض هستند و دهات آنها در گرو طلبکاران است سوم زارعین که قیمت گندم دسترنج یک ساله آنها با قیمت چند متر پارچه برابر است.

یک کلمه را هم برای مقایسه وضع رعایای برنج کار با رعایای گندم کار عرض می‌کنم قبل از شهریور 20 قیمت یک خروار گندم یعنی سیصد کیلو 18 تومان بود و قیمت سیصد کیلو برنج چمپا 15 تومان بود و در وضع حاضر یک خروار گندم 120 تومان و یک خروار چمپا 300 تومان است یعنی در حقیقت گندم نسبت به سال قبل از شهریور شش برابر و نیم در صورتی که چمپا بیست برابر شده است و سایر مایحتاج بیش از پنجاه برابر ترقی کرده است.

به طوری که خاطر محترم آقایان مستحضر است سیاست ممالک کشاورزی مانند دولت فرانسه و دولت آمریکای شمالی بر اساس تزئید غلات به وسیله تسهیل صدور و تزیید قیمت است و در سنواتی که محصول غلات زیاد و خریدار کم باشد دولت به حداکثر قیمت گندم و جو موجود را خریداری می‌کند اگر توانست صادر و الّا با تحمل میلیاردها ضرر غلات را آتش می‌زند که مبادا قیمت گندم و جو پایین بیاید اعلیحضرت فقید همین سیاست را در مورد غلات عمل می‌کردند یاد دارم در سال 1313 مرحوم داور به اداره غله زنجان دستور می‌دهد که مقدار زیادی گندم از قرار خرواری 18 تومان خریداری کند رئیس دارایی رمزاً اطلاع می‌دهد گندم را نمی‌توان به خرواری هشت تومان خریداری کرد زیرا محصول خیلی خوب و مشتری هم وجود ندارد مرحوم داور جواب می‌دهد از وضع محصول و نبودن خریدار سابقه دارم اگر گندم و جو در دست مالک ورعیت بماند سبب ورشکستگی آنها و بالنتیجه از میان رفتن کشاورزی است و شما طبق دستور اقدام نمایید.

پس از شهریور 1320 در نتیجه عدم ثبات دولت‌ها و تبلیغات مؤثر توده‌ای‌ها صرفاً برای پایین آوردن قیمت گندم و جو در لباس کمکی به فقرای شهرنشین ولی در معنی برای ایجاد فقر و فلاکت در دهات و سوق دادن رعایا به سوی کمونیست طرز عمل تاکنون کم و پیش همین بوده است که امروز در جریان است و به ثمر هم رسیده است و ایران دارای 15 میلیون فقیر شده است یاد دارم بعد از شهریور سال 1320 ناگهان قیمت برنج از تنی چهل تومان به تنی چهارصد تومان رسید و در ظرف یک هفته بیست و یک هزار تن چمپا از دوشنبه بازار رشت به سمت تهران حمل شده بود بنده فوراً خروج برنج را از گیلان قدغن و قرار گذاشتیم هر کس می‌خواهد برنج به خارج گیلان (ولی نه خارج مملکت) حمل کند مکلف است 20% آن را به قیمت و نرخ دولتی یعنی پنجاه تومان به مالیه بفروشد و از این محل پنج هزار تن برنج به دست آوردم و 107 هزار نفر فقرای گیلان را نگاهداری کردم متأسفانه می‌بینم وزارت دارایی اینن رویه را در مورد گندم عمل می‌کند ولی برای تأمین نان شهرنشینان نه نگهداری فقرا در نتیجه قیمت گندم پایین می‌آید ولی 15 میلیون نفوس زحمت‌کش این مملکت دچار فقر و پریشانی شده و سطح کشت هم لااقل در پارۀ نقاط به خمس محصول تنزل کرده است.

البته خاطر محترم آقایان مستحضر است ترقی برنج فقط در نتیجه صدور است و سطح کشت برنج نیز خیلی بالا رفته است اگر برنج را هم دچار سرنوشت گندم بکنند قطعاً آن هم تنزل می‌کرد و مقدار محصول برنج نقصان می‌یافت به طور خلاصه به عقیده بنده دولت در باب خرید و فروش گندم و جو نباید مداخله کند و باید آن را در معرض عرضه و تقاضا بگذارد و اگر می‌خواهد شهر تهران و سایر شهرنشینان در مضیقه نان دچار نشوند غله را به قیمت آزاد و به حداکثر قیمت خریداری و به قیمت نازلی بفروشد و صدور گندم و جو را آزاد بگذارد و اگر ضرری در خرید و فروش متوجه دولت بشود قطعاً تفاوت آن از طریق صدور جبران خواهد شد.

ضمناً مالکین را از جهات مالی و قدرت محلی تقویت کنند تا هر مالکی به اقتضای موقعیت ده خود رفع نواقص کشاورزی کند یعنی قنات ایجاد نماید و یا لات‌روبی و تنقیه کند بذر بدهد تراکتور بخرد و برای رعایا شخم با تراکتور بزند و غیره امیدوارم این عرایض بنده که از جهات اجتماعی و اقتصادی و سیاسی از تمام امور عمرانی این مملکت مهم‌تر است مورد توجه قرار گیرد و دولت مقدم بر هر برنامه عمرانی موضوع کشاورزان و کشاورزی را قرار دهد و با اجرای عرایض فوق سطح کشت بالا برود و رعایایی که در اثر فقر جلای وطن نموده‌اند و کمال علاقه را به خانه خود دارند مجدداً به دهات رجعت می‌کنند و از دو عامل مهم یعنی فقر رعایا و قحطی مملکت جلوگیری خواهد شد.

نایب رئیس- آقای دکتر حسابی

دکتر حسابی- می‌خواهم امروز در محضر آقایان محترم قدردانی از زحمات و نیت و اقدام خیرخواهانه یکی از دانشمندان ارجمند بنمایم آقای سید محمد مشکوة بیرجندی استاد دانشکده معقول و منقول و دانشکده حقوق که همه آقایان به درجه فضل ایشان آشنایی دارند در مدت عمر خود با عشق و علاقه مخصوص همیشه در جستجوی نسخ کتب نفیسه بوده‌اند و امروز نتیجه زحمت یک عمر خود را که تهیه یک کتابخانه از کتب نفیس می‌باشد برایمان به جامعه علم و تحقیق تقدیم می‌دارند و این کتب را به دانشگاه تهران به نمایندگی جامعه علمی هدیه نموده‌اند.

آقایان می‌دانند که مشوق اصلی پیشرفت علم در هر دوره همان قدردانی جامعه و مخصوصاً زعمای قوم از اهل فضل و علاقه‌مندان به دانش است در هر کشوری و در هر دوره که از فضلاً و مشوقین علم قدردانی شده است علوم ترقی کرده است و آن کشور و در نتیجه عالم بشریت قدمی در راه ترقی و تعالی برداشته است. در این دوره نیز که شاهنشاه به پیشرفت علم علاقه فراوان دارند امید است که در اثر قدردانی از فضلا و محققین و علاقه‌مندان به دانش کشور ما مقام سابق خود را در قافله علم به دست بیاورد. استاد محترم آقای سید محمد مشکوة در مدت عمر 54 ساله خود همواره مشغول تحصیل و تحقیق بوده‌اند و علاوه بر تألیف کتب فلسفه علاقه‌زیادی به جمع‌آوری و حفظ کتب نفیسه داشتند به طوری که دارایی موروثی خود را و هر چه از دسترنج زحمات خود به دست آورده‌اند صرف تهیه و جمع‌آوری کتب نفیس کرده‌اند و در این راه از هیچ زحمت و رنج و خسارت مالی دریغ نکرده‌اند این کتابخانه را امروز به دانشگاه تهران هدیه می‌کنند و آقایان محترم برای مشاهده آن دعوت شده‌اند تا با حضور خود موجبات قدردانی را بهتر فراهم آورند این کتابخانه مشتمل بر 1150 جلد کتاب نفیس است از قبیل کتب تفسیر قرآن و کتب منطق و فلسفه طبیعی و الهی و عرفان و کلام و کتب پزشکی و ریاضی و متون ادبی عربی و فارسی و تاریخ و جغرافیا و نیز شامل هفت شماره از افزارهای علمی می‌باشد در میان این کتب نسخی موجود است که برای سلاطین وقت نوشته شده است و کتبی نیز هست که به خط مؤلف نوشته شده است یا دارای حواشی نفیس می‌باشد و کتبی نیز موجود است که از نظر صنعت و تزیین بی‌نظیر است و عده‌ای از این کتب در کتابخانه‌های جهان یافت نمی‌شود در مجلات کشور عراق مقالاتی راجع به معرفی این کتابخانه نوشته شده است در حقیقت می‌توان گفت که ایشان سرمایه زندگانی خودشان را امروز به جامعه هدیه می‌کنند و

+++

از هر حیث قابل قدردانی و تشکر است امید است این بخشش ایشان سر‌مشقی برای هم وطنان بشود تا مانند ادوار پیش در اثر مشاهده این گونه اقدام‌های دانش پرورانه ترغیب شوند تا مال و زحمت خود را در راه تسهیل وسایل تحقیق صرف نمایند و از این راه عامل مؤثری در راه پیشرفت علم بشوند.

نایب رئیس- آقای خواجه‌نوری

خواجه‌نوری- چون یکی از وظایف نمایندگان محترم مجلسین نظارت بر اجرای قانون است و یکی از وسایل اعمال این نظارت استفسار و سؤال است بنده هم در موارد لازم نسبت به مسائلی که روشن نیستم سؤالاتی از دستگاه‌های دولتی می‌کنم منتها چون دیده‌ام این سؤال و جواب‌ها به علت اختصاری که دارند تولید سوءتفاهماتی در ذهن ساده مردم می‌کند این است که بنده سؤالات خود را غالباً مستقیماً از متصدیان مربوطه می‌کنم و فقط اگر لازم باشد موضوع به اطلاع همکاران محترم و مردم برسد نتیجه‌اش را در اینجا به عرض می‌رسانم موضوع عرض امروز بنده یکی از همین موارد است‌- نامه‌ای به شهربانی نوشته‌ام که جواب آن باید به عرض آقایان و اطلاع مردم برسد (دکتر سجادی‌- نامه خصوصی را نخوانید) اجازه بفرمایید وظیفه بنده است (جمال امامی‌- مربوط به چیه؟) چند ثانیه تأمل بفرمایید عرض می‌کنم.

جناب آقای خواجه‌نوری سناتور محترم در جواب مرقومه شریفه که راجع به وضعیت اتوبوسرانی استطلاع فرموده‌اید ضمن عرض تشکر از این که برخلاف معمول جنابعالی اولین شخصی هستید که قبل از استفاده از تریبون مجلس به مسئولین واقعی امر مراجعه و اطلاعات لازم را خواستار شده‌اید مبادرت به ارسال این نامه می‌نمایم و قبلاً معذرت می‌خواهم که موجبات تصدیع خاطر جنابعالی را فراهم می‌کنم لیکن علاوه بر آن که بایستی جواب مرقومه سرکار را داده باشم چون بنده هم یک فردی از افراد این کشور هستم به خود اجازه می‌دهم که به نمایندگان محترم مراجعه و تقاضای احقاق حق کنم این نامه از طرف سرلشگر علوی مقدم رئیس شهربانی نیست بلکه نامه‌ای است خصوصی که برای اطلاع جنابعالی از حقایق امر ارسال می‌شود هر نوع وظیفه وجدانی یک نفر نماینده شریف است به آن ترتیب اثر خواهند داد.

امروز موضوع مذاکره در اطراف اتوبوس وسیله خوبی برای تظاهرات و یا حق‌کشی‌هایی شده است.

دیوان‌بیگی- همین طور وسیله استفاده

خواجه‌نوری- آقا چرا جنابعالی زود قضاوت می‌کنید اجازه بدهد (زنگ رئیس)

نایب رئیس- آقا بین‌الاثنین صحبت نکنید شما بفرمایید بنده نمی‌گذارم صحبت بشود.

خواجه‌نوری- جنابعالی از تمام مطالبی که در این مدت ده ماه در اطراف دارید بنده روزی که برای درهم ریختن وضعیت ناگوار و شرم‌آور اتوبوسرانی تهران اقدام کردم دوستان صدیق و خیرخواهان همگی متذکر شدند که مبادرت به انجام این خدمت سبب ناراحتی و دادن وسیله برای تعرض خواهد بود و صلاح شخص شما نیست که در کشور ایران اگر کسی کاری نکند مردم به فکر او نیستند ولی مبادرت به عمل آن هم کار مثبت نمی‌تواند در این کشور بی سرو صدا باشد.

جناب آقای سناتور محترم در تمام این مدتی که در مجلسین نسبت به این موضوع صحبت می‌شود گاه گفته شد برای رفتن از نقطه به نقطه دیگر چهار مرتبه باید وسیله عوض شود گاه گفته شد کرایه اتوبوس به 8 ریال رسیده گاه گفته شد مردم سر پناه ندارند و قس علی ذلک اما هرگز گفته نشد که یک نفر هم از ما نمایندگان محترم مسئول واقعی امر را احضار و به معیت او بازرسی دقیقی از نزدیک انجام دهیم‌- هرگز گفته نشد که سابقاً روی بی‌نظمی‌ها سرعت‌ها و رقابت‌های غیر عادی حد متوسط در ماه بین 25 الی 28 نفر مخلوق بی‌گناه از شاگرد مدرسه 6 ساله تا پیرزند 70 ساله که استخوان‌هایشان زیر چرخ‌های اتوبوس درهم می‌شکست امروزه مصون و در پناه از خطرات هستند.

هرگز کسی از وضعیت درهم و برهم مردم که از دوش یکدیگر برای سوار شدن به اتوبوس‌ها بالا می‌رفتند یاد نکرده و منظره فجیع و کثیف اتوبوس‌های شهر هیچ وقت مورد ایراد واقع نشد و با آن که هنوز هم به رسم یادگار تعدادی از بهترین اتوبوس‌ها سابق موجود است معهذا زحمت مقایسه هم به کسی داده نشده و با این که اینجانب نه در انتخاب و نه در خرید و نه در فروش اتوبوس دخالت نداشته و ندارم معهذا متهم به این هستم که اتوبوس‌های جدید که موجب ایجاد مرض سل هستند سبب عدم رعایت بهداشت مردم را فراهم کرده و این گناه به گردن بنده است و نمی‌دانم با این کمبود اتومبیل و اتوبوس اگر این خدمت یعنی خرید ماشین انجام نشده بود و این وسایل را وارد نکرده بودند امروز وضع ساکنین تهران چه می‌شد.

جناب آقای خواجه‌نوری بنده از شما سؤال می‌کنم آیا شهربانی یا سرلشگر شهر را تغییر داده‌اند آیا خیابانی وجود داشته است که دارای اتوبوس بوده و امروز اتوبوس نداد آیا تعداد اتوبوس‌های امروزه کمتر از سابق است شهربانی چه کرده و چه عملی انجام داده؟

بنده برای احتراز از رقابت و بی‌نظمی و جلوگیری از کشتارهای فجیع دستور داده‌ام هر تعداد اتوبوسی که متعلق به یک منطقه بوده بایستی تشکیل یک شرکت دهند و صاحبان اتوبوس‌ها بدون دخالت دادن دیگران در مقابل قیمت عادله اتوبوس خود دارای سهم باشند که بدین طریق از رقابت سبقت و سرعت احتراز و خطرات متصوره از بین رفته ضمناً مقدمات اجرای قانون مصوبه مجلس یعنی ایجاد شرکت که امروز در بوته فراموشی افتاده فراهم شود.

بنده دستور دادم که به جای درهم و برهم ریختن جلوی اتوبوس‌ها در نقاط معینه ایستگاه معین شود که مردم به طور منظم و بنوبه‌الاقدم فالاقدم سوار شوند بنده دستور دادم بلیط تهیه و در اختیار مردم گذاشته شود که بی‌نظمی را خاتمه داده و هم برای عده‌ای کار فراهم گردد کجای این اقدامات غلط است بنده را آگاه سازید می‌گویند مردم سرپناه ندارند آیا در سنوات قبل داشتند و من خراب کرده‌ام بنده که در حدود 20 سرپناه ایجاد کرده‌ام و برای متحدالشکل کردن آنها هم به طرز آبرومندی زیر نظر شهرداری اقدام شد که مالکین اتوبوس‌ها 5 میلیون ریال در شهرداری ودیعه بگذارند که به طرز آبرومندی ساخته شود این همان مبلغی است که به عرض نمایندگان رسانده‌اند که به عنوان رشوه داده شده واقعاً «تحویل رشوه با اسناد رسمی به یک» مؤسسه دولتی این هم از نکاتی است که فقط در کشور ما مقدور است.

بنده اعتراف می‌کنم که تعداد اتوبوس کم است و نقشه فعلی هم ممکن است نواقصی داشته باشد که باید در رفع آن کمک و ما را هدایت کرد ولی از یک طرف وارد کردن اتوبوس مورد تعرض است و از طرف دیگر کم بودن آن شما خود این معما را حل فرمایید گفته می‌شود که وارد کردن اتوبوس صنف اتاق ساز را متضرر کرده چه کسی مانع ساختن اتاق است. شاسی‌های زیادی ممکن است در اختیار اتاق‌سازان گذارد ولی حساب بفرمایید برای ساختن یک اتاق متجاوز از چهار ماه رفت صرف می‌شود بنده نمی‌دانم در ظرف چند سال هزار اتوبوس مورد ضرورت پایتخت تهیه و تأمین خواهد شد. انصافاً دقت بفرمایید اگر این پانصد اتوبوس را دولت وارد نکرده بود تکلیف فعلی تهران چه می‌شد.

آیا نمایندگان محترم توجه فرموده‌اند که تهران امروز از دربند تا نزدیکی کهریزک و از نارمک تاجی و بریانک کشیده شده است آیا به نقشه کار ما مراجعه کرده‌اند تا توجه فرمایند نه تنها خطوط سابق کم نشده بلکه نقاطی که هرگز تصور اتوبوسرانی را نمی‌کردند امروز دارای اتوبوس هستند. بسیار معذرت می‌خواهم که نامه بنده طولانی شد در خاتمه از عرض این نکته ناگزیرم که بنده نسبت به خودم هیچ‌گونه نگرانی نداشته و ندارم زیرا در دوران خدمت همیشه در مقابل صداقت دچار محرومیت بوده‌ام لیکن نگرانم که این جریانات در روحیه افسران جوانی که شبانه روز برای تنظیم وضعیت به معنی و مفهوم حقیقی جان می‌کنند چه اثری خواهد بخشید آیا آنها را هم تسلیم این فکر فیلسوفانه ما (که بهتر است دست به کاری نزند و راحت بود) نخواهد کرد.

آیا برای جنابعالی مقدور است از آقایان سناتورهای محترم تقاضا کنید بنده را که مسئول این جریانات هستم به نام مؤاخذه در جلسه خصوصی احضار و توضیحات بنده را بشنوید یا بایستی عدۀ مأمور فداکار و وظیفه‌شناس غیاباً محکوم کردند چون بنده اهل تظاهر و مصاحبه و سخنرانی نیستم و خداوند از این استعداد بنده را محروم کرده بدین طریق دین وجدانی خود را نسبت به مرئوسین خودم در این ماجرا به فرستادن این نامه ادا می‌کنم حال این شما و وظیفه وجدانی شما با تقدیم احترامات.

سرلشگر مهدی‌قلی علوی مقدم. این که بنده لازم دانستم این نامه را قرائت کنم برای این است که به اعتقاد بنده تأثیر تشویق برای هدایت اشخاص به کارهای نیک چندین برابر بیشتر است تا لجن مالی و تنقید.

در مملکت ما عادت بر این جاری شده که چون انتقاد بیشتر مورد پسند مردم قرار می‌گیرد همه به سوی انتقاد می‌روند چون رویه مجلس سنا غیر از این است در چنین امری که آقای سرلشگر علوی خواسته است کار مثبتی انجام دهد شخصاً در این موضوع استفسار کردم و اکنون هم وظیفۀ خود دانستم که این نامه را قرائت کنم.

آقای دکتر سجادی علت این که بنده خواستم این نامه را در اینجا بخوانم این است که چندین بار هم آن را عرض کردم به اعتقاد بنده تأثیر تشویق برای هدایت اشخاص به کارهای نیک چندین بار بیشتر است تا لجن‌مالی و فحاشی بنده تصور می‌کنم که در این مملکت عادت بر این جاری شده است و متأسفانه مردم هم آن را می‌پسندیدند و آن این است که چیز کوچکی را بگیرند و بزرگ کنند قبل از این که آن را مطالعه کنند فحش بدهند انتقاد بکند به عقیده بنده مجلس سنا رویه‌اش غیر از این است در چنین امری که آقای سرلشگر علوی خواسته است کار مثبتی انجام دهد.

(سزاوار‌- سرلشگر علوی مرد شریفی است) - لازم دانستم این مطلب را در اینجا به عرض برسانم و این نامه را قرائت کنم بنده خودم شخصاً موضوع را استفسار کردم و جوابش را هم دریافت کردم.

فرخ- موضوع در کمیسیون عرایض تحت رسیدگی است.

نایب رئیس- آقای مهدوی بفرمایید.

مهدوی- ‌بنده چون صحبت‌های

+++

قبل از دستور خیلی طولانی شد و جناب آقای نخست‌وزیر هم تشریف آوردند تا تغییرات کابینه را معرفی کنند عرایضم را مختصر می‌کنم عرض بنده این است که در جامعه و کشورهای امروزی دنیا هیچ کاری را نمی‌توان به خیر و صلاح انجام داد مگر این که نظریه کارشناسان و متخصصین فن را کاملاً رعایت بکنیم عرض کنم برای برق تهران یک برنامه تنظیم شده بود و نقشه‌ای تنظیم شده بود که کارخانه‌هایی وارد بشود البته باید رجوع به مهندسین و متخصصین بشود و این عمل هم شد و مهندسین و متخصصین که از یک لحاظی هم می‌بینید که برق تهران را با وجود مشکلاتی بالنسبه به وضع آبرومندی حفظ کرده‌اند آنها در پیشنهادی که رسیده بود یک قضاوت‌هایی کرده بودند قضاوت آنها درباره کمپانی‌های آمریکا ژنرال الکتریک و ستینگهاوس، کمپانی‌های آلمانی مثل آ-ا‌ ک و زیمنس رسیده بود و پیشنهادی هم از یک کمپانی فرانسوی رسیده بود عرض کنم یا ما باید اساساً به متخصصین و اشخاص فنی قائل باشیم و با این که خرج می‌کنیم و آنها را نگه می‌داریم از بودجه مملکت و به آنها پول می‌دهیم باید نظریه آنها را هم مراعات کرد و در این قسمت هم آنها نظریه دادند که از نظر سوابق و معروفیت و رضایت مشتریان و خریداران خارجی که از آن کمپانی‌ها داشته‌اند در درجه اول ژنرال الکتریک و و‌ستینگهاوس مورد توجه قرار می‌گیرد و یا کمپانی سویسی ولی نظر آنها در اینجا مورد توجه قرار نگرفت من نمی‌دانم به چه مناسبت نظر آنها بر کنار می‌شود و مراعات نمی‌شود آن وقت نظریات اشخاص و افرادی که هیچ صلاحیت این کار را ندارند ترجیح داده می‌شود این نظریات را بنده مختصراً به عرض رساندم و حالا که تیمسار معظم آقای نخست‌وزیر هم تشریف دارند این مطلب را در نظر داشته باشند که هیچ کار را نمی‌شود بدون نظریه متخصصین و اهل فن انجام داد.

سزاوار- می‌خواستید این موضوع را سؤال بفرمایید.

4- تقدیم سؤال از طرف آقای فرخ

نایب رئیس- سؤالی است که آقای فرخ از وزارت اقتصاد ملی کرده‌اند به دولت ابلاغ می‌شود آقای نخست‌وزیر بفرمایید.

5- معرفی آقایان دکتر شادمان به وزارت دادگستری و آقایان اخوی و نمازی به وزارت مشاور

نخست‌وزیر (سپهبد زاهدی)- اجازه می‌خواهم که جناب آقای دکتر شادمان را برای وزارت دادگستری و جناب آقای اخوی را به سمت وزیر مشاور و جناب آقای نمازی را به سمت وزیر مشاور معرفی نمایم.(مبارک است)

ضمناً سناتور محترم راجع به برق فرمودند این کار را تقریباً 6 ماه است در تهران تحت مطالعه قرار دادیم و متخصصین و مهندسین مربوطه درباره آن رسیدگی و مطالعه کردند یک عده گفته‌اند این بهتر است و یک عده گفته‌اند آن بهتر است بالاخره ما با کمپانی فرانسوی که قیمتش 14 میلیون تومان کمتر از آمریکایی‌ها بود و ما نمی‌توانستیم قیمت گران را بخریم و شاید هم اگر می‌خریدیم مورد اعتراض آقایان واقع می‌شدیم معامله کردیم و تصمیم گرفتیم این کار را بکنیم و دولت فرانسه ضمانت این کار را هم می‌کند و دستگاه‌های بین‌المللی هم تأیید می‌کنند که کار این توربین مطابق با سایر محصولات مشابه است که در آمریکا ساخته می‌شود و چون این مسائل مربوط به شهرداری و دستگاه‌های فنی دولتی است به نظر بنده زیاد این بحث در مجلس سنا صورت خوبی ندارد (صحیح است) و برای خود بنده هم صورت خوبی ندارد به نظر بنده چون موضوع یک قدری مورد سوءظن شده است و بعضی‌ها دخالت در این کار می‌کنند (دیوان‌بیگی‌- مخصوصاً شرکت پایه) این است که توضیحات لازم را عرض کردم.

6- اعلام وصول لایحه چهار دوازدهم بودجه از مجلس شورای ملی

نایب رئیس- دو لایحه که از مجلس شورای ملی رسیده است قرائت می‌شود یکی لایحه مربوط به اجازه پرداخت چهار دوازدهم آخر سال 33 و یکی هم لایحه راجع به اضافه اعتبار وزارت کشاورزی که هر دو قرائت می‌شود.

(به شرح ذیل قرائت شد)

ریاست محترم مجلس سنا

گزارش کمیسیون بودجه مجلس شورای ملی در قبال لایحه شماره 53177- 9/9/33 دولت مربوط به چهار دوازدهم حقوق و هزینه کل کشور بابت چهار ماهه آخر سال 1333 در جلسه روز یکشنبۀ 28/9/33 مطرح و شور آن خاتمه یافت اینک رونوشت لایحه قانونی نامبرده برای اظهار ملاحظات آن مجلس محترم به ضمیمه ایفاد می‌گردد که در موعد مقرر اعاده فرمایند تا رأی نهایی گرفته شود.

رئیس مجلس شورای ملی - رضا حکمت

ماده واحده- به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود حقوق و کمک مزایای کارمندان و خدمتگذاران و مصارف مستمر و غیرمستمر وزارتخانه‌ها و ادارات و بنگاه‌های دولتی و سایر مخارج کشور بابت چهار ماه آذر و دی و بهمن و اسفند سال 1333 را به مأخذ چهار دوازدهم اعتبارات مصوب کمیسیون بودجه سال 1332 و همچنین اعتبار چهار دوازدهم کمک به سازمان شاهنشاهی و خدمات اجتماعی منظور در ردیف 72 صورت شمارۀ 2 پیوست لایحه بودجه سال 1333 و همچنین چهاردوازدهم اضافه اعتبارات مصوب سال جاری را با رعایت قوانین و مقررات مالی از درآمد عمومی کشور پرداخت نماید.

اعتبارات بودجه مجلس سنا به مأخذ چهار دوازدهم بودجۀ سال 1329 با احتساب مبلغ کمک برسم علی‌الحساب پرداخت شود.

وزارتخانه‌ها و ادارات دولتی مکلفند بودجه جز سال 1333 در حدود اعتبارات مصوب در ظرف یک ماه با نظر وزارت دارایی تدوین و به موقع اجرا بگذارند و به وزارت دارایی اجازه داده می‌شود بعد از پرداخت مخارج مصوب چنان چه اضافه درآمدی در آخر سال عاید شود آن اضافه را در حساب ذخیره مخصوص منظور نماید و از آن محل برای مخارجی که مهم و ضروری تشخیص داده شود با تصویب قبلی کمیسیون بودجه مجلس شورای ملی پرداخت نماید.

نایب رئیس- این لایحه به کمیسیون شماره 3 مراجعه می‌شود از جناب آقای نیک‌پور و آقایان اعضای کمیسیون خواهش می‌کنم هر چه زودتر بلکه امروز جلسه خودشان را تشکیل بدهند و به این لایحه رسیدگی بکنند چون مطابق قرارداد با مجلس شورای ملی مدت این لایحه یک هفته است اگر زودتر از یک هفته تصویب نشود از طرف مجلس سنا مثل این است که تصویب شده است اگر از یک هفته بگذرد مثل این است تصویب شده است به این جهت خواهش دارم که هر چه زودتر رسیدگی کرده تا در جلسه روز شنبه مطرح شود و به مجلس شورای ملی داده شود آقای نیک‌پور.

نیک‌پور- کمیسیون شماره 3 هفته‌ای 4 روز مرتباً جلسه دارند چه با کمیسیون مجلس شورای ملی و چه مستقلاً برای رسیدگی به لوایح فردا عصر هم کمیسیون شماره 3 است و تصور می‌کنم که فردا ما نتوانیم لایحه را رسیدگی کنم.

نایب رئیس- بنده از زحمات حضرتعالی و آقایان متشکرم چون اگر فردا عصر رسیدگی نشود طبع و توزیع آن به تأخیر می‌افتد و چون باید 48 ساعت قبل از این که مطرح شود باید طببع و توزیع شود بنابراین برای روز شنبه نمی‌رسد.

نیک‌پور- اگر امروز جلسه را زودتر ختم بفرمایید همین امروز جلسه را تشکیل می‌دهیم و تصویب می‌کنیم.

نایب رئیس- جلسه علنی اگر کار نباشد تعطیل می‌شود ولی اگر کار باشد برای این لایحه نمی‌توانیم جلسه را ختم بکنیم در هر حال هر طوری که ممکن است جناب آقای نیک‌پور هر چه زودتر خواستم تمنی کنم رسیدگی بفرمایید تا برای 48 ساعت قبل از موعد. لایحه طبع و به دست آقایان برسد تا بتوانیم آن را در جلسه علنی طرح کنیم. آقای دادگر فرمایشی دارید؟

دادگر- کمیسیون‌ها فعلاً مشغول قسمت حساس کار مجلس هستند باید به لوایح زیادی که به آنها ارجاع شده رسیدگی و بررسی کنند و لایحه چهار ‌دوازدهم و یک ‌دوازدهم هم برای ما یک امر طبیعی است یعنی شبیه ما قبل و شبیه ما قبل ماقبل آن است بنابراین برای ما یک لایحه مجهولی نیست و وقتی که مجلس شورای ملی درباره آن بحث می‌کند ما از مفاد آن مذاکرات مسبوق می‌شویم بنابراین من تقاضاب دو فوریت می‌کنم که فی‌المجلس تصویب شود.

فرخ- این برخلاف نظامنامه است.

نایب رئیس- این لایحه خودش یک فوریتی است چون لایحه مالی است بنابراین اگر یک فوریت هم تقاضا بفرمایید یعنی باید فی‌المجلس تصویب کنیم.

سزاوار- مانعی ندارد اگر برخلاف نظامنامه نباشد.

نایب رئیس- بسته به نظر آقایان است اگر موافقت بفرمایند بنده رأی می‌گیرم هر چند که اکنون هم چنان فوریتی ندارد ولی با وجود این چون پیشنهاد شده است بنده رأی می‌گیرم.

فرخ- برخلاف نظامنامه است.

مشیر‌‌فاطمی- بگذارید آقا تصویب شود بروند به درد مردم برسند.

سزاوار- برخلاف کدام ماده نظامنامه است آقای فرخ؟

نایب رئیس- آقای فرخ فرمایشی دارید؟ بفرمایید.

فرخ- بر طبق نظامنامه مطالب دو فوریتی هم باید طبع شود و 24 ساعت بعد مطرح شود و ما در سنا چنین فوریتی که فی‌المجلس باشد نداشته‌ایم، یک مرتبه این امر غلط را مجلس اجرا کرد و این رویه شد، این هم که گفته می‌شود هر چه مجلس بگوید آن تصویب می‌شود در نظامنامه این طور نیست (صحیح است) باید طرحی پیشنهاد بکنند درباره آن ماده از نظامنامه تا برود به کمیسیون و در آنجا بحث بکنند و اگر لازم شد لغو بکنند و الّا هر روز ما با یک رأی بخواهیم یک ماده از نظامنامه را ملغی بکنیم صحیح نیست.

نایب رئیس- جناب آقای تقی‌زاده.

تقی‌زاده- بنده آنچه که می‌خواستم عرض کنم آقای فرخ فرمودند در مجلس سنا از روز تشکیل تا به حال لایحه‌ای که فی‌المجلس طرح بشود نداشته است یعنی سعی کردند آقایان که هیچ وقت نداشته باشد البته امری که فوری فوری باشد دو فوریت هم داشته باشد باید فوراً طبع و توزیع شود.

+++

و بعد همین طور که فرمودند بعد از 24 ساعت مطرح بشود و الّا همان حکایت سه فوریتی مجلس شورای ملی می‌شود که صحیح نیست.

نایب رئیس- جناب آقای دادگر.

دادگر- اولاً از آقای نبیل‌سمیعی تقاضا می‌کنم که ماده 3 را قرائت بکنند.

نایب رئیس- ماده 3 قرارداد بین دو مجلس را؟

دادگر- بلی

نایب رئیس- قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

«ماده 3- طرح ها و لوایحی که در یکی از مجلسین فوری تلقی شود (اعم از یک فوری و دو فوری) فوریت آن در مجلس دیگر قبل از ورود به مطلب مطرح می‌شود. همچنین ممکن است طرح یا لایحه‌ای که در یکی از مجلسین عادی تلقی شده در مجلس دیگر فوری شود.»

دادگر- برای بنده این مسئله نامفهوم است، مجلس سنا اگر نظامنامه تدوین بکند یعنی این مولود اراده او است و این طور میل کرده که به این نحوه کارها عمل بشود حالا همان مجلس حق ندارد چیز دیگری بگوید؟ نظامنامه این قدرت را دارد؟ این برای بنده نافهموم است شما دیگر آقای دشتی چیزی نفرمایید، شما که سابقه کار را دارید و بنده یادم هست که جنابعالی این فرمالیته را تأیید کردید، وقتی مجلس لازم می‌داند که مطلبی را فی‌الفور انجام بدهد این دیواری که مقابل اراده او کشیده می‌شود این برخلاف حق است که یک بار مجلس سنا به قدری باشد که بتواند به یک شکلی کاری را حل بکند و همان مجلس سنا اگر تصمیمش را عوض کرد و خواست به شکل دیگری انجام بدهد نتواند.

شمس ملک‌آرا- برخلاف نظامنامه نمی‌توان کاری کرد.

دادگر- آخر این نظامنامه مولود اراده و عمل مجلس سنا است و هر وقت خواست یک مطلبی را تصویب بکند این حق را دارد از مجلس این حق عمومی را نمی‌شود سلب کرد. حالا یک قدری خود مطلب را بررسی کنیم این کاری است که ما نظایر آن را 8 ماه انجام داده‌ایم، مجلس شورای ملی این کار را تصویب کرده است و دلایل و مدارک آن را شنیده و خوانده‌این و نظر ما هم نظر مشورتی است و تأثیری عمل ندارد همین قدر که شما رأی مشورتی را اظهار کردید مجلس شورای ملی رأی نهایی خودش را می‌دهد و گفته‌های شما را اگر نخواست ترتیب اثر بدهد قادر است که ترتیب اثر ندهد و این در صلاحیت او است، بنابراین برای یک کار صرفاً تشریفاتی، دولت و حقوق مردم و زندگانی اداری و کار کمیسیون‌ها همه را معطل کنیم که مجلس سنا این کار را نمی‌کنید، چرا نمی‌کند؟ مجلس سنا و هر یک از دو مجلس در هر کاری که اکثریت مصمم شد می‌تواند انجام بکند حائل و مانعی در این باره قائل نیستم و این اصطلاحات و فرمالیته‌های اداری را در مورد مجلس سنا قبول ندارم.

فرخ- بنده طبق ماده 105 اخطار نظامنامه‌ای دارم.

نایب رئیس- اجازه بفرمایید آقا. معمولاً وقتی که لایحه‌ای قرائت می‌شود باید رجوع شود به کمیسیون بدون مذاکره ولی چون جناب آقای دادگر پیشنهاد فوریت فرمودند و به این جهت هم فرمایشاتی فرمودند، حالا عده‌ای می‌خواهند مخالف صحبت بفرمایند، می‌خواستم عرض کنم که جناب آقای دادگر اگر حقیقت اصرار دارید به این که فوریت تصویب شود در صورتی که عجله‌ای هم در این کار نیست ولی اگر اصرار دارید کتباً پیشنهاد بفرمایید، آقای فرخ بفرمایید.

فرخ- ماده 105 را ابتدا قرائت می‌کنم.

«ماده 105- نسبت به لوایح و طرح‌هایی که یک فوریت آن تصویب شده فقط یک شور در کمیسیون و مجلس به عمل می‌آید و لوایح و طرح‌هایی که دو فوریت آن تصویب شده و لوایح بودجه که یک فوریت آن تصویب شده باشد بلافاصله به طبع و توزیع آن اقدام و لااقل پس از گذشتن بیست و چهار ساعت از موقع توزیع در مجلس مطرح تواند شد.»

ما اگر برای هر امری بخواهیم سلیقه شخصی را دخالت بدهیم نظامنامه یعنی هیچ (صحیح است) در این صورت انتظامات مجلس از بین خواهد رفت (صحیح است) باید این لایحه دو فوریتش تصویبب شود و بلافاصله طبع و توزیع گردد و فردا یک ساعت به ظهر مانده قابل طرح خواهد بود. این که آقای دادگر فرمودند در مجلس شورای ملی مطرح شده و مستحضر شده‌ایم. بنده مستحضر نشده‌ام من باید این لایحه را بخوانم و بعد رأی بدهم. ممکن است یک نفر این را در روزنامه خوانده باشد و یکی دیگر نخوانده باشد. بنده استدعا دارم آقای دادگر که خودشان در واقع در انتظامات مجلس همیشه پیش قدم و مربی دیگران بوده‌اند عجله نفرمایند بگذارند 24 ساعت تأخیر بشود و نظامنامه‌ را لغو نفرمایند برای این که اگر نظامنامه لغو شد هیچ یک از انتظامات مجلس را نمی‌شود حفظ کرد.

نایب رئیس- آقای دشتی

دشتی- بنده آقا، با بیانات آقای دادگر موافقم غیر از یک قسمتش و آن این است که مجلس همیشه می‌تواند در لایحه‌ای برخلاف مواد نظامنامه و آئین‌نامه رأی بدهد، آئین‌نامه یک دستوری است برای هیئت رئیسه که مجلس را مطابق مواد آن اداره کنند، آقای رئیس شما آئین‌نامه را موظفید انجام بدهید و هیچ وقت در این باره نظری از ما نخواهید، اگر یک وقتی بخواهید ماده‌ای از مواد نظامنامه را تغییر بدهید باید طرحی تهیه شود و برود به کمیسیون و بعد تغییر بکند و الّا با این نظریه آقای دادگر موافق نیستم که چون مواد نظامنامه یک قانونی است که طبق اراده مجلس به وجود آمده پس هر وقت هم که بخواهد می‌تواند این را تغییر بدهد؟ لکن، بدین طریق می‌تواند که طرح یا پیشنهاد تغییر را بدهند می‌رود به کمیسیون که آن ماده را حذفش بکند و یک ماده دیگر به جایش بگذارند بنابراین هر دقیقه مواد آئین‌نامه را نمی‌شود تغییر داد و در این ضمن می‌خواستم مطلبی بگویم و آن این است که فرمودند مطالبی که فوریت دارد باید مجلس بگذارند این مطلب کاملاً صحیح است ولی ما ملزم نیستیم که حتماً شنبه و دوشنبه و چهارشنبه مجلس تشکیل بدهیم فردا بعد‌از‌ظهر هم می‌توانیم تشکیل بدهیم خیلی مضحک است در مجلس شورای ملی خیال می‌کنند که خدا آیه نازل کرده است که روزهای یکشنبه سه‌شنبه و پنجشنبه مجلس تشکیل بدهند و مجلس سنا هم روزهای شنبه و دوشنبه و چهارشنبه تشکیل بشود، اگر یک کاری فوریت دارد هر وقتی که بخواهید می‌شود جلسه تشکیل داد همین الان رأی به فوریتی که آقای دادگر پشنهاد کرده‌اند بگیرند و فردا عصر هم مجلس تشکیل شود که رأی بدهیم و تصویب بشود (صحیح است) همیشه گره‌کور چرا ما بزنیم.

نایب رئیس- آقای آموزگار

آموزگار- بنده می‌خواستم همین راه‌حل را پیشنهاد بکنم چون وقتی لایحه را فوری تلقی بکنید 24 ساعت بعد قابل رسیدگی و طرح است و ممکن است که اگر خیلی لازم به نظر می‌رسد جلسه را فردا یا پس فردا تشکیل بدهید که هم نظر آقایان تأمین می‌شود و هم برخلاف نظامنامه رفتار نشده است.

نایب رئیس- آقای لسانی

لسانی- بنده هم مطلبم همین بود که آقایان بیان فرمودند و مطلب دیگری ندارم.

نایب رئیس- جناب آقای تقی‌زاده

تقی‌زاده- بنده خیلی عذر می‌خواهم که این مطلب را تکرار می‌کنم و دیگر عرضی ندارم. اگر یک روزی مجلس سنا بخواهد اساسی را که بر روی آن قرار داده شده تغییر بدهد چه مانعی دارد اختیار با او است ولی باید یک طرحی بدهند که به کمیسیون نظامنامه برود و ان را عوض بکند و بگوید که می‌شود فی‌المجلس یک چیزی طرح و تصویب بکنیم، و الّا این که مجلس سنا رأی بدهد برخلاف مطلبی که در نظامنامه نوشته شده این جایز نیست هیچ حق ندارد، مجلس سنا با وجودی که قوه مقننه است حق ندارد نظامنامه را تغییر بدهد ولی حق دارد طرحی پیشنهاد بکند درباره آن ماده از نظامنامه که می‌خواهد عوض بکند، حالا سر دو راه است اگر بنای آقایان بر این است رأی بدهند که این موقوف بشود هر جای نظامنامه را بخواهند تغییر بدهند آن وقت نظامنامه دیگر لازم نیست باز هم اختیار با مجلس است ولی عرض می‌کنم که سر دو راه است و بنده عقیده‌ام این است که این راه را اختیار نفرمایید همیشه باید نظامنامه مجری باشد و قانون ثابتی باشد، لکن همیشه هم می‌شود تغییر داد به وسیله طرحی که به کمیسیون نظامنامه برود و در نظامنامه تغییر بدهند بگویند بعد از این می‌خواهیم فی‌المجلس باشد یا سه فوریت احداث بکنیم یا چهار فوریت احداث کنیم مانعی ندارد ولی فعلاً ما نداریم و در مجلس سنا نظامنامه تا به حال محفوظ مانده است و خود به خود مجلس سنا حق ندارد که یک جار را تغییر بدهد و برخلاف نظامنامه پیشنهاد بکند، حق دارد پیشنهاد بدهد و به کمیسیون برود آن ماده عوض شود.

لسانی- پیشنهاد آقای دادگر هم همین است که فوریت را تصویب بکنیم که بلافاصله طبع و توزیع شود.

دادگر- بنده توضیحی دارم.

نایب رئیس- پیشنهاد جناب آقای دادگر را بخوانید.

(به شرح زیر قرائت شد)

«مقام منیع ریاست مجلس سنا پیشنهاد یک فوریت در لایحه چهار دوازدهم می‌نمایم دادگر»

عده‌ای از نمایندگان‌- لایحه مالی است و یک فوریت هست آقا.

فرخ- پیشنهاد دو فوریت باید باشد و الّا یک فوریت که هست.

نایب رئیس- آقای سزاوار فرمایشی دارید؟ بفرمایید.

سزاوار- عرض کنم این مطلب را خوب است روشن کنیم، یک دفعه دیگر هم بحث شده است البته قدرت آئین‌نامه که زیادتر از قدرت قانون نیست هر موضوعی را خود مجلس می‌تواند رأی بدهد که در حکم قانون باشد.

فرخ- آقا مسئله که تمام شده بود پشیمان شدید؟

نایب رئیس- فرمایشات شما تمام شد؟

سزاوار- اجازه بفرمایید بنده عرضم تمام بشود آن وقت شما بفرمایید، و بعد هم همان را می‌تواند نسخ بکند یا یک ماده دیگری اضافه بکند، آئین‌نامه همان طور که توضیح دادند جناب آقای دشتی برای تنظیم و اداره امور مجلس است اما اگر یک موردی ایجاب کرد که آقایان رأی دادند به یک امری برخلاف

+++

آئین‌نامه هیچ اشکالی ندارد یعنی عمل غیر مصابی نشده که برخلاف آئین‌نامه است اما بهتر این است که قبلاً گفته شد حتی‌المقدور این سنت و ترادیسیون حفظ شود و پیشنهاد خلاف آئین‌نامه عمل نشود اما اگر یک مورد پیشامد و ضرورت ایجاب کرد رأی آقایان ما فوق آئین‌نامه است و اشکال قانونی ندارد این بود نظر بنده.

دکتر سجادی و فرخ- این طور نیست آقا

نایب رئیس- آقای سزاوار! نسخ یک قانون و جانشین کردن قانون دیگر به جای آن یک تشریفاتی دارد و باید آن تشریفات انجام بشود.

سزاوار- تشریفاتش فقط رأی است.

ناییب رئیس- نخیر تشریفاتش این است که مثل یک لایحه می‌رود به کمیسیون

سزاوار- غیر از رأی چیز دیگری نیست.

نایب رئیس- و بعد از آنجا می‌آید که در آن شور و مباحثه کنیم، آقای دادگر بفرمایید.

دادگر- حالا اینجا رفقا به من توصیه می‌کنند و وعده می‌دهند که این کار را تمام بکنند تا برای جلسه چهارشنبه آماده باشد با این که معتقد هستم و دلایلی که ذکر شد متین و محکم است و معتقدم این است که وقتی سنا یا هر مجلسی تصمیم عمومی بگیرد تمام آنچه حائل است از بین می‌رود و تشریفات هم خودش قائل به تشریفات است و می‌توان تشریفات را هم حذف کرد و بر این مطلب هم جاری است معهذا بنده نباید لجوج باشم حالا که همه می‌گویند این کار با سرعت انجام می‌دهیم، خوب مانعی ندارد که بماند برای روز چهارشنبه.

نیک‌پور- جلسه علنی مجلسی پنجشنبه است و ما چهارشنبه این را تصویب می‌کنیم و برای آنها می‌فرستیم.

لسانی- به شرط این که فوریت دوم تصویب شود.

نایب رئیس- پس پیشنهاد فوریت را پس گرفتید.

دادگر- بلی

نایب رئیس- این لایحه می‌رود به کمیسیون و بعد از آن طبع و توزیع می‌شود و 24 ساعت بعد آن می‌شود مطرح کرد. آقای لسانی

لسانی- اجازه بفرمایید که بنده توضیح بدهم. اگر بنا شد به قید یک فوریت باشد باید برود به کمیسیون و پس از تصویب کمیسیون طبع و توزیع شود 48 ساعت بعد قابل طرح در جلسه می‌شود اگر با قید دو فوریت باشد طبق ماده 105 لازم بر فتن کمیسیون و طبع و توزیع 48 ساعت قبل از جلسه نیست وجه جمعی که جناب آقای دشتی فرمودند این بود که دو فوریت تصویب بشود تا به کمیسیون نرود فوراً طبع و توزیع شود و تا فردا عصر و پس فردا صبح قابل طرح در جلسه باشد.(صحیح است)

فرخ- به فوریت دوم باید رأی بگیرید.

نایب رئیس- لایحه مالی است خودش یک فوری است یک شور بیشتر نخواهد شد می‌رود به کمیسیون و می‌آید در اینجا مطرح و تصویب می‌شود.

جمال امامی- می‌گویند که به کمیسیون نرود، شما دیگر چه می‌گویید، رئیس هم خودش مدعی شده است، بابا این چه وضعی است.

لسانی- بنده پیشنهاد یک فوریت می‌کنم.

نایب رئیس- این لایحه می‌رود به کمیسیون و بعد طبع و توزیع خواهد شد.

عده‌ای از نمایندگان‌- چیز عجیبی است، آخر چطور شد؟ این چه وضعیتی است.

7- اعلام وصول لایحه اعتبار وزارت کشاورزی برای دفع آفات نباتی و حیوانی

نایب رئیس- لایحه اضافه اعتبار وزارت کشاورزی که از مجلس شورای ملی رسیده است قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس سنا

گزارش کمیسیون‌های بودجه کشاورزی نسبت به لایحه شمارۀ 13758- 4/9/33 دولت مربوط به اضافه اعتبار وزارت کشاورزی جهت دفع آفات نباتی و حیوانی در جلسه روز پنجشنبه 25/9/33 مطرح و شور آن خاتمه یافت اینک لایحه قانونی نام برده برای اظهار ملاحظات آن مجلس محترم به ضمیمه ایفاد می‌گردد که در موعد مقرر اعاده فرمایند تا رأی نهایی گرفته شود.

رئیس مجلس شورای ملی‌- رضا حکمت

لایحۀ قانونی راجع به اجازه پرداخت اضافه اعتبار وزارت کشاورزی جهت دفع آفات نباتی و حیوانی

ماده واحده- وزارت کشاورزی مجاز است مبلغ شصت و یک میلیون و هشتصد هزار ریال از اعتبار مذکور در ردیف 15 صورت شماره 3 بودجه سال جاری را برای مبارزه با آفات و تهیه مواد اولیه و دارو جهت رفع آفات حیوانی و نباتی و تکمیل وسایل کار سازمان دامپزشکی و دامپروری و جنگلبانی و بنگاه‌های کشاورزی تخصیص و با رعایت کامل مقررات مربوطه به مصرف برساند.

تبصره 1- داروهایی که وزارت کشاورزی برای دفع آفات اشجار تهیه می‌کند به قیمت تمام شده به مالکین و کشاورزان فروخته می‌شود و وجوه حاصله از فروش مجدداً برای خرید دارو مورد استفاده واقع خواهد شد.

تبصره 2- اعتبارات مربوطه برای مبارزه با آفات عمومی از قبیل ملخ - سن و غیره با نظارت کمیسیونی مرکب از فرماندار - رئیس دارایی‌- رئیس یا نمایندۀ کشاورزی و سه نفر از معتمدین محل (به انتخاب شورا یا اتحادیه کشاورزی و در صورت نبودن شورا به انتخاب فرماندار) به مصرف خواهد رسید.

نایب رئیس- این لایحه رجوع می‌شود به کمیسیون شماره 3 حالا سؤالات مطرح است. آقای فرخ فرمایشی دارید.

فرخ- خوب اگر لایحه مطرح نیست عرضی ندارم.

8- جواب سؤال آقای ظهیرالاسلام به وسیله آقای معاون وزارت دارایی راجع به لوله‌کشی مشهد

نایب رئیس- سؤال جناب آقای ظهیرالاسلام از جناب آقای وزیر دارایی راجع به لوله‌کشی شهر مشهد مطرح است آقای معاون وزارت دارایی بفرمایید.

معاون وزارت دارایی (آقای انواری)- سؤالی که جناب آقای ظهیرالاسلام فرموده‌اند بدین قرار «به جناب آقای وزیر دارایی امر نمایند اطلاع داده شود بیایند جواب بدهند جهت تعهد شش میلیون تومان برنامه لوله‌کشی شهر مشهد چرا به شهرداری آنجا تأدیه نمی‌شود که مقدمات آن را فراهم نماید» که اینک جوابش را عرض می‌کنم.

هیئت وزیران در جلسه مورخ 17 خرداد ماه 1329 تصویب نمودند که سازمان برنامه برای لوله‌کشی شهر مشهد به شرکتی که با مشارکت آستان قدس رضوی و اهالی و شهرداری مشهد تأسیس می‌شود تا 60 میلیون ریال وام اعطا نماید و مطالعات و تهیه پرو‌ژه‌های تفصیلی و اجرایی و عملیات ساختمانی آن را از لحاظ فنی نظارت نماید از تاریخ مزبور تاکنون سازمان برنامه مرتباً اقدام کرد که شرکت مورد بحث تأسیس شود ولی موفقیتی به دست نیامد تا این که بالاخره در تاریخ 23/5/33 شرکت سهامی لوله‌کشی مشهد با سرمایه موقتی سی میلیون ریال که یک ثلث آن به شهرداری و یک ثلث آن به آستان قدس و یک ثلث به اهالی شهر متعلق است تأسیس و به ثبت رسید.

متأسفانه تاریخ تأسیس شرکت و آماده بودن به کار آن مصادف با زمانی گردید که سازمان برنامه در مقابل تعهدات خود وجهی در اختیار نداشته و برای هزینه‌ها و تعهدات جاری خود دچار مضیقه بوده و به همین لحاظ درباره تعهد فوق اقدامی مقدور نگردید امیدوار است در آتیه که وضعیت این سازمان ترتیب صحیحی به خود خواهد گرفت درباره این تعهد مانند سایر تعهدات اقدام رضایت بخش به عمل آورد.

آقا سید جواد امامی- اجازه می‌فرمایید؟

نایب رئیس- بفرمایید، ولی پنج دقیقه بیشتر وقت ندارید.

آقا سید جواد امامی- مطالبی که آقای معاون وزارت دارایی درباره لوله‌کشی مشهد فرمودند مقدماتی بود برای این که بیان کردند که یک شرکتی ما بین شهرداری و آستان قدس و اهالی تشکیل می‌شود برای لوله‌کشی، این مطالب تمام صحیح است و جناب آقای سیف افشار که استاندار بودند کاملاً مطلع هستند در این باب که زحمت اساسی برای لوله‌کشی شده و یک قسمت از شهر کشیده شده است و تمام آنها برای عمل منتظرند و آن نتیجه‌ای است که خود جنابعالی بیان فرمودید که شش میلیون تومان سرمایه باید به این شرکت یا شهرداری مشهد بدهند و این کار در آن شهر اجرا شود این مطالب سر کار صحیح بود ولی نتیجه‌ای به دست نمی‌آید صحبت بنده هم دو سه دقیقه بیشتر نشد (خنده نمایندگان)

9- جواب سؤال آقای آقا سید جواد امامی به وسیلۀ آقای وزیر پست و تلگراف راجع به تلفن مشهد

نایب رئیس- سؤال جناب آقای ظهیرالاسلام از جناب آقای وزیر پست و تلگراف راجع به تلفن مشهد مطرح است جناب آقای وزیر پست و تلگراف بفرمایید.

(سؤال آقای ظهیرالاسلام از آقای وزیر پست و تلگراف)

به جناب آقای وزیر پست و تلگراف امر نماید گفته شود بیایند جواب سؤال را بدهند.

تلفن شهر مشهد خوب نیست خراب است چه فکری برای اصلاح آنجا کرده‌اند چه وقت کامل می‌شود.

وزیر پست و تلگراف (تیمسار فرزانگان)- جناب آقای ظهیرالاسلام سؤالی فرموده‌اند درباره این که تلفن شهر مشهد خوب نیست خراب است چه فکری برای اصلاح آن کرده‌اند و چه وقت کامل می‌شود؟ ما دو نوع فکر کرده‌ایم و تصمیم گرفته‌ایم برای اصلاح تلفن مشهد و تلفن شهرستان‌ها به طور کلی اقدام کنیم اولاً وضع تلفن مشهد روی سابقه‌ای که خود جناب آقای ظهیرالاسلام مستحضرند طوری بوده که اشخاص خودشان تلفن را دایر کرده‌اند ولی چون روی اصول فنی عمل نشده بود بنابراین متصدیان امر هم صلاحیت فنی نداشتند و آشنایی نداشتند بنابراین ما چند ماه قبل رؤسای تلفن شهرستان‌ها را به تهران خواستیم و به آنها تعلیمات فنی دادیم صورت نواقص آنها را از ایشان گرفتیم و بعد از این که اینها تعلیماتی گرفتند و برگشتند اقدام کردیم برای تأمین این نواقصی که داشتند و همین دیروز کلیه صورت کامل شد از طرفی قراردادی

+++

است که به موجب آن ما می‌توانیم این وسایل فنی که مورد احتیاج این آقایان است در شهرستان‌ها از قبیل این که یک سیمه را دو سیمه بکنیم و یا اصلاح بکنیم این عمل شده است. در مرحله دوم به طوری که به عرض آقایان رسیده است.

اصولاً وضع تلفن شهرستان‌ها را در آنجاهایی که ضرورت دارد اتوماتیک خواهیم کرد و شصت هزار تلفن اتوماتیک برای شهرستان‌ها و من‌جمله شش هزار برای شهر مشهد در نظر گرفته شده است و این در دست اقدام است و تمام کارهایی که لازم بوده در جریان عمل است.

نایب رئیس- آقای ظهیرالاسلام بفرمایید.

آقا سید جواد امامی- خیلی خوشوقتم از ترتیب حواب دادن جناب آقای وزیر پست و تلگراف و اظهار تشکر می‌کنم برای این که جواب مطابق سؤال است فرمودید به این که خرابی را می‌دانیم و اقدام هم کرده‌ایم و البته قبل از این که وزارت پست و تلگراف رسماً مداخله در کار تلفن بکند اشخاصی که می‌باید از روی اصول علمی تلفن را دایر بکنند نبوده و صریحاً فرمودید که چه مقدار نمره خواسته‌اید و شش هزار نمره هم برای مشهد تخصیص داده‌اید و مشغول اقدامات و اصلاحات آن هستید.

10- جواب دو فقره سؤال آقای بوشهری به وسیله آقای وزیر راه راجع به پل فهلیان و راه بهبهان

نایب رئیس- سؤال جناب آقای بوشهری از جناب آقای وزیر راه مطرح است جناب آقای وزیر راه بفرمایید.

سؤال آقای بوشهری از آقای وزیر راه

1- به قرار اطلاع واصله پل جدیدی که اخیراً با صرف میلیون‌ها تومان خرج روی رودخانه فهلیان فارس ساخته شده و هنوز هم کاملاً ساختمان آن تمام نگردیده خراب شده است مسئول این پیش آمد کیست و چه اقدامی برای جبران خسارات وارده نموده‌اید.

2- در این موقع که وزارت راه در نظر دارد جاده‌های اصلی و مهم کشور را آسفالت نماید آیا مهمترین جاده کشور یعنی راهی که فارس را از طریق فهلیان و بهبهان به خوزستان اتصال داده و از بین مهمترین عشایر ایران از قبیل طوایف بویراحمدی و غیره عبور خواهد نمود جز جاده‌های مهم و اصلی کشور قرار داده‌اید و یا خیر و چه اقدامی را برای آسفالت نمودن جاده مهم مزبور در نظر گرفته‌اید.

وزیر راه (تیمسار سرلشگر گرزن)- سؤال جناب آقای بوشهری سناتور محترم از وزارت راه شامل دو قسمت است سؤال اول این که به قرار اطلاع واصله پل جدیدی که اخیراً با صرف میلیون‌ها تومان خرج روی رودخانه فهلیان فارس ساخته شده و هنوز هم کاملاً ساختمان آن تمام نگردیده خراب شده است و سؤال دوم راجع به آسفالت راهی که فارس را از طریق فهلیان و بهبهان به خوزستان اتصال می‌دهد.

راجع به آسفالت جاده فارس به خوزستان مشغول تنظیم قراردادی با بک کمپانی برای راه‌سازی و آسفالت پاره‌ای از راه‌های ایران می‌باشیم که از آن جمله آسفالت جاده فارس به خوزستان است که امید می‌رود نظر نماینده محترم تأمین شود و راه مورد تقاضا جز سری اول راه‌هایی خواهد بود که آسفالت خواهد شد.

راجع به پل فهلیان قبل از سؤال نماینده محترم از خرابی آن پل اطلاع حاصل شد و فوراً به رئیس منطقه دستور داده شد که پل را بازدید و میزان خرابی را اطلاع دهند اینک جوابی که رسیده به اطلاع می‌رساند (بعدالعنوان 13467 رونوشت کل راه حسب‌الامر پل فهلیان بازدید در اثر سیل عظیم و بی سابقه طاق 20 متری اول و 15 متری دوم سمت شیراز را به کلی آب برده طاق 15 متری سوم ترک خورده و طاق 20 متر آخر سمت بهبهان دو ترک خطرناک خورده خاکریز و دیوار انتهای پل سمت بهبهان 90 درصد آب برده حدود 50 متر برید سمت بهبهان 30 متر برید سمت شیراز آب برده گزارش مفصلاً با پست تقدیم 463 افشار) که هنوز کاغذ پست آن نرسیده است.

ضمناً به استحضار می‌رساند که برای ساختمان پل فهلیان و شاهپور دو قرارداد منعقد شده که قرارداد املی به شماره 7942- 17/6/38 با 20 درصد اضافی که در قرارداد منظور شده بالغ بر 11316000 ریال بوده و قرارداد تکمیلی پیمان مزبور به شماره 26430 مورخۀ 20/12/30 منعقد و مبلغ خالص آن با 20% اضافی بالغ بر 6840000 ریال که طبق صورت کارکردهای موجود برای پل فهلیان به تنهایی مبلغ 14703967 ریال هزینه شده و صدی 10 از این مبلغ به عنوان تضمین تا تحویل قطعی در اختیار وزار راه است و هنوز هم تحویل قطعی گرفته نشده و به محض وصول تلگراف اداره فارس دستور داده شد کمیسیونی مرکب از مأمورین فنی و اداری به این کار رسیدگی و حدود مسئولیت مقاطعه کار و مهندس ناظر و مأمورین تحویل و تنظیم‌کننده نقشه را تعیین و گزارش نمایند تا طبق مقررات اقدام لازم نسبت به مسئولین امر به عمل آید.

راجع به سؤال دوم مجدداً توضیح عرض می‌کنم وزارت راه این موضوع را کاملاً در نظر دارد و چون جاده‌ای که فرمودند یکی از جاده‌های مهم کشور است دولت علاقه مفرطی به آماده کردن این جاده دارد و به طوری که آقایان مستحضر هستند مشغول تنظیم قراردادی هستیم با یک شرکت خارجی و این راه را در آن قرارداد گنجانده‌ایم و امیدوارم در سری اول کار این قسمت شروع شود و پس از تکمیلش به آسفالت آن مبادرت شود و البته این پل هم خراب شده به وسیله همین کمپانی ساخته خواهد شد.

نایب رئیس- جناب آقای بوشهری بفرمایید.

بوشهری- از فرمایشات جناب آقای وزیر راه این طور استنباط شد که متأسفانه پل فهلیان آن طور که می‌بایستی ساخته شده باشد یا نظارت در ساختمانش شده باشد نشده و به این دلیل طاق‌های اول و دوم به کلی خراب شده و طاق‌20‌ متری هم خراب شد و طاق چهارم ترک خورده و هشتاد متر هم از خاکریزی آن خراب شده و از بین رفته است و در حقیقت مثل این است که یک بمب اتمیک زیر این پل گذاشته شده در صورتی که سیل سال‌ها و همیشه بوده است و اگر ساختمان و پی‌ریز این پل محکم شده بود این خسارت وارد نمی‌شد و من امیدوارم همان طور که وعده فرمودند دستور بدهند که مقصر حقیقی معلوم شود و جبران خسارت بشود و در ساختمان مجدد این پل همان طور که وعده فرمودند به کمپانی که متصدی ساختمان راه‌های ایران خواهند شد محول بشود که این دفعه با یک پی‌سازی محکمی این پل ساخته شود و اما راجع به راهی که اتصال می‌دهد خوزستان را به فارس خیلی خوشوقتم که جناب آقای وزیر راه وعده صریح دادند که این راه جز راه‌هایی خواهد بود که ساختمان آن به دست کمپانی خارجی سپرده خواهد شد و امیدوار هستم که فراموش نفرمایند که جز اولین راه‌هایی که ساخته و آسفالت خواهد شد باشد برای این که از هر حیث شاید بهترین راهی باشد که در ایران وجود داشته باشد این راه از وسط ایلات بسیار مهم و عمده ایران عبور می‌کند که متأسفانه در وزارتخانه‌های ما جز در ستاد کل که یک اطلاعاتی از طوایف آنجا مخصوصاً ایل بویر‌احمد دارند سایر وزارتخانه‌ها خیلی اطلاعات عمیق ندارند در صورتی که مهمترین نقطه و قسمت خاک ایران که رشیدترین افراد این مملکت که از نژاد پاک و قدیمی هستند در همین منطقه زندگی می‌کنند و فاقد تمام وسایل زندگی هستند نه بهداری دارند نه مدرسه دارند نه راه دارند نه دوا دارند نه طبیب دارند مثل این است که اساساً این قسمت از ایران را از نقشه ایران برداشته‌اند و هیچ دولتی تاکنون به فکر این نیفتاده که برای اینها وسایلی فراهم بکند.

مؤید‌ثابتی- مگر جاهای دیگر وسایل دارد.

بوشهری- ولی امیدوارم که تیمسار وزیر راه باعث بشوند که افتتاح این راه وسیله‌ای بشود که وزارتخانه‌های مختلف یک قدری به فکر بیفتند و توجه آنها جلب شود که وضع زندگی طوایف بویراحمد و کهکیلویه قدری بهتر شود.

11- تقدیم سؤال آقای بوشهری

بوشهری- ضمناً یک سؤالی از وزارت پست و تلگراف که تقدیم مقام ریاست می‌کنم.

12- تقدیم لایحه شورایعالی راه‌آهن

نایب رئیس- آقای وزیر راه بفرمایید.

وزیر راه- همان طور که دفعه قبل به عرض رساندم این راه در قراردادی که قریباً امضاء خواهد شد منظور شده در این خصوص اقدام خواهد شد ضمناً از موقعیت استفاده می‌کنم و یک لایحه راجع به شورای عالی راه‌آهن ضمن یک ماده واحده به مقام ریاست تقدیم می‌کنم.

13- تصویب شور دوم لایحه عضویت ایران در سازمان خوار بار و کشاورزی ملل متحد

نایب رئیس- به کمیسیون مربوطه ارجاع خواهد شد لایحه مربوط به عضویت ایران در سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد مصرح است برای شور دوم گزارش قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون شمار ه3 به مجلس سنا

لایحه شماره 13505- 30/8/33 دولت راجع به عضویت ایران در سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد در کمیسیون شماره 3 با حضور آقای انواری معاون وزارت دارایی مطرح و مورد شور واقع گردید و پس از بحث کافی مزبور از نظر مالی مورد تصویب قرار گرفت. اینک گزارش آن برای شور دوم تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود.

مخبر کمیسیون شماره 3- مهندس شریف‌امامی

گزارش از کمیسیون شماره 1 به مجلس سنا

لایحه شماره 13505- 30/8/33 دولت ایران راجع به عضویت ایران در سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد در کمیسیون شماره یک مطرح و مورد شور واقع گردید و پس از بحث کافی لایحه مزبور ضمن تأیید گزارش شماره 20 مورخ 24/9/33 کمیسیون شماره 3 مورد تصویب قرار گرفت. اینک گزارش آن برای شور دوم تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود.

مخبر کمیسیون شماره یک- دکتر اقبال

ماده واحده- به دولت اجازه داده می‌شود از تاریخ 7 آذر ماه 1332 عضویت سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد را قبول و حق عضویت را طبق اساسنامه مزبور پرداخت نماید.

+++

نایب رئیس- نظری نیست؟ مخالفی نیست؟ (اظهاری نشد) (شمس ملک‌آرا - منافعش بسیار است و مضراتش هیچ) آقایان توجه بفرمایند که اگر در مجلس حاضر باشند و در موقع رأی غیبت بکنند از جلسه جریمه می‌شوند الان منتظریم تا اکثریت حاصل شود (گفته شد‌‌- اکثریت حاصل است) رأی می‌گیریم به ماده واحده آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

14- تصویب شور دوم لایحه اعزام محصل به خارجه

نایب رئیس- لایحه راجع به اعزام فارغ‌التحصیلان دانشکده‌ها و هنرسرای عالی به خارجه مطرح است گزارش کمیسیون‌ها قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون شماره 4 به مجلس سنا

لایحه مربوط به اعزام فارغ‌التحصیلان رتبه اول دانشکده‌ها و هنرسرای عالی به خارجه در کمیسیون شماره 4 (فرهنگ) برای شور دوم مورد شور و رسیدگی قرار گرفت و پس از مذاکرات مفصل و با توجه به پیشنهاد‌های واصله لایحه مزبور با اصلاحاتی به تصویب رسید.

اینک گزارش آن تقدیم مجلس محترم سنا میشود.

مخبر کمیسیون شماره 4 - ح . آموزگار

گزارش از کمیسیون شماره 3 به مجلس سنا

لایحه شماره 31802 - 11/6/33 دولت مربوط به اعزام فارغ‌التحصیلان رتبه اول سال تحصیلی 332- 331 دانشکده‌ها و هنرسرای عالی به خارجه در کمیسیون شماره سه با حضور آقای انواری معاون وزارت دارائی مطرح و مورد شور واقع گردید و پس از بحث کافی گزارش شماره 14 - 22/9/33 کمیسیون شماره 4 تأیید و لایحه مزبور از نظر مالی مورد تصویب قرار گرفت.

اینک گزارش آن برای شور دوم تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود .

مخبر کمیسیون شماره سه- مهندس شریف‌امامی

لایحه اعزام فارغ‌التحصیلان رتبه اول دانشکده‌ها و هنرسرای عالی به خارجه

ماده واحده- وزارت فرهنگ مکلف است فارغ‌التحصیلان رتبه اول رشته‌های مختلف سال تحصیلی 32-1331 دانشکده‌ها و هنرسرای عالی را با رعایت سایر مقررات مربوط به اعزام محصلین به خارجه جهت ادامه و تکمیل تحصیلات برای مدتی که در آئین‌نامه مصوبه شورایعالی فرهنگ تعیین خواهد شد به خارجه اعزام دارد و مخارج رفت و برگشت آنها را با سریعترین وسایل و همچنین مخارج تحصیل و توقف آنان را تا پایان تحصیلات به میزانی که به سایر دانشجویان دولتی داده می‌شود بپردازد.

تبصره‌1- دولت مکلف است اعتبار لازم در بودجۀ فرهنگ برای هر سال تأمین نماید تا فارغ‌التحصیل‌های رتبه اول دانشکده‌های کشور بر‌ای ادامه تحصیل به ممالک خارجه اعزام شوند.

تبصره 2- رعایت جهات اخلاقی دانشجویان شرط استفاده از مزایای این قانون است و تشخیص صلاحیت دانشجو یا شورای دانشکده مربوط و وزارت فرهنگ می‌باشد.

تبصره 3- وزارت فرهنگ از تاریخ تصویب این قانون مکلف است از دانشجویانی که در خارج کشور تحصیلات خود را تمام نموده و رتبه اول را حائز می‌شوند تشویق مؤثر به عمل آورد.

تبصره 4- وزارت فرهنگ مکلف است دانشجویان ایرانی دانشکده‌های خارجه را هم که شورایعالی فرهنگ صلاحیت آنان را تصدیق کرده باشد در صورتی که حائز رتبه اول کلاس خود شوند برای سال تحصیلی بعد مشمول مزایای این قانون نماید.

تبصره 5- اشخاصی که به این ترتیب به خارج فرستاده می‌شود مکلفند پس از اتمام تحصیلات خود به ایران برگردند و الّا کلیه مخارج را که دولت به آنها داده مسترد دارند.

تبصره 6- وزارت فرهنگ از تاریخ تصویب این قانون مکلف است در مدت دو ماه آئین‌نامه اجرای این قانون را تنظیم و به تصویب شورایعالی فرهنگ برساند.

نایب رئیس- کلیات مطرح است آقای فرخ در کلیات فرمایشی دارید؟

فرخ- بلی

نایب رئیس- بفرمایید.

فرخ- این لایحه را ما انتظار داشتیم که وقتی به کمیسیون می‌رود یک قدری در اظهاراتی که در مجلس شده است دقت بکنند متأسفانه کمیسیون در مورد این لایحه کاسه از آش گرم‌تر شده است در اینجا پیشنهاد شد که علی‌الاصول برای سال 1334 این لایحه به مورد اجرا گذاشته شود وزیر فرهنگ هم پذیرفت و بعد از آن که وزیر فرهنگ پذیرفته معلوم نیست کمیسیون به چه دلیل حذف کرده در اینجا در نطقش ثبت شده که گفته برای 1334 اقدام می‌کنیم بیانات ایشان ثبت شده است.

آموزگار- نگفت، گفت در عمل این طور است.

فرخ- این طور نیست آقا گفت شما با این طرزی که رفتار می‌کنید دو ماه دیگر نظامنامه را تنظیم می‌کنید الان آخر دسامبر است ژانویه و فوریه می‌گذرد اول مارس شما می‌خواهید شاگرد بفرستید که موقع تعطیل اروپا است پول یا مفت می‌دهید که بروند در خیابان‌ها بگردند این ترتیب اول دفعه است که من می‌بینم در امور پارلمانی که یک پیشنهادی را وزیر قبول می‌کند و کمیسیون رد می‌کند این دیگر فرع زیاده بر اصل است بنده علت مخالفتم این قسمت است البته در آن قسمت که راجع به جامع از هر حذف کرده‌اند بنده موافقم زیرا استفاده از این باب نمی‌شود و ما از نظر فقه اسلامی احتیاج به جامع از هر نداریم و بیشتر هم منظور ما از فرستادن این شاگردان به اصطلاح تربیت و کسب معلومات درباره ترقیات امروز اروپا و آمریکا است و الّا برای فرا گرفتن فقه محتاج به جامع ازهر نیستیم و مدارس قم و نجف خیلی کاملتر است و بنده تقاضا می‌کنم که آن پیشنهادی را که جناب آقای دشتی هم امضاء فرموده‌اند که این لایحه در سال 1334 به موقع اجرا گذاشته شود ضمیمه بکنند که ما بتوانیم رأی بدهیم و الّا مخالفت خواهم کرد.

شمس ملک‌آرا- اجازه می‌فرمایید.

نایب رئیس- آقا مخالفت هستید.

شمس ملک‌آرا- چون بعضی قسمت‌ها عوض شده، بعضی چیزها حذف شده و بعضی چیزها اضافه شده بنده مخالفم.

نایب رئیس- بحث در کلیات است.

شمس ملک‌آرا- بنده هم در کلیات عرض دارم.

نایب رئیس- بفرمایید.

شمس ملک‌آرا-‌ به نظر بنده همان طور که آقای فرخ اظهار کردند تغییراتی در کمیسیون داده شده که خوب نیست بعضی چیزها و عضی قسمت‌ها هست که شاید ضرورت دارد در این ماده باشد و یکی دو نفر از رفقای عزیز ما پیشنهاد حذف آنها را داده‌اند و بنده با آن مخالف هستم یکی موضوع تبصره 4 است که راجع است به فرستادن شاگردان دانشکده معقول و منقول به مصر که حذف شده بنابراین لایحه‌ای که در مجلس گذشته مجلس موافقت کرده و ما هم قرارمان این است که حتی‌المقدور تا آنجایی که ممکن است با مجلس همکاری بکنیم و بنده دلیل قوی دارم که این کار مفید است که حالا عرض می‌کنم بنده مدت‌ها افتخار خدمت در یک قسمت از مملکت را داشتم که همشان شافعی مذهب هستند و اینها مردمان وفاداری نسبت به مملکت و وطن‌پرست و شاه‌دوست می‌باشند اینها از دانشگاه‌های ما استفاده می‌کنند شاگردانی می‌فرستند الان شیخ‌الاسلام کردستان یک کلاسی در دانشکده معقول و منقول دارند که فقه شافعی درس می‌دهد حالا چه منافاتی دارد که چند نفر از جوانان ایرانی برادران ما که آمده‌اند و تحصیلاتی در اینجا کرده‌اند اگر مایل بودند بفرستند به جامع ازهر، هیچ مانعی ندارد علاوه بر کردستان که بنده بودم ارباب سنت و جماعت در مملکت ما خیلی هستند آقایان به خوبی مسبوق هستند، حقوق آنها را باید ما کاملاً حفظ بکنیم برادران دینی و وطنی ما هستند به علاوه امروز صحبت از اتحاد اسلام است الان در جامع از هر یک هیئتی هستند که پسر آیت‌الله مرحوم آقا محمد قمی هم آنجا هستند آقای ظهیرالاسلام بهتر می‌دانند (ظهیرالاسلام- در جامع ازهر نیستند) بلی عضو یک هیئتی هستند که جدیت می‌کنند برای آن که وحدت اسلام را فراهم بکنند (ظهیرالاسلام- البته) و امروز یک روزی است که عوض این صحبت‌هایی که می‌شود شیخی و بالا سری و تفرقه می‌اندازند صحبت از اتحاد اسلام است باید این صحبت‌ها را بکنیم که درست باشد حالا فرض بفرمایید که یک نفر جعفری بعد از این که تحصیلات علوم را در دانشکده‌های ما کرد اگر برود برای تکمیل ادبیات عرب آنجا یک دانشگاهی است که دانشگاه اسلامی است و باید به نظر احترام نگاه کرد چه ضرر دارد بیشتر از همه آقای ظهیرالاسلام محق بودند در این باب صحبت بفرمایند حالا حتماً لازم نیست کسی برود فقه شافعی یا فقه حنبلی بخواند دانشگاه دارای شعب مختلف است باید روابط بین ملل اسلامی از هر حیث بیشتر بشود الان در روزنامه می‌خواندم در رادیو هم شنیدم که در پاکستان خیال دارند یک هیئتی از مسلمانان تمام عالم برای ایجاد وحدت فرهنگ اسلام فراهم بکنند و مجمعی در آنجا بشود و دعوت بکنند از تمام مسلمانان که شاید فرهنگ اسلام را بتوانند یکی بکنند جلوه بدهند تشویق بکنند در نظر دنیا جلوه بدهند اینها یک مسائلی است که به نظر بنده هم از نظر مذهبی و هم سیاسی هیچ اشکالی ندارد که حقوق اهل جماعت و سنت که تابع مملکت ما هستند بیهوده از بین نرود، عرض کردم، که یک عده هستند درس می‌خوانند و یک عده هم در آنجا درس می‌دهند حالا اگر اشخاصی بخواهند برای توسعه اطلاعات خود به جامعه الازهر بروند ما چرا مانع بشویم؟ تازه یک پیشنهاد کردند که حقیقت تحسین کردم ایشان یک آدم خوب و مجرب و فهمیده هستند پیشنهاد آقای صدر را دوباره خواهش می‌کنم بگنجانید در این لایحه و اگر اجازه می‌فرمایید آن پیشنهاد را دوباره بخوانند و اگر آقایان مایل بودند اصلاح شود (پیشنهاد آقای صدر بنده پیشنهاد می‌کنیم که ماده 4 به این شکل اصلاح شود: فارغ‌التحصیلان رتبه اول دانشکده معقول و منقول به مراکز علمی علوم معقول و منقول از قبیل قم، نجف که در عراق هستند و جامع ازهر در مصر اعزام شوند) این جامع همه است و کسی مانع از این نیست که هر کس می‌خواهد برود فقه جعفری بخواند و یا دلش می‌خواهد برای مزید اطلاعات خود به جامع ازهر برود، به علاوه این امر وسیله ارتباط و دوستی بین دو ملت دوست و مسلمان می‌شود، چرا آقا جان ما بی‌خود آن را نادیده بگیریم به نظر بنده ما وظیفه داریم سعی کنیم که همه مسلمانان را در تحت لوای اشهد ان

+++

لااله‌الا‌الله و اشهد ان محمد رسول‌الله جمع کنیم، یک دنیایی است آقا که ما باید سعی کنیم همه را به دور هم جمع کنیم و از هر چه که مایه جدایی است جداً اجتناب ورزیم، بنده معتقدم جناب آقای دشتی که خدمتشان ارادت دارم موافقت بفرمایند و جناب آقای صدر که با تمام سابقه‌شان پیشنهاد کردند موافقت بفرمایند که این اضافه شود، این عقیده بنده است.

نایب رئیس- جناب آقای دشتی

دشتی- عرض کنم که صحبت از کلیات است، در کلیات که صحبت می‌شود نباید وارد در تبصره‌ها شد، جناب آقای شهاب‌الدوله بیخود وارد تبصره شدند در این مورد اصولاً باید موافقت و یا مخالفت با لایحه دولت بشود، نه این که تبصره‌ای را که بوده است در این لایحه و ما پیشنهاد کردیم حذف بکنند و در کمیسیون هم قبول کرده‌اند، البته وقتی که شما رسیدید به آن تبصره ممکن است آن را پیشنهاد بفرمایید بنده به جناب آقا خیلی ارادت دارم و از اشخاص مجرب هستند، ولی کلیاتی را که فرمودند منطبق با جزئیات نمی‌شود از این که همه مردم عقیده دارند که وحدت اسلامی پیدا شود شکی نیست و اصلاً در تمام دنیا همه این عقیده را دارند، ولی باید در نظر گرفت که آیا علت اختلاف مسئله مذهبی است؟ این طور نیست، بلکه وضعیت جغرافیایی و اقتصادی و سابقه تاریخی‌شان موجب تشتت می‌شود، در ممالک اروپا هم این مسئله وجود دارد، در ممالک اروپا همه فرنگی و کاتولیک هستند ولی با هم مخالفت دارند، موضوع، موضوع مذهبی نیست. اولاً باید در نظر گرفت که این لایحه را چرا دولت به مجلسین تقدیم کرده است، این لایحه که اول تقدیم شده بود بنده می‌خواستم به آقای وزیر فرهنگ بگویم که شما به جای فرستادن دانشجو به خارج دانشگاه خودتان را تکمیل کنید، یعنی طوری بشود که طب ایران طب درجه اول بشود و یا این که دانشکده حقوق ما به درجه‌ای قوی و خوب بشود و پروگرام آن عمیق باشد که محصلین محتاج به رفتن اروپا نباشند به نظر بنده این مهمترین و کاملترین کاری است که می‌شود کرد و آرزوی همه است (صحیح است) ولی آقای وزیر فرهنگ صحبتی کردند که خیلی منطقی است گفت این یک صورت تشویقی دارد از کسانی که شاگرد اول می‌شوند تا آنها را به خارجه بفرستیم که تحصیلات خودشان را تکمیل بکنند و در ضمن این که صحبت می‌کردند گفتند که اساساً فرستادن شاگردان تحصیل کرده به اروپا مفید است و فرستادن به اروپا هر قدر هم که افراد تحصیل کرده باشند مفید و ضروری است. بنده در زمان مرحوم داور که شاگرد می‌فرستادند به اروپا گفتم که به نظر من مفیدتر از فرستادن شاگرد به اروپا این است که یک اشخاصی را که مثلاً مدیر کل باشند و یا در ادارات مقامات عالی دارند، آنها را بفرستند به اروپا که کار کرده‌اند تا اطلاعات تازه‌ای کسب کنند، موضوع فرستادن شاگرد به اروپا این قضیه است، قصد ما از این لایحه این است که نور معرفت و فرهنگ را به اینجا بیاوریم و حقیقت باید شاگرد بفرستیم برای اروپا تا از این نظر مقاصد ما تأمین شود، نه این که ما شاگردان خودمان را بفرستیم به الازهر، زیرا آخوندهای ما به مراتب فاضل‌تر از آنها هستند، شما نمی‌دانید، بنده عرض می‌کنم که آخوندهای ما ملاهای ما در این اصول قوی‌تر و فاضل‌تر از بسیاری از آنها هستند (صحیح است) اطلاعاتشان خیلی مبسوط‌‌تر از آنها است، بنابراین اصلاً لزومی ندارد که ما آنها را بفرستیم به الازهر یا حتی نجف اشرف زیرا ما در اینجا آخوندهایی داریم نظیر آقای سیدکاظم عصار که در تمام الازهر آنها پیدا نمی‌شود، که در دانشکده معقول و منقول به طور اتم و اکمل درس می‌دهند، لزومی ندارد که ما شاگرد برای این کار به خارج بفرستیم، این صحیح نیست آقا که شما شاگرد را بفرستید به ازهر که ملای سنی‌ها بشود، این عملی نیست آقا و به علاوه اغلب علمای ما در فقه شافعی و حنبلی و مالکی کاملاً مطلع هستند و فرق ما با آنها این است که باب اجتهاد در مقابل ما باز است و اصول ما از نظر علمی دامنه‌دار و وسیع است که بستگی به فلسفه دارد، اینها ابداً در ازهر گفته نمی‌شود، فرستادن شاگرد به ازهر دو تا پول سیاه ارزش ندارد (صحیح است) اگر شما می‌گویید که به این مراکز باید فرستاده شود احتیاجی نیست آقا، شما در اینجا آخوندهای فاضل‌تر و عقیق‌تری دارید که می‌توانید از آنها استفاده بکنید، منظور از فرستادن شاگردان اول به خارجه این است که آنها به اروپا بروند طرز کار کردن را یاد بگیرند یکی طبیب است، یکی معمار است، یکی مهندس است اینها می‌روند آنجا که از نزدیک طرز کار کردن را یاد بگیرند و تمرین بکنند، قصد اساسی ما این است از این جهت نباید برخلاف روح قانون رفتار کرد.

نایب رئیس- آقای ظهیرالاسلام.

آقا سید جواد امامی- بیانات جناب آقای دشتی را کاملاً تأیید می‌کنم و مطالبی که جناب آقای شمس ملک‌آرا فرمودند در جای خودش بسیار صحیح است فرمایشاتشان روی اصول وحدت دیانت اسلام بود که امروز باید در تقویت آن مجاهدت نموده و این البته وظیفه هر مسلمانی است و آقای قمی که الان مدتی است از طرف دولت در مصر هستند و زحماتی هم می‌کشند برای همین کار ولی وحدت اسلام ربطی به فرستادن شاگرد به جامع ازهر ندارد چرا؟ اولاً بیاناتی که جناب آقای دشتی فرمودند خوب است دولت اهمیت بدهد به مقام دانشگاهی که خودش تأسیس کرده و دانشکده‌هایی که دارد و طوری عمل کند و وسایل برای آنها فراهم نماید که دیگر ما نیازی به فرستادن شاگرد به خارجه نداشته باشیم و بنده کراراً گفته‌ام که جامع به این قشنگی که در جنب بهارستان است که افتخار این را دارم که در تصدی مرتبه چهارم آن را دانشگاه کردم و همین آقای عصار را که فرمودند آقای دشتی با یک عده از متخصصین فن از روی کتاب‌هایی که از مصر با خودم آورده بودم از روی جامعه الازهر که الان در دفتر مسجد سپهسالار موجود است همان تشکیلات را در اینجا داریم برای استفاده طلابی که باید مورد استفاده قرار بگیرند از این جهت فرستادن طلاب به آنجا هیچ نتیجه ندارد برای آن که فقه شافعی و حنبلی را آنها نمی‌توانند درس بدهند کجا می‌توانند درس بدهند، برای مذهب شیعه نمی‌توانند درس بدهند و علمای اهل تسنن هم در کردستان به وظایف دین خود رفتار می‌کنند بیش از این توضیح درباره حذف تبصره 4 نمی‌دهم و معتقدم که هیچ نتیجه و اثری ندارد و اگر نتیجه و اثری داشت دولت می‌بایست در این مورد فکری بکند.

نایب رئیس- خیال می‌کنم که مذاکرات در کلیات کافی باشد. آقایانی که موافق به کفایت مذاکرات در کلیات می‌باشند قیام بفرمایند (اکثراً برخاستند) تصویب شد، حالا وارد بحث در مواد می‌شویم. ماده واحده و تبصره‌ها قرائت می‌شود.

ماده واحده- وزارت فرهنگ مکلف است فارغ‌التحصیلان رتبه اول رشته‌های مختلف سال تحصیلی 32-1331 دانشکده‌ها و هنرسرای عالی را با رعایت سایر مقررات مربوطه به اعزام محصلین به خارجه جهت ادامه و تکمیل تحصیلات برای مدتی که در آئین‌نامه مصوبه شورایعالی فرهنگ تعیین خواهد شد به خارجه اعزام دارد و مخارج رفت و برگشت آنها را با سریعترین وسایل و همچنین مخارج تحصیل و توقف آنان را تا پایان تحصیلات به میزانی که به سایر دانشجویان دولتی داده می‌شود بپردازد.

نایب رئیس- آقای مجد فرمایشی دارید در ماده واحده

مجد- بنده پیشنهاد می‌کنم به جای فارغ‌التحصیلان رتبه اول و فارغ‌التحصیل‌های رتبه اول گذاشته شود این عبارت را این طور اصلاح بفرمایید.

مخبر- الف و لامش را برمی‌دارند درست می‌شود، چون کلمات عربی است با جمع فارسی که «آن» است درست نمی‌شود، باید الف و لام آن را برداشت مثل این که حالا منتظرالخدمه نمی‌گویند می‌گویند منتظر خدمت و فارغ‌التحصیلان را هم بگوییم فارغ‌التحصیلان چون «ها و آن» جمع فارسی است نمی‌شود کلمات عربی و الف و لام را به این شکل جمع کرد.

بنابراین الف و لام را باید حذف کرد این اصلاح عبارتی است درست می‌شود.

نایب رئیس- دیگر عرضی نیست در ماده واحده آقای مخبر.

مخبر- اجازه بفرمایید می‌خواستم در اینجا راجع به پیشنهاد آقای سپهبد جهانبانی توضیحی بدهم ایشان پیشنهاد کرده بودند که در ماده واحده کلمه دانشکده نظام هم اضافه شود در کمیسیون هم راجع به این موضوع خیلی مذاکره شد بالاخره نظر آقای سهبد جهانبانی هم تأمین شد گفته شد که آیا این دانشکده نظام، دانشکده شناخته شده یا نه؟ پس وقتی که دانشکده است مشمول این قانون می‌شود و نظر آقای سپهبد جهانبانی تأمین است چون کلمه دانشکده عام است یعنی فردا اگر دانشکده‌ای جز وزارت کشاورزی شد و یا مورد دانشکده نفت از طرف وزارت اقتصاد ملی مشمول این خواهد بود.

نایب رئیس- تبصره 1 قرائت می‌شود.

تبصره 1- دولت مکلف است اعتبار لازم در بودجه فرهنگ برای هر سال تأمین نماید تا فارغ‌التحصیل‌های رتبه اول دانشکده‌های کشور برای ادامه تحصیل به ممالک خارجه اعزام شوند.

‌دکتر بیانی- بین رتبه اول و دانشکده کلمه رشته‌های مختلف را اضافه بفرمایید.

مهندس شریف‌امامی- آقای وزیر کشاورزی توضیح دارند.

آموزگار- آقا از قلم افتاده است اصلاح می‌شود.

نایب رئیس- آقای وزیر کشاورزی بفرمایند.

وزیر کشاورزی (احمدحسین عدل)- عرض کنم که در وزارت کشاورزی یک تعلیمات کلی داده می‌شود که دوره آن سه سال است و بعضی‌ها دوره‌های تخصصی هم علاوه بر این دارند مثلاً در قسمت جنگل‌بانی و اصلاح نباتات و دفع آفات نباتی دامپروری و غیره است که دوره‌های آن شش ماه و یک سال دو سال است که در این رشته‌های مختلف دانشجویان متخصص می‌شوند کسی که دانشکده را تمام می‌کند متخصص کشاورزی است ولی کسی که آن رشته‌ها را تمام می‌کند و وارد این رشته‌ها می‌شود و در آن رشته به خصوص خود متخصص می‌شود منظور این است که این قانون شامل آنها هم بشود از این جهت استدعا می‌کنم که اضافه شود در رشته‌های مختلف و تخصصی تا آنهایی که این دوره‌های تخصصی را طی می‌کنند مشمول این مقررات بشود.

نایب رئیس- آقای مهندس شریف‌امامی.

مهندس شریف‌امامی- توضیحی که جناب آقای وزیر کشاورزی دادند البته برای درج در صورت جلسات مفید بود ولی منظورشان با گذاشتن رشته‌های مختلف تأمین خواهد شد و آن رشته‌های مختلف که گذاشته شود شامل آنها هم می‌شود.

نایب رئیس- راجع به تبصره 1

+++

فرمایشی نیست. تبصره قرائت می‌شود.

تبصره 2- رعایت جهات اخلاقی دانشجویان شرط استفاده از مزایای این قانون است و تشخیص صلاحیت دانشجو با شورای دانشکده مربوط وزارت فرهنگ می‌باشد.

نایب رئیس- فرمایشی نیست تبصره 3 قرائت می‌شود.

تبصره 3- وزارت فرهنگ از تاریخ تصویب این قانون مکلف است از دانشجویانی که در خارج کشور تحصیلات خود را تمام نموده و رتبه اول را حائز می‌شوند تشویق مؤثر به عمل آورد.

نایب رئیس- نظری نیست تبصره 4 قرائت می‌شود.

تبصره 4- وزارت فرهنگ مکلف است دانشجویان ایرانی دانشکده‌های خارجه را که شورایعالی فرهنگ صلاحیت آنان را تصدیق کرده باشند در صورتی که حائز رتبه اول کلاس خود بشوند برای سال تحصیلی مشمول مزایای این قانون نماند.

نایب رئیس- نظری نیست تبصره 5 قرائت می‌شود.

تبصره 5- اشخاصی که به این ترتیب به خارج فرستاده می‌شوند مکلفند پس از اتمام تحصیلات خود به ایران برگردند و الّا کلیه مخارج را که دولت به آنها داده مسترد دارند.

نایب رئیس- نظری نیست تبصره 6 قرائت می‌شود.

تبصره 6- وزارت فرهنگ از تاریخ تصویب این قانون مکلف است در مدت دو ماه آئین‌ماه اجرای این قانون را تنظیم و به تصویب شورایعالی فرهنگ برساند.

فرخ- آقا عرض دارم اجازه بفرمایید.

نایب رئیس- بفرمایید اما اگر شما پیشنهاد جدید دارید که نمی‌شود صحبت کرد پیشنهاد قبلی هم رفته در کمیسیون و آنجا رد کرده‌اند بنابراین نمی‌شود صحبت کرد و در اینجا دوباره تکرار کرد.

فرخ- عرض کنم در جلسه قبل بنده پیشنهاد کردم و وزیر فرهنگ هم پذیرفتند و در صورت مذاکرات هم هست در صورت مجلس و بنده این را لازم می‌دانم در اینجا اضافه کنیم یعنی در سال 1334 به مورد اجرا گذارده شود، در قسمت آخر این ماده هم شورایعالی فرهنگ مصدق‌السلطنه را درست کردید که منحل شده و شورایعالی قبلی را پس چرا دعوت نمی‌کنید؟

معاون وزارت فرهنگ- امروز تشکیل می‌شود.

فرخ- چون آقای وزیر فرهنگ پذیرفتند و موافقت کردند لذا آقای مخبر هم قبول کنند و ضمیمه لایحه بشود.

مخبر- عرض کنم در بحث کلیات گفته شد که این پیشنهاد داده شده است و آقا در نظر داشته باشند که پیشنهاد ایشان در نظر گرفته شده و منظور آقا تأمین است بنابراین برای این که تشتتی نشود و آقایان هم داخل در یک امر ناصواب نشوند و رأی بدهند عرض می‌کنم که موضوعی را که آقای فرخ پیشنهاد کرده‌اند که از نظر بنده و کمیسیون پیشنهاد کردند که این قانون در سال 1334 اجرا شود مراد از سال، سال تحصیلی است سال تحصیلی 34 از شهریور سال آتیه شروع می‌شود تا شهریور سال 35، ملاحظه بفرمایید تا شهریور 34 هشت نه ماه بیشتر نیست دو ماه را وزارت فرهنگ باید آئین‌نامه تنظیم کند و یکی دو ماه هم در شورایعالی فرهنگ مطرح شود بنابراین طبق نظر آقایان و آقای فرخ دانشجویان برای سال تحصیلی 1334 اعزام خواهند شد بنابراین با این توضیح که داده شد به عقیده بنده نیازی به این نیست که یک تبصره اضافی که حتماً باید از سال 34 باشد به آن اضافه شود این کار را کمیسیون زائد دانست. اما موضوعی که عرض می‌شود راجع به جامع ازهر است توضیحی را هم که آقایان دشتی و ظهیرالاسلام در برابر بیانات آقای شمس ملک‌آرا دادند باید عرض کنم که در اینجا هم نظر آقایان تأمین شده است و در این قانون نوشته شده که شاگردان رتبه اول به خارجه اعزام شوند، کلمه خارجه اعم است و شامل همه جا هست اروپا، آمریکا، مصر، حتی عراق و دیگر لزومی ندارد که اختصاصاً کلمه ازهر ذکر شود و بفرستند به آنجا همان طور که آقایان فرمودند و پیشنهاد هم دادند لزومی ندارد که نخصیص بدهند به شهر قاهره و دانشکده ازهر آقایان اگر برای اجتهاد باشد چه قانون وضع کنیم و چه قانون وضع نکنیم برای مجتهد شدن باید برود پیش مجتهد اعلم و اجازه اجتهاد بگیرد و فتوی بدهند و آن مربوط به جامعه ازهر نیست، موضوعی که آقایان نمایندگان در مجلس شورای ملی نظر داشتند این است که اگر شاگردان دانشکده معقول و منقول برای یاد گرفتن زبان عربی، زبان انگلیسی و فرانسه و برای تبلیغ اسلامی آنها بروند زبان خارجه تحصیل کنند تبلیغ اسلامی بکنند و یا بروند فلسفه بخوانند و یا روانشناسی بخوانند چه مانعی دارد که شاگردان پایه اول دانشکده معقول و منقول بروند به پاریس، لندن، آمریکا و ازهر چون نظر زبان عربی و زبان فصیح زبان مصر است در قاهره زبان عربی نسبت به سایر لهجه‌های عربی فصیح‌تر است هیچ مانعی ندارد که برای تکمیل و پراتیک زبان عربی و تبلیغ اسلامی به جامع ازهر بروند پس این ماده جلوی وزارت فرهنگ را نگرفته است که اگر فردا صلاح دانست یک نفر را به ازهر بفرستند، نتواند بفرستد پس از این جهت هم نظر آقایان تأمین است (دشتی‌- ایرادی نیست) به نظر بنده با این توضیحی که دادم نسبت به این ماده 4 که فعلاً هست دیگر هیچ اشکالی ندارد در مورد تبصره 6 و در مورد آئین‌نامه هم به طوری که آقای معاون وزارت می‌فرمایند شورای جدید تشکیل شده است و از این حیث هم اشکالی ندارد و نظر همه آقایانی که پیشنهادی کرده‌اند تأمین شده است، آقای دکتر بیانی پیشنهاد کرده بودند که وزارت فرهنگ مکلف است دایره‌ای به نام دایره اطلاعات برای محصلین اعزامی به خارجه ضمیمه اداره کل تبلیغات برای راهنمایی محصلین داوطلب اعزام به خارجه تأسیس شود، نظر آقای دکتر بیانی این بود که یک اداره اطلاعاتی در وزارت فرهنگ باشد که از این به بعد محصلینی که بخواهند بروند به اروپا سردرگم نباشند، گیج نشوند، امروز در وزارت فرهنگ یک جای معین برای این موضوع نیست، آقای جعفری وزیر فرهنگ فرمودند که ما برای این کار اداره تعلیمات عالیه داریم که به این کارها رسیدگی می‌کند و بنابراین نظر آقای دکتر بیانی تأمین است، یعنی اطلاعاتی را که محصلین می‌خواهند در همان اداره تعلیمات عالیه می‌توانند به دست بیاورند و دیگر اشکالی باقی نمی‌ماند.

نایب رئیس- آقای فرخ فرمایشی دارید؟

فرخ- اگر آقای معاون وزارت فرهنگ تعهد بکنند که در سال 1334 این را مورد اجرا بگذارند من حرفی ندارم.

معاون وزارت فرهنگ(آقای حداد)- تعهد می‌کنم.

نایب رئیس- آقای فرخ پیشنهاد جنابعالی پیشنهاد تازه است.

فرخ- پیشنهاد تازه نیست، آقای دشتی امضاء کرده بودند و بنده هم تقدیم کردم.

نایب رئیس- آقای دشتی خودشان پیشنهاد بکنند، آقای مؤید‌ثابتی بفرمایید.

مؤید‌ثابتی- بنده پیشنهادی نسبت به تبصره 6 داده‌ام که قرائت می‌کنم.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم در تبصره 6 بعد از جمله شورایعالی فرهنگ عبارت ذیل علاوه شود و تصویب کمیسیون شماره 4 مجلس سنا

مؤید‌ثابتی- عرض کنم که در یک جلسه دیگر هم به عرض آقایان رساندم که بنده معتقدم که در کلیه قوانین رعایت این موضوع بشود که آئین‌نامه هر قانونی به تصویب آن کمیسیونی برسد که آن قانون را تصویب کرده است برای این که آئین‌نامه اگر چه جز قانون است برای این که آنچه که در مورد اجرای مأمورین است و مورد ابتلای مردم است آن آئین‌نامه است و غالباً دیده شده است آئین‌نامه‌ای که در وزارتخانه‌ها تنظیم می‌کنند با اصل قانون و اصل لایحه‌ای که به تصویب مجلسین رسیده مغایرت دارد و موجب دردسر مردم می‌شود بنابراین بنده این پیشنهاد را کردم و نمی‌دانم که چطور شد که در کمیسیون مورد نظر واقع نشد، تقاضا می‌کنم که آقایان نسبت به این پیشنهاد موافقت بفرمایند و در کلیه قوانین هم رعایت این نظر که حتماً آئین‌نامه‌ها به تصویب آن کمیسیونی که آن قانون را تصویب کرده برساند، چه آن لایحه به مجلس سنا تقدیم شده باشد و چه به مجلس شورای ملی و یا ممکن است به تصویب کمیسیون‌های هر دو مجلس برسد.

دکتر سجادی- پیشنهاد خود را اصلاح بفرمایید «مجلسین»

آموزگار- اجازه می‌فرمایید.

نایب رئیس- بفرمایید.

آموزگار (مخبر)- بنده در توضیح کلیات می‌خواستم زیاد مزاحم آقایان نشوم این است که سه تبصره که مطرح بود عرض کردم، آن تبصره‌ای که ایشان پیشنهاد داده بودند نظرم رفت که توضیح قبلی بدهم که احتیاج به تذکر ایشان نباشد ولی چون حالا فرمودند عرض می‌کنم، اولاً آقای مؤید‌ثابتی متوجه هستند و اطلاعات ایشان و سابقه ایشان در این مورد از بنده بیشتر است که شورایعالی وزارت فرهنگ غیر از شعبات و مؤسساتی است که آئین‌نامه تصویب می‌کند که یک بی‌دقتی‌هایی ممکن است بشود، شورایعالی فرهنگ یک مؤسسه رسمی و ثابتی است که صلاحیت وضع آئین‌نامه دارد و در اساسنامه تشکیلات وزارت فرهنگ پایه و اساس وزارت فرهنگ شورایعالی فرهنگ است قانون مخصوصی دارد، اشخاص متخصصی انتخاب بکنند که آنها رسیدگی بکنند و آنها غیر از وزارتخانه‌های دیگر است که آئین‌نامه آنها پیش‌بینی شده که در کمیسیون مجلسین یا مجلس برود تصویب شود، بنابراین نظر جناب آقای مؤید‌ثابتی از جهت دقت در آئین‌نامه تأمین شده است و اما اگر ما بخواهیم بنویسیم و رأی بدهیم که به تصویب کمیسیون باشد لذا باید کمیسیون‌های مجلسین آن را تصویب بکنند ولی یک چیزی که در مجلس شوای ملی گذشته و تصویب شده و آمده اینجا حالا ما آن را برگردانیم و تکلیف معلوم بکنیم که مجلس شورای ملی بفرستد به کمیسیون خودش و اگر نفرستیم به آنجا تنها کمیسیون مجلس سنا کافی نیست، بنابراین به نظر بنده نظر آقای مؤید‌ثابتی تأمین است و خوب به خاطر دارم آقایانی که تشریف داشتند در کمیسیون و در مورد پیشنهاد ایشان که مذاکره کردند گفتند که نظر ایشان تأمین است به این معنی آن دقتی که باید بشود در تنظیم آئین‌نامه چون شورایعالی فرهنگ رسمیت قانونی دارد و دارای متخصصینی هست که کاملاً به آن امور وارد هستند شاید از کمیسیون مجلس سنا و مجلس شورای ملی تخصصشان در تنظیم آئین‌نامه بیشتر باشد، حالا اگر باز اصراری دارند چون کمیسیون قبول نکرده بسته به نظر آقایان است، آقای محسن مهدوی

+++

هم پیشنهادی فرموده بودند که چون آقای وزیر کشاورزی توضیحاتی دادند راجع به رشته تخصصی دیگر نظر ایشان تأمین شده است و پیشنهاد سال 1334 آقای فرخ هم با توضیحاتی که آقای معاون وزارت فرهنگ در خاتمه نطقشان دادند تأمین است و از این جهت بنده دیگر مزاحم نمی‌شوم، آقای ناصری هم پیشنهاد فرموده بودند که جمله زیر در آخر تبصره 2 اضافه شود، ترتیب تشویق در آئین‌نامه مربوطه تأمین خواهد شد و این را هم توضیح دادند آقای وزیر فرهنگ که آئین‌نامه‌ای که ا تصویب شورایعالی فرهنگ می‌گذرد موارد تشویق را صریحاً تعیین خواهند کرد که کتاب بدهند یا نشان بدهند یا مدال بدهند.

نمایندگان‌- صحیح است.

مؤید‌ثابتی- اجازه می‌فرمایید.

نایب رئیس- بفرمایید.

مؤید‌ثابتی- بنده منظورم از پیشنهادی که کرده بودم یک اصل کلی بود که در تمام قوانین باید رعایت بشود چون همان طور که عرض کردم آئین‌نامه‌ها در عمل مهمتر از خود قانون است، چون غالباً قانون را کنار می‌گذارند و فراموش می‌کنند آن را و آئین‌نامه است که بین مردم و مأمورین دولت مورد عمل است ولی چون این بیانات را آقای آموزگار فرمودند به احترام شورایعالی فرهنگ بنده پیشنهاد خود را پس می‌گیرم ولی استدعا دارم در کلیۀ قوانین این نظر تأمین شود (صحیح است) که آئین‌نامه به تصویب کمیسیون‌های مربوطه مجلسین برسد و الّا مردم دچار اشکال و زحمت خواهند شد.

نایب رئیس- جناب آقای دشتی فرمایشی داشتید بفرمایید.

دشتی- عرض کنم یکی از وظایف دولت این است که پیشنهادات موجه و معقول که به منفعت مملکت در مجلس داده می‌شود یا آن را قبول بکنند یا ثابت بکنند که این پیشنهاد صحیح نیست آقای فرخ وعده‌ای علاقه‌مند هستند شاگردانی که فرستاده می‌شوند به عنوان تفریح به فرنگ نروند خود من هم اطلاع دارم که یک عده‌ای میل دارند که حالا بروند.

بعضی از نمایندگان‌- حالا فایده ندارد.

دشتی- در صورتی که اگر حالا شاگردان را بفرستند موقع تحصیل نیست باید آقای معاون وزارت فرهنگ بلند شوند و حرف بزنند و قول بدهند که محصلین برای سال تحصیلی 34 فرستاده می‌شوند آقای فرخ اظهار داشتند که طوری محصلین را بفرستند که واقعاً در آنجا که می‌روند مشغول تحصیل باشند و مشغول ولگردی نباشند و منظور این است حالا آقایان می‌گویند که با تشریفاتی که ما قائل هستیم طبعاً همین طور می‌شود ولی نظر آقای فرخ این بود که شاید حالا محصلین را بفرستند به فرنگ و بگویند که ما تعهد نکردیم بنابراین ما این پیشنهاد را کرده‌ایم که از سال تحصیلی 34 این کار را بکنند حالا اگر می‌خواهند این قید در قانون نشود خود شما آقای معاون وزارت فرهنگ بیایید تعهد بکنید که این کار را نخواهیم کرد یعنی وقتی ما شاگرد را می فرستیم به اروپا که برود تحصیل بکند.

نمایندگان‌- صحیح است.

نایب رئیس- آقای معاون وزارت فرهنگ بفرمایید.

معاون وزارت فرهنگ- بنده خیال می‌کردم با توضیحاتی که جناب آقای آموزگار دادند محرز و مسلم باشد که محصلین برای سال 1334 اعزام خواهند شد در جلسۀ گذشته هم آقای وزیر فرهنگ این موضوع را قبول کردند و به همین ترتیب هم عمل خواهد شد برای این که در ماه فروردین شاید کار آئین‌نامه در شورایعالی فرهنگ تمام شود بعد هم مصادف با امتحانات است چون عده‌ای از آقایان که الان فارغ‌التحصیل شده‌اند مشغول کارهایی هستند بعد هم مصادف با تعطیل تابستان هستیم قطعی است که در اول شهریور آنها عازم خواهند شد بنده برای این که اطمینان خاطر داشته باشند آقای فرخ مجدداً عرض می‌کنم محصلین در اول شهریور عازم خواهند شد و بدیهی است که در خلال این مدت هم ما سرپرستی‌های خودمان را تقویت می‌کنیم که عمر این محصلین ما آنجا به بطالت نگذرد شورایعالی فرهنگ هم همان طور که آقایان سناتوران محترم استحضار دارند آن لایحه قانونی دکتر مصدق لغو شد و امروز اولین روزی است که شورایعالی فرهنگ دعوت می‌شوند یعنی از افرادی که سابق بودند امثال آقایان لقمان‌الملک و تقی‌زاده که هر یک از این آقایان در تدوین آئین‌نامه کاملاً بصیر و وارد می‌باشند و بنده خیال می‌کنم که وزارت فرهنگ از هر حیث رضایت خاطر مبارک آقایان را فراهم کند.

فرخ- بنده پیشنهادم را مسترد می‌دارم.

نایب رئیس- پیشنهادی از جناب آقای شمس ملک‌آرا رسیده.

شمس ملک‌آرا- با این توضیحی آقای آموزگار دادند که آزادی داده شده است و حق داده شده است که وزارت فرهنگ محصلین را به هر نقطه‌ای که صلاح می‌دانند بفرستند چون تصریح نشده به کجا بفرستند در این صورت شاید امروز مقتضی باشد هر یک از محصلین را به هر جا که می‌خواهند بفرستند مانعی ندارد بنده پیشنهادم را پس می‌گیرم.

نایب رئیس- آقای دکتر حسابی بفرمایید.

دکتر حسابی- قانون شورایعالی فرنگ جز قوانین آقای دکتر مصدق بوده که لغو شده است طبق همان قانون سابق باید اشخاصی که در شورایعالی فرهنگ سابق بوده‌اند و چهار سال قانونیشان تمام نشده دعوت شوند.

دشتی- مطرح نیست.

دکتر حسابی- اجازه بفرمایید آنهایی که چهار سالشان نگذشته هنوز عضو هستند فقط راجع به آنهایی که چهار سالشان گذشته ممکن است شامل نباشد و تجدید شود.

نایب رئیس- اجازه بفرمایید وزارت فرهنگ شورایعالی فرهنگ را تعیین بکند یا خوب یا بد اگر بد شد اعتراض بفرمایید.

دکتر حسابی- تذکر باید داده شود.

دشتی- یعنی چه مطرح نیست آقا.

نایب رئیس- رأی می‌گیریم به ماده واحده و 6 تبصره آقایانی که موافقند قیام بفرمایند (اکثر نمایندگان- برخاستند) تصویب شد آقای معاون وزارت فرهنگ فرمایشی داشتید بفرمایند.

معاون وزارت فرهنگ- بنده می‌خواستم با تصویب این لایحه که مطرح بود و یکی از لوایح مفید خواهد شد برای آینده کشور و باسمه صدر و توجهی که آقایان سناتوران محترم فرمودند تشکر می‌کنم بنده امیدوارم که وزارت فرهنگ وظیفه خودش را خوب انجام دهد و اشخاصی حمل مفیدی برای مملکت تهیه شود.

نمایندگان‌- چیز دیگری در دستور ندارین.

15- تصویب مرخصی آقای ساعد

نایب رئیس- سه ساعت باید اصلاً کار بکنیم حالا گزارش کمیسیون شماره 6 راجع به مرخصی استعلاجی آقای ساعد قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

ریاست محترم مجلس سنا

چون جناب آقای محمد ساعد نماینده محترم مجلس سنا از تاریخ چهاردهم آذر ماه 33 که مدت مرخصی قبلی ایشان به مدت دو ماه منقضی می‌شود تا آخر دی ماه 33 (چهل و شش روز) به علت ادامه کسالت و لزوم معالجه تقاضای مرخصی استعلاجی نموده‌اند که مورد موافقت کمیسیون شماره 6 قرار گرفته است. از این جهت به موجب تصویب کمیسیون و به استناد ماده 163 آئین‌نامه داخلی گزارش آن به ضمیمه عین تقاضای ایشان برای اظهار‌نظر و اتخاذ تصمیم تقدیم مجلس سنا می‌شود.

مخبر کمیسیون شماره 6 - محمدعلی مجد

نایب رئیس- راجع به گزارش کمیسیون اعتراضی نیست (نمایندگان - نخیر)

نایب رئیس- حالا با مهره رأی می‌گیریم سه نفر به قید قرعه تعیین می‌شوند برای نظارت آقایان موافق مهره سفید و آقایان مخالف مهره کبود خواهند داد.

(اقتراع به عمل آمد. آقایان سرلشگر فیروز و سرلشگر مطبوعی و آموزگار به قید قرعه برای نظارت انتخاب و آقایان به شرح زیر در محل نطق حاضر شده و رأی دادند)

اسامی رأی‌دهندگان: آموزگار - اسعد - دکتر امیر اعلم- دکتر اقبال - سپهبد امیر‌احمدی - سرلشگر بقایی - سپهبد جهانبانی - حجازی - دکتر حسابی - حق‌نویس - دیوان‌بیگی - دکتر سجادی - مهندس شریف‌امامی - عبدالمهدی طباطبایی - فرخ - سرلشگر فیروز - دکتر سعید مالک - سرلشگر مطبوعی‌- مهدوی - نبیل‌سمیعی - وارسته - وکیلی - علی‌قلی هدایت - مجد - تقی‌زاده - نظام‌مافی - سیف افشار - ناصری - سید جواد امامی - مؤید‌ثابتی

(پس از شماره مهره‌ها نتیجه به شرح زیر اعلام شد)

نایب رئیس- عده حاضر که رأی داده‌اند 35 نفر سفید 30 رأی با 30 رأی موافق تصویب شد.

16- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

نایب رئیس- امروز دیگر در دستور چیزی نداریم یعنی داریم ولی چون وقت گذشته است می‌گذاریم برای جلسه آینده، جلسه آینده روز شنبه چهارم دی ماه خواهد بود. دستور جلسه لایحه چهار دوازدهم آخر سال و لایحه استخدام دوازده نفر کارشناس توتون و انتخاب کسری اعضاء کمیسیون‌ها است.

(نیم ساعت بعد از ظهر جلسه ختم شد)

نایب رئیس‌- دکتر سعید مالک

+++

یادداشت ها