wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » مشروح مذاکرات » مشروح مذاکرات مجلس سنا » دوره دوم مجلس سنا

0/0 (0)
مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2
[1396/06/22]

جلسه: 90 شنبه 27 خرداد ماه 1334  

فهرست مطالب:

1- بیانات قبل از دستور آقای دکتر صدیق

2- جواب سؤال آقای پالیزی به وسیله آقای وزیر کشاورزی راجع به آفت غلات کرمانشاه

3- جواب سؤال آقای دهستانی به وسیله آقای وزیر کشاورزی راجع به اختلاف بین مالک و زارع

4- تقدیم بودجه تفصیلی 1334 مجلس سنا

5- شور اول لایحه جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی

6- شور اول لایحه راجع به تشکیل دیوان کیفر کارکنان دولت

7- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

مشروح مذاکرات مجلس سنا، دوره 2

 

 

جلسه: 90

شنبه 27 خرداد ماه 1334

 

فهرست مطالب:

1- بیانات قبل از دستور آقای دکتر صدیق

2- جواب سؤال آقای پالیزی به وسیله آقای وزیر کشاورزی راجع به آفت غلات کرمانشاه

3- جواب سؤال آقای دهستانی به وسیله آقای وزیر کشاورزی راجع به اختلاف بین مالک و زارع

4- تقدیم بودجه تفصیلی 1334 مجلس سنا

5- شور اول لایحه جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی

6- شور اول لایحه راجع به تشکیل دیوان کیفر کارکنان دولت

7- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

 

مجلس ساعت نه و ربع صبح به ریاست آقای تقی‌زاده تشکیل شد.

رئیس- مطالبی در هیئت رئیسه داشتیم که باید تمام می‌کردیم و متأسفم که چند دقیقه از موعد معین دیر شده است. صورت مذاکرات جلسه چهارشنبه به طبع نرسیده در موقعش برای این که گویا مطبعه را تعطیل کرده بودند روز پنجشنبه، لذا می‌ماند برای جلسه آینده.

اسامی غایبین و دیرآمدگان جلسه قبل قرائت می‌شود:

غایبین با اجازه آقایان: سیف افشار - ممقانی - بوشهری - پالیزی - لسانی - امیر سلیمانی - دکتر قاسم‌زاده - سزاوار - مسعودی

1- بیانات قبل از دستور آقای دکتر صدیق

رئیس- دو نفر از آقایان برای نطق قبل از دستور اسم نوشته‌اند ولی آقای بهبهانی امروز صرف‌نظر فرمودند و حالا آقای دکتر صدیق بفرمایند.

دکتر صدیق- بنده برای کمک به دولت برای مبارزه با فساد می‌خواستم امروز تذکری بدهم و مطلبی را که عده‌ای از مردمان ساکن شمال شهر شمال غربی شهر آمده بودند پیش بنده و گفته‌اند به عرض برسانم و تقاضا می‌کنم اولیای امور توجه بفرمایند یک خیابانی است در شمال غربی شهر به اسم خیابان جلالی به عرض 15 متر که واقع شده است ما بین دو خیابان جمشیدیه و امیرآباد این خیابان البته حالا آباد شده و اطرافش را ساخته‌اند چند روز پیش شخصی که شاید محتاج نباشد اسم او را ببرم با گرفتن جواز از ادارات مربوطه شهرداری آمده است وسط خیابان به فاصله 50-60 متر از بالا تا پایین خیابان را گرفته و دارد عمارت می‌سازد به طوری که نقشه‌اش را اگر آقایان ملاحظه بفرمایند (نقشه را نشان دادند) این خیابان شمالی جنوبی است و این که هاشور زده شده است جایی است که آن شخص می‌خواهد عمارت بسازد (عده‌ای از نمایندگان - اسمش را ببرید) اسمش را اینجا نوشته‌اند مشفق کلیمی است، عرض شود که یک عده از آقایان لیسانسیه و دیپلمه‌ها و دکترها و مهندسین که آنجا منزل دارند شرحی نوشته‌اند و آمده‌اند به بنده داده‌اند و تقاضا کردند که به عرض مجلس برسانم و در ضمن تقاضا می‌کنم شهرداری در این باب دقت بکند و رسیدگی بکند و نگذارند که حق مردم پایمال شود زیرا تمام اشخاصی که در اطراف این خیابان 15 متری خانه دارند در سند مالکیت آنها قید شده است که از فلان جا محدود است به خیابان 15 متری جلالی و حالا نصف خیابان را برداشته‌اند داده‌اند به کسی که بیاید در آنجا خانه بسازد.

موضوع دیگری که می‌خواستم عرض بکنم راجع است به خاموشی چراغ برق در بعضی قسمت‌های شهر. البته در موقع جنگ بین‌المللی آقایان ملاحظه فرمودند که عده‌ای از خانه‌ها و هر کدام از خانه‌ها به نوبت هفته‌ای یک مرتبه یا دو مرتبه چراغ برق‌ها خاموش می‌شد، خوب چون جنگ بین‌المللی بود ما همه تحمل کردیم و از سر چراغ نفتی تهیه کردیم و وقت را گذراندیم بعد آقای مهندس نجم آمد و درست کرد این کار را و دیگر خاموشی نداشتیم، متأسفانه باز 40-50 روز است که خاموشی از سر گرفته شده است البته این کار مربوط به دولت نیست بنده این تذکر را که عرض می‌کنم برای این است که درست بشود این کار و در آن قسمتی که بنده منزل دارم روز چهارشنبه شب‌های پنجشنبه برق نیست مدت چند ساعت برق نیست چون ما در وسط قرن بیستم قرار گرفته‌ایم و دیگر باید پیش‌بینی لازم را اداره برق شهر بکند به طوری که دیگر در پایتخت مملکت خاموشی به وجود نیاید این است که مراتب را عرض کردم و تمنی می‌کنم که آقای منتصر شهردار شهر تهران توجه بفرمایند و رفع این نقیصه را بفرمایند.

2- جواب سؤال آقای پالیزی به وسیله آقای وزیر کشاورزی راجع به آفت غلات کرمانشاه

رئیس- آقای دهستانی و آقای پالیزی سؤالاتی دارند از آقای وزیر کشاورزی که جواب می‌فرمایند.

پالیزی- عرض کنم که سؤال بنده ذکر کرده‌ام اگر اجازه بفرمایید قرائت بشود بعد آقای وزیر کشاورزی جواب بفرمایید.

رئیس- بله، جواب می‌دهند حاضر هستید آقا؟ (اشاره به وزیر کشاورزی)

(سؤال آقای پالیزی از آقای وزیر کشاورزی)

در چندی قبل تگرگ مقداری از محصول گندم و جو منطقه کرمانشاه را از بین برده است آیا دولت از این آفت اطلاع دارد یا خیر؟ در صورتی که دولت از این آفت مستحضر است چه تصمیم مساعد و کمکی را برای کشاورزان در نظر گرفته‌اند؟

وزیر کشاورزی (آقای مهندس طالقانی)- بلی سناتور محترم سؤالی فرموده بودید راجع به آفت تگرگ که آمده است و در آن منطقه خسارت خیلی زیادی وارد

+++

آورده، متأسفانه این طور است که می‌فرمایند. تگرگ خیلی شدیدی آمده و تمام غله را کوبیده و از بین برده است برای این که بشود به زارعین آنجا کمک کرد از دو سه راه بیشتر نمی‌شود یکی از راه هیئت کمک به سیل زدگان است به آنجا که مراجعه شد متأسفانه وجوهی که به اندازه کافی باشد در اختیار ندارند که بتوانند به همه آن حدود بدهند یکی هم جمعیت شیر و خورشید سرخ و بنگاه‌های خیریه است که آنها هم نداشتند، خود وزارت کشاورزی هم متأسفانه وجهی در اختیار ندارد در بودجه‌اش که بتواند بیاورد و در یک همچو منطقه وسیعی به کشاورزان بدهد، مذاکره شد که شاید بانک کشاورزی بتواند یک کاری بکند آن را هم با کمال تأسف می‌خواهم عرض کنم که وضع مالی آن طوری است که از سال 1320 تا حال 50 میلیون تومانی که سرمایه‌اش بوده است هنوز همان است که هست و آن هم می‌گوید که اگر کمک به سرمایه من نشود من نمی‌توانم کمک بکنم این است که بنده خودم هم نمی‌دانم که چه کاری برای آنها می‌شود کرد مگر این که با وزارت دارایی صحبت بکنم که این گندم و جو و غله‌ای که در آنجا می‌گیرند بتوانیم به رعایای آنجا یک چیزی به عنوان بذر به ایشان امسال بدهیم و سال دیگر از ایشان پس بگیریم این تنها راه‌ حلی بود به نظر بنده رسید که می‌روم و صحبت می‌کنم ببینیم چه راه‌ حلی می‌توانیم پیدا کنیم (شمس ملک‌آرا - شیر و خورشید سرخ نمی‌تواند؟) نخیر آقا.

رئیس- آقای پالیزی

پالیزی- عرض کنم این سؤالی که بنده کرده بودم از وزیر دارایی بود ولی متأسفانه آقای وزیر دارایی یا کفیل وزارت دارایی متعذر شدند که این مربوط به وزارت کشاورزی است بنده از مقام ریاست استدعا کردم که هم به آقای کفیل وزارت دارایی اطلاع بدهند و هم به آقای وزیر کشاورزی، خوشبختانه امروز که آقای وزیر کشاورزی تشریف آوردند قضایا را طوری شرح کردند که جز آیه یأس چیز دیگری نیست البته این قسمت را پیش‌بینی می‌کردم ولی نه به این صریحی و واضحی، عرض کنم که کرمانشاه به طوری که اغلب آقایان استحضار دارند منطقه حاصلخیزی است که شاید یک قسمت از نان کشور را کرمانشاه تأمین می‌کند (شمس ملک‌آرا - صحیح است) و حقیقت نهایت تأسف و شرم‌آور است که در این مورد که یک آفتی و مصیبتی رسیده است دولت اظهار عجز و ناتوانی بکند، بنده معتقدم که قسمت اخیر بیانات جناب آقای وزیر کشاورزی را باید اتخاذ سند بکنم که از غله‌ای که در آنجا جمع‌آوری می‌کنند یک مقداری در پایز به عنوان بذر به زارعین کمک بشود البته آنها از نقطه‌نظر تأمین نان‌شان ممکن است بروند عملگی بکنند یا مازادی دارند بفروشند و وضع‌شان را تا آخر سال تأمین بکنند ولی از نقطه‌نظر بذر دولت به عقیده بنده باید به آنها کمک بکند (صحیح است) این یک قرضی است 6 ماه می‌دهد بعد از 6 ماه این گندم و جو را پس می‌گیرد، این را بنده استدعا می‌کنم که مذاکره بفرمایید که نتیجه مطلوبه حاصل شود.

3- جواب سؤال آقای دهستانی به وسیله آقای وزیر کشاورزی راجع به اختلاف بین مالک و زارع

رئیس- سؤال آقای دهستانی از آقای وزیر کشاورزی راجع به اجرای قانون مربوط به تعیین سهم مالک و زارع و اختلاف بین مالک و زارع و فروش اراضی خالصه مطرح است.

(سؤال آقای دهستانی از آقای وزیر کشاورزی)

1- آیا قانون راجع به تعیین سهم مالک و زارع نسبت به محصول زمین‌های زراعتی مصوب 25 شهریور ماه 1318 به موقع اجرا گذاشته شده است یا خیر اگر اجرا نشده سبب عدم اجرای آن چه بوده است.

2- آیا اطلاع دارند در کلیه دهات اختلاف بین مالک و زارع موجود و از لحاظ این که آئین‌نامه مندرج در ماده 3 قانون فوق‌الذکر تنظیم نشده عموم بلاتکلیف می‌باشند و آیا ممکن است اطمینان بدهند که در ظرف این سال آئین‌نامه مزبور تنظیم و مورد عمل و اجرا قرار بگیرد.

3- آیا آنچه از خالصه کرج به طور قطع ادعا می‌شود و در سایر خالصه‌جات ولایات نیز مشهور است که اراضی خالصه به اشخاصی واگذار گردیده که زارع محلی نبوده‌اند و یا فروخته‌اند صحیح است؟ و آیا این عمل مطابق قانون بوده است؟ و آیا ممکن است محل و مقدار و اشخاص آن را بفرمایید؟

رئیس- آقا خودتان فرمایش دارید بفرمایید.

دهستانی- بدواً ماده سوم قانون تقسیم محصول بین زارع و مالک که در سال 1318 به تصویب مجلس رسیده است به عرض آقایان می‌رسانم و بعداً فسادی که تأخیر اجرای این قانون در دهات تولید کرده عرض می‌کنم.

«ماده سوم- برای تعیین حدود شرایط گله‌داری و باغداری در مورد باغ‌ها و دام‌هایی که زارعین در املاک اربابی داشته و یا می‌خواهند دارا شوند وزارت دادگستری به معیت اداره کل کشاورزی آئین‌نامه‌ای بر اساس اعتدال و در حدی که به امر زراعت سکته وارد نیاورد تنظیم کرده و پس از تصویب هیئت وزیران در هر بخش که قبلاً آگهی شده باشد به موقع اجرا می‌گذارد» در این که تخلف از اجرای این قانون برای هر مستخدم و هر وزیری منفصل از خدمت است ولی در این قسمت وارد نمی‌شوم قانونی است که اجرا نشده است و اینک برای تأمین منظور از جناب آقای وزیر کشاورزی خواهش می‌کنم که توجه مخصوصی برای تنظیم این آئین‌نامه بفرمایند، قبلاً از وزیر دادگستری سؤال کردم جواب منفی دادند و گفتند که با وزیر کشاورزی است فرق نمی‌کند هر دو وزیر هستند و مسئولیت مشترک دارند تأخیر اجرای این قانون و تنظیم آئین‌نامه که بیش از یک جلسه وقت لازم نداشت باعث شده است که 16 سال یک نگرانی و نا مهربانی بین مالک و زارع ایجاد شود و در هر محلی که مالک و زارع مردمان حسابگو بودند و طماع نبودند قضیه را به وسیله تراضی حل کردند ولی در محالی که یک طرف طماع بوده است و یا هر دو طرف این قضیه مسکوت مانده و باعث نگرانی مالک و زارع شده است و نه تنها جلوی عمران و آبادی را در امور کشاورزی مسدود و مردم را مأیوس کرده بلکه زیانی هم از لحاظ عمران و آبادی کشور شده است بنده می‌خواستم عرض کنم که آقای وزیر کشاورزی که فقط یک جلسه در شورای عالی کشاورزی خدمت ایشان رسیدم و از بیانات ایشان سوءنیت و فعالیت ایشان را پی بردم (عده‌ای از نمایندگان - آقا سوءنیت یا حسن نیست) ببخشید حسن‌نیت (خنده نمایندگان) (شمس ملک‌آرا - عیبی ندارد گاهی اشتباه می‌شود) خواهش می‌کنم که توجه مخصوصی در این قسمت بفرمایند که این آئین‌نامه زودتر تنظیم شود گرچه در آن جلسه فرمودند تخصص من در قسمت آبیاری است ولی در بیاناتی که فرمودند به بنده ثابت شد که کاملاً در امور کشاورزی وارد هستند. فقط یک بیانی فرمودند که من در امور کشاورزی تخصصی ندارم و کارهای کشاورزی با دستگاه کشاورزی است، معلوم شد که ایشان رضایتی هم از آن دستگاه ندارند امیدوارم با تقدیم این یادداشت که به خدمت‌شان تقدیم می‌کنیم هر چه زودتر این نگرانی را از بین زارع و مالک مرتفع کنند.

رئیس- آقای وزیر کشاورزی

وزیر کشاورزی- سناتور محترم بیاناتی فرمودند که بنده را یک قدری خجل می‌کند بنده همان طور که آنجا هم در آن کمیسیون عرض کردم جزء در کارهای آبیاری و سدسازی برای خودم هیچ تخصصی قائل نیستم در این مورد و فقط یک اطلاعات عمومی اجمالی که هر کس که در خیابان راه می‌رود دارد بنده هم ممکن است داشته باشم (دکتر بیانی - نه آقا خیلی هم وارد هستید) و اما درباره سؤالی که فرموده بودند چون جوابش یک قدری دقیق است اجازه بفرمایید که آنچه تهیه شده بنده اینجا بخوانم و بعد هم یکی دو کلمه توضیح عرض کنم.

1- در 25 شهریور ماه 1318 برای تعیین سهم مالک و زارع قانونی به تصویب رسیده که به موجب ماده (1) آن وزارت دادگستری مجاز است برای تعیین سهم مالک و زارع آئین‌نامه بر اساس عوامل پنجگانه آب - زمین - کار - گاو و بذر با رعایت کیفیت آب و هوا تنظیم نموده و پس از تصویب هیئت وزیران که در هر بخش قبلاً آگهی شده باشد به موقع اجرا گذارد بلافاصله کمیسیون در وزارت دادگستری تشکیل و آئین‌نامه تهیه شد ولی اتمام آئین‌نامه مصادف با وقایع شهریور شد و به علت این که اجرای این قانون مطابق ماده 3 موکول به تهیه آئین‌نامه آن بوده این قانون بلا اجرا ماند از سال 1325 هم در وزارت کشاورزی برای تهیه آئین‌نامه مطالعاتی به عمل آمد تا این که در سال 1328 وزارت کشاورزی از وزارت دادگستری تهیه آئین‌نامه مربوطه را بالمشار که خواستار شد قریب دو سال کمیسیون در وزارت دادگستری تشکیل و آئین‌نامه لازم تهیه گردید در کابینه رزم‌آرا آئین‌نامه دیگری تهیه شد که موافق قانون هم نبود این آئین‌نامه در هیئت وزرا مطرح شد و به امضا چند نفر از وزرا هم رسید ولی مصادف با سقوط کابینه شد ولی در کمیسیونی که در سال 28 و 29 و 30 برای تهیه آئین‌نامه تشکیل شد کمیسیون در اثر مطالعات عمیقی که راجع به سهم هر یک از عوامل پنجگانه به عمل آورد به این نتیجه رسید که از نظر اختلاف آب و هوا و انواع زراعت‌های مختلف و شرایط و اوضاع و احوال محلی تهیه آئین‌نامه واحدی برای تمام کشور غیر عملی است (دکتر صدیق - صحیح است) زیرا غالباً دوده مجاور دارای وضعیت غیر مشابهی می‌باشند بنابراین برای هر بخش یا شهرستان یا لااقل برای نقاطی که وضعیت مشابهی دارند باید آئین‌نامه خاصی تنظیم گردد که قابل اجرا باشد و قانون مصوب 1318 که تقسیم سهم بین مالک و زارع را بر اساس عوامل پنجگانه قرارداده در تمام نقاط ایران با وضعیت محلی کاملاً تطبیق نمی‌کند (صحیح است) بهتر است قانون دیگری تهیه شود که جامع باشد.

پس از این همه مطالعات و تشکیل کمیسیون‌های متعدد موفقیتی برای تهیه آئین‌نامه جامعی به دست نیامده است لذا مسلم می‌گردد که تغییر وضع فعلی تقسیم محصول که از چندین صد سال به این طرف و با توجه به اوضاع و احوال و عادات و سنن محلی و در نتیجه توافق بین مالک و زارع هر ده ایجاد شده محتاج مطالعات دقیق‌تری است که مبادا جریاناتی پیش آید که باعث به هم ریختگی وضع جامعه کشاورزان و ایجاد هرج و مرج در امر تولید و موجب اخلال در روابط مالکین و زارعین گردد و از طرف دیگر آنچه مسلم است اختلاف ما بین مالک و زارع آن طوری هم که در افواه شایع است عملاً به آن شدت نمی‌باشد.

+++

وزارت کشاورزی امیدوار است با تشریک مساعی وزارتخانه‌های ذی‌ربط مطالعات عمیق بتواند طرح‌های لازم تهیه و تقدیم مجلسین بنماید که تکلیف تقسیم محصول از هر حیث بین مالک زمین و آب و کسی که محصول را به عمل می‌آورد یا دخالت در تهیه محصول دارد معلوم شود.

2- اراضی ده خالصه کرج شامل دو قسمت است: اراضی دایر و اراضی بایر

قسمتی از اراضی دایر جهت آزمایشات مختلفه به بنگاه اصلاح نباتات کرج اختصاص داده شده و بقیه جز نسق بندی و قره پشک رعایاست که همه ساله به وسیله رعایا گشت و برداشت شده و بهره مالکانه آن طبق مرسوم محل گرفته می‌شود و البته همان طوری که در سایر دهات هم معمول است به طور استثنا بعضی از کشاورزان و گاوبندان ممکن است حق رعیتی و اعیانی خود را با موافقت مالک به اشخاص دیگر واگذار نمایند و در کرج هم این رویه معمول است.

از اراضی بایر که دارای کشاورز نیست از نظر توسعه عمران آبادی و بهره‌برداری حق استفاده زراعتی به اشخاص واگذار می‌شود مشروط بر این که تعهد کتبی بسپارند که بدون استفاده از حقابه ده با تهیه آب با حفر چاه و نصب تلمبه به انجام عملیات زراعتی و عمران و آبادی اقدام نموده و سهم مالکانه را مطابق مرسوم محل بپردازند.

دو کلمه هم بنده اضافه می‌کنم که مملکت ما به قدری وسیع است و آب و هوا و مقتضیات آن مختلف است که قضیه خیلی خیلی مشکل است که بشود یک آئین‌نامه واحدی تهیه کرد که حاکم بر تمام امور کشاورزی باشد و این اگر هم امکان داشته باشد به صورت یک کتاب قطور 700-800 صفحه‌ای خواهد شد که در اجرایش خود تهیه کنندگان آن هم گمان می‌کنم دچار اشکال می‌شوند بنابراین اگر ممکن باشد به یک مناطقی تقسیم کرد که از حیث آب و هوا و عوامل کشاورزی شبیه هستند و برای منطقه‌ای فرض بفرمایید سواحل بحر خزر یا خوزستان و یا فلات مرکزی یا قسمت شرقی که اینها از آن حیث وضع مشابهی دارند یک قوانین گذرانید. قسمت دوم سؤال سناتور محترم راجع به اراضی دایر و بایر اطراف کرج بود باید به عرض آقایان برسانم که در کرج خالصه‌جاتی هست که اکثراً بیشتر بایر است و در آنجا از قدیم یک قسمتی از این اراضی را با اشخاص قراردادهایی دارند برای مزرعه در اوایل دولت فعلی گزارشاتی که از اینجا رسید که در آن اراضی ممکن است که فعل و انفعالاتی شده باشد که شاید خیلی صحیح نبوده و متأسفانه باید عرض بکنم که گزارش‌های واصله یک قدری یک کلاغ چهل کلاغ بود بنده رفتم در آنجا رسیدگی کردم دیدم ساختمان‌هایی احداث شده است که هنوز هم صد در صد معلوم نیست که حق داشته یا نداشته که احداث اعیانی بکنند ولی حق کشت و زرع داشته و اراضی خیلی وسیعی باقی مانده که همان طور بایر است و چون اگر سد کرج ساخته شد آن سه دهی که در اطراف است وزیر آب می‌رود برای آنها باید حق تقدیم قائل شد در زمین به آنها فوری اطلاع داده شد که بیایند این اراضی را ببینند و اگر مورد پسندشان بود با آن اراضی دایری که در آنجا دارند تعوض شود و دولت هم کمکی بکند و به آنها بذر و گاوی بدهد البته موقعی که رفع احتیاج آنها شد بقیه اراضی هم مطابق این لایحه قانون خالصه‌جات قسمت باید بشود بین اشخاص و کشت و زرع بشود.

رئیس- آقای دهستانی

دهستانی- بیاناتی که جناب آقای مهندس طالقانی فرمودند وارد نیست زیرا اگر این آئین‌نامه به دست اشخاص بی‌اطلاع تنظیم بشود بسیار اشکال دارد ولی اگر با مشورت شورایعالی کشاورزی و کشاورزان باشد.

مهندس شریف امامی- از خود جنابعالی استفاده بکنند.

دهستانی-که در حقیقت زارع و مالک در آن شرکت دارند تهیه شود بسیار سهل و آسان است ما نمی‌گوییم مناطق فرق با هم ندارد. دارد ولی هر منطقه‌ای معمول به دارد که مطابق معمول به آن محل رفتار می‌شود صحبت این نیست که مناطق مختلف است صحبت این است که بهره سابق اشجار یا اعیانی دیگر بسیار نازل بوده است من‌جمله میوه قیمت میوه یک بار 25 من 2 تومان یا 5 تومان بود و حالا به 30-50 تومان رسیده اشجار مصالح ساختمانی خرواری 30 ریال و حالا هزار ریال رسیده است از این جهت اشکال و اختلافاتی تولید شده است که باعث نگرانی بین مالک و زارع گردیده است زارع می‌گوید برای یک جریب همان 15 ریال را می‌دهم یعنی همان قیمت بهره اولیه مالک می‌گوید آقا هزار یکم به من بده از هزار تومان یک تومان بده در بعضی قسمت‌ها به طوری که عرض کردم مالک و زارع مردم حسابدان و قانعی بودند و با هم کمک و مساعدت کردند ولی هر جا که مالک قادر بوده اجحاف کرده و هر جا که زارع آن طورها بوده چیزی به مالک نداده پس فرق مناطق نیست معمول به طوری که تنزل و ترقی کرده باید برآورده بشود بنده در ضمن چهار ماده این آئین‌نامه را شرحی نوشته و تقدیم جناب آقای وزیر کشاورزی کردم هیچ اشکالی ندارد اینها همه بهانه است بین خوزستان که یک منطقه است و یک معمول بدارد و همچنین قسمت‌های دیگر مانع چیست و اما قسمت زمین‌های خالصه یک کلاغ چهل کلاغ نیست اگر باشد 35-36 است به چهل نمی‌رسد.

رئیس دادگاه کرج و مستخدمین وزارت کشاورزی و بچه مچه‌هان بنده و دیگری و دیگری بدون مجوز قانونی اراضی که باید بین زارعین تقسیم بشود به عناوین مختلف تصرفات غاصبانه کردند حتی اعضاء دادگاه دادگستری کرج در گرمسار نمی‌دانم کیست خودتان بهتر می‌دانید یک نفری است که در ماه یک هزار تومان از وزارت کشاورزی حقوقی می‌گیرد؟ پسر بنده است یا پسر دیگر چه عرض کنم خودتان می‌دانید در آنجا زراعت می‌کند در آمد زراعتی را هم پشت و رو به اصطلاح می‌برد و سهم دولت را نمی‌دهد.

(زنگ رئیس)

رئیس- وقت شما تمام شد.

دهستانی- بنده خواهش می‌کنم دقت بیشتری بکنید در مال دولت و از تفریط مال رعیت و زیانی که به دولت می‌رسد جلوگیری بفرمایید.

رئیس- آقای دکتر صدیق

دکتر صدیق- نامه‌ای که عرض کردم در نطق قبل از دستور با نقشه‌ای که داده‌اند تقدیم می‌کنم.

شمس ملک‌آرا- قانونی که آقای دهستانی اشاره فرمودند راجع به خالصه‌جات هنوز مجلس شورای ملی نگذشته است.

رئیس- آقای وزیر کشاورزی

وزیر کشاورزی- نسبت به بیانات اخیر سناتور محترم می‌خواستم به عرض‌شان برسانم که یک ماه و نیم قبل کمیسیونی مأمور شده است که به تمام اراضی خالصه کرج رسیدگی بکند و همان طور که به عرض مجلس محترم سنا رساندم شکایت‌های خیلی خیلی زیادی رسیده که بنده اینها را هم رسیدگی کردم معلوم شد که قسمت عمده این شکایت‌ها بی‌مورد بود ولی همان طور که فرمودند هست بعضی از موارد که الان در تعقیب هستیم و حتی جلوی ایشان را گرفته‌ایم و اسباب شکایت‌های متعدد دیگری شده است ولی همه اینها در یک کمیسیونی که مرکب از 6 نفر که در خود وزارت کشاورزی است رسیدگی می‌شود و آنهایی که واقعاً عشق داشتند و مطابق قباله‌ها آنها حق زراعت و احداث باع داشته‌اند از آنها رفع مزاحمت می‌شود و آنهایی که حق نداشته‌اند به این ترتیب عمل می‌شود که یک تعهدنامه‌ای از آنهایی که باغات را احداث کرده‌اند گرفته می‌شود که مطابق آن تعهدنامه هیچگونه حقی نسبت به آن اراضی ندارند منتهی چون درخت‌هایی کاشته شده و انصاف هم نیست آن درخت‌ها را خشک بکنیم به آنها آب می‌دهیم و متعلق به دولت خواهد بود.

4- تقدیم بودجه تفصیلی 1334 مجلس سنا

رئیس- آقای مهندس شریف امامی

مهندس شریف امامی- رقم کل بودجه مجلس محترم سنا که به تصویب مجلسین رسیده ارقام جزئش هم تهیه شده است که به تصویب هیئت رئیسه مجلس سنا هم رسیده است بنده به این وسیله تقدیم مجلس محترم سنا می‌کنم که بعد از ملاحظه کمیسیون و بعد از آن که به تصویب رسید ملاک عمل قرار بگیرد.

5- شور اول لایحه جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی

رئیس- طبع و توزیع می‌شود در جلسه دیگر مطرح می‌شود لایحه مربوط به جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی مطرح است البته شور اول است گزارش کمیسیون قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون شماره 5 به مجلس سنا

لایحه شماره 55677- 4/10/33 موضوع جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی که در تاریخ 30/2/1334 با حضور جناب آقای دکتر امینی وزیر دارایی مورد شور و تصویب واقع و برای اظهارنظر به کمیسیون‌های شماره 1 و 4 فرستاده شده بود پس از وصول گزارش‌های کمیسیون‌های مزبور در جلسه روز 17/3/1334 با حضور جناب آقای فروزان کفیل وزارت دارایی مجدداً مورد شور و رسیدگی قرار گرفته و با توجه به اصلاحاتی که در دو کمیسیون فوق به عمل آمده بود عین گزارش کمیسیون شماره 4 تأیید و تصویب گردید.

اینک گزارش آن برای شور اول تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود.

مخبر کمیسیون شماره 5- مهندس شریف امامی

لایحه قانونی راجع به جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی

ماده 1- اشخاص و شرکت‌ها و مؤسسات خصوصی خارجی که با اجازه دولت ایران طبق مفاد ماده 2 این قانون سرمایه خود را به صورت نقد - کارخانه - ماشین‌آلات و قطعات آنها - ابزار - حق‌الاختراع و خدمات تخصصی و امثال آنها به منظور عمران و آبادی و فعالیت تولیدی اعم از صنعتی - معدنی - کشاورزی و حمل و نقل به ایران وارد کنند از تسهیلات مندرج در این قانون برخوردار خواهند شد.

ماده 2- برای رسیدگی و اظهارنظر در خصوص پیشنهادهای واصل راجع به ورود سرمایه‌های خارجی شورایی به ریاست مدیر کل بانک ملی ایران و مرکب از معاونین وزارت دارایی - وزارت امور خارجه - وزارت اقتصاد ملی - مدیر عامل سازمان برنامه یا یکی از معاونین او - رئیس اتاق بازرگانی تهران یا یکی از نواب او و رئیس

+++

کمیسیون ارز در بانک ملی ایران تشکیل می‌گردد. تصمیمات شوری به وسیله وزیر اقتصاد ملی به هیئت وزیران برای تصویب و صدور اجازه پیشنهاد خواهد شد.

پیشنهادهایی که برای صرف سرمایه‌های خارجی در شهرستان‌ها واصل می‌شود مقدم بر پیشنهادهایی که برای صرف سرمایه در مرکز است مورد رسیدگی و صدور اجازه قرار خواهد گرفت.

ماده 3- سرمایه‌هایی که مطابق ماده یک این قانون به ایران وارد می‌شود و منافع حاصل از به کار افتادن سرمایه‌های مزبور در ایران مشمول حمایت قانونی دولت بوده و کلیه حقوق و معافیت‌ها و تسهیلاتی که برای سرمایه‌ها و بنگاه‌های تولید خصوصی داخلی موجود است شامل سرمایه‌ها و بنگاه‌های خارجی نیز خواهد بود.

چنانچه به موجب قوانین به علت ملی شدن از صاحبان سرمایه‌های مزبور سلب مالکیت شود دولت جبران عادلانه خسارت وارده بر آنها را تضمین می‌کند به شرط آن که در مدت سه ماه پس از سلب مالکیت تقاضای جبران خسارات وارده را به هیئت مذکور در ماده 2 تسلیم نمایند و در صورت بروز اختلاف رسیدگی به ادعای جبران عادلانه خسارات وارده‌ای که دولت آن را تضمین می‌کند در محاکم صلاحیت‌دار ایران به عمل می‌آید در این گونه موارد دولت می‌تواند اجازه انتقال و سرمایه را به خارج بدون رعایت شرایط ماده 5 بدهد.

تبصره- قانون مربوط به تملک اموال غیر منقول اتباع خارجی به قوت خود باقی است.

ماده 4- صاحب سرمایه مجاز است که هر سال سود ویژه حاصل از به کار انداختن سرمایه خود را در ایران به همان ارزی که سرمایه را به ایران وارد یا محسوب نموده است از ایران خارج کند ولی حداکثر سودی را که می‌تواند به خارج انتقال دهد برحسب نوع عملیات در آئین‌نامه تعیین خواهد گردید.

ماده 5- خروج سرمایه اصلی و منافع آن و یا آنچه که از سرمایه و منافع در کشور باقی مانده باشد با دادن پیش آگهی سه ماهه و با رعایت مقررات موافقت‌نامه مورخ ژوئیه 1944 صندوق بین‌المللی پول مجاز خواهد بود ولی صاحب سرمایه موظف است برای مدت شش ماه از تاریخ خروج سرمایه لااقل 10 .ر. از سرمایه اولیه را برای تأمین تعهدات احتمالی خود در ایران نگهدارند.

ماده 6- مقررات این قانون شامل مؤسسات و اتباع دولت‌هایی خواهد بود که در کشور آنها انجام دادن فعالیت‌های اقتصادی و تسهیلات متقابل برای اتباع و مؤسسات ایرانی ممکن باشد.

ماده 7- دولت مکلف است آئین‌نامه اجرا این قانون را تهیه نموده منتهی تا دو ماه به وسیله وزارت اقتصاد ملی برای تصویب به کمیسیون‌های مربوطه مجلسین تسلیم نماید.

رئیس- شور در کلیات ابتدا آقای دکتر صدیق اسم نوشته‌اند که توضیحی می‌خواستند بفرمایند.

دکتر صدیق- در اصل لایحه البته بنده کاملاً موافقم بایستی ترتیبی اتخاذ کرد که سرمایه‌های خارجی به مملکت ما بیاید و استفاده‌های شایان مملکت ما برد ولی لازم است تذکر بدهم که اولاً اگر ما امنیت قضایی را در مملکت ایجاد کنیم سرمایه خود به خود به مملکت خواهد آمد و اگر امنیت قضایی به حدی باشد که خود مردم این مملکت هم از آن متمتع بشوند دیگر سرمایه خودشان را به خارجه نمی‌برند یا این که برای سفته بازی و زمین به کار نخواهند برد، نبود امنیت قضایی و نبودن یک دستگاه سریع دادرسی است که باعث می‌شود سرمایه یا راکرد می‌ماند یا از مملکت خارج می‌شود ملاحظه بفرمایید من باب مثال عرض می‌کنم یک شرکتی بود به اسم شرکت تلفن 40-50 سال در این مملکت کار می‌کرد بعد دولت صلاح دانست که آنجا را ملی بکند کسی حرفی ندارد ملی بکنند ولی وقتی خواستند ملی بکنند بدون این که از یک نفر از صاحبان سهام آن سؤال بکنند خودشان نشستند از دولت آقای دکتر مصدق و خودشان قیمت را معین کردند که ثلث قیمتی بود که صاحبان سهام پرداخته بودند کسی را که مثلاً فرض بفرمایید صد تومان داد بود به شرکت تلفن به او در حدود سی تومان پول دادند روز آخر، در صورتی که اگر می‌خواستند بر طبق عدالت رفتار کرده باشند می‌بایستی تقویت بکنند اموال شرکت را و اسهامی که در دست مردم بود و عده صاحبان سهام که چند هزار نفر بودند آنها را راضی بکنند و پولشان را در مؤسسات ملی بگذارند و ترسی نداشته باشند از این که پول خودشان را در شرکت‌ها بگذارند و صرف بکنند و به جریان بی‌اندازند اما توضیحی که می‌خواستم راجع به آن چیزی که در ماده پنجم نوشته شده است که عبارت است از مقررات موافقت‌نامه ژوئیه 1944 صندوق بین‌المللی پول که می‌خواستم آقای مخبر محترم در این باب توضیحاتی مرحمت بکنند و بعد در تبصره ماده 3 قانون مربوط به ملکیت اموال غیر منقول اتباع خارجی می‌خواستم خواهش بکنم که تاریخ تصویب این قانون را ذکر بکنید زیرا ذکر قانون کافی نیست و ممکن است راجع به یک قانونی چند مرتبه چند چیز به تصویب رسیده باشد و بالاخره درباره ماده 7 نوشته شده آئین‌نامه مربوطه به تصویب کمیسیون‌های مجلسین برسد اگر آقایان موافقت دارند و مخبر محترم هم موافقت بفرمایند نوشته بشود «به کمیسیون مشترک مجلسین» که دیگر در یک کمیسیونی تصویب نشود و بیاید در کمیسیون دیگر مدتی وقت بگیرد این بود تذکرات بنده و توضیحاتی که می‌خواستم.

رئیس- آقای مهندس شریف امامی مخبر کمیسیون بفرمایید.

مخبر- فرمایشاتی که جناب آقای دکتر صدیق فرمودند ایرادی به آن ندارم مخالفتی هم راجع به اصل لایحه نفرمودند که بنده موظف به جواب و دفاع باشم مطالبی فرمودند راجع به امنیت قضایی که البته از شرایط اولیه جلب سرمایه امنیت است معذلک اگر یک قانون خاصی برای جلب و حمایت سرمایه خارجی نباشد نباید تصور بکنیم که چندان سرمایه خارجی بتواند به کشوری وارد بشود و فعالیت بکند حق این است که ما امنیت قضایی را تأمین بکنیم ولی ضمناً بایستی قانون خاصی هم داشته باشیم که سرمایه‌های خارجی را جلب بکنند و از آن طبق یک مقررات خاصی بشود که منافع‌شان را تأمین کرد و راجع به ماده 5 و ماده 7 توضیحاتی خواستند البته موقع خودش مفصلاً توضیحاتی حضورتان عرض می‌کنم ولی مطلبی که اشاره فرمودند راجع به صندوق بین‌المللی پول چون اعضای صندوق موظفند که طبق نرخ‌هایی که تعهد کرده‌اند حساب‌های خودشان را تصفیه بکنند تغییر نرخ دادن بدون موافقت صندوق مقدور نیست این است تا اینجا به اجبار اشاره به این موضوع شده است که آنها بدانند که نرخ‌ها را ما بدون این که آن اصول بین‌المللی را مراعات بکنیم به دلخواه خودمان کم و زیاد نخواهیم کرد و راجع به ماده 7 که نوشته شده به کمیسیون‌های مربوطه مجلسین تقدیم شود از این نقطه‌نظر نوشته شده است که کمیسیون مشترک خاصی نبود چون این باید هم از نقطه نظر کمیسیون خارجه مورد رسیدگی قرار بگیرد و هم از نقطه نظر کمیسیون‌های دارایی و اقتصاد ملی این است که کمیسیون‌های مربوطه نوشته شده است البته نظر جنابعالی در هر صورت تأمین است.

رئیس- در کلیات نظری نیست؟ رأی گرفته می‌شود برای ورود در شور مواد آقایانی که به ورود در شور مواد موافقند قیام بفرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد. پس حالا ماده به ماده قرائت خواهد شد. ماده اول قرائت می‌شود.

(به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- ظاهراً در ماده اول هم نظری نیست. آقای شمس ملک‌آرا

رئیس- ظاهراً در ماده دوم هم نظری نیست و ماده دوم قرائت می‌شود.

(به شرح سابق قرائت شد.)

شمس ملک‌آرا- چون همیشه سعی می‌کنیم و مقید هستیم که کلمات فارسی به کار ببریم. پیشنهادهای واضل غلط می‌شود پیشنهادهای رسیده بنویسید با این که واصله باید باشد ولی پیشنهادهای رسیده بهتر است.

مهندس شریف امامی (مخبر کمیسیون)- بسیار خوب، مانعی ندارد.

رئیس- قبول کردند، دیگر به ماده دوم نظری نیست (نظری اظهار نشد) ماده سوم قرائت می‌شود.

(به شرح سابق قرائت شد)

رئیس- آقای نیک‌پور

نیک‌پور- بنده می‌خواستم راجع به ماده 3 توجه آقای مخبر کمیسیون را جلب کنم این اصلاحی که در کمیسیون اقتصاد ملی به عمل آمده بود و بعد بنده حالا می‌بینم که بدون آن اصلاح حالا این خبر چاپ شده و منتشر شده است و برای یادآوری به ایشان و همچنین آقای کفیل وزارت اقتصاد ملی عرض می‌کنم که در دنباله این ماده «چنانچه به موجب قوانین و به علت ملی شدن از صاحبان سرمایه‌های مزبور سلب مالکیت شود دولت جبران عادلانه خسارت وارده را تضمین می‌کند» بعد از بحث مفصلی که شد این طور در نظر گرفته شد که آن به علت ملی شدن را برداریم بگذاریم به علل قانونی اعم از این که ملی بشود یا نشود علل و موجباتی پیدا بشود که آن علل و موجبات سلب مالکیت بشود (شمس ملک‌آرا - بنده آقا مخالفم) اجازه بفرمایید بنده عرایضم هنوز تمام نشده که آقا مخالفت می‌فرمایید بعد که تمام شد جنابعالی بفرمایید (خنده نمایندگان) عرض کنم حضورتان این علل ملی شدن را که ما اینجا نوشته‌ایم این توهم همیشه خواهد بود که ممکن است در ایران همیشه به علل ملی شدن یک اقداماتی بشود و آن ملی شدن موجب قانونی آن سلب مالکیت باشد در حالی که ما می‌خواهیم بگوییم عللی که قانوناً آن علل موجه باشد موجب سلب مالکیت از آن سرمایه‌های خارجی بشود در آن موقع دولت جبران آن را تضمین می‌کند والا عنوان ملی شدن یک عنوان کلی برای وضع قوانین نیست به طور کلی ما می‌گوییم اگر سرمایه‌های خارجی به ایران آمد و ملی شد آن وقت دولت تضمین می‌کند و جبران خسارت می‌کند از این نظر بود که ما در کمیسیون تصمیم گرفتیم نوشته شده اگر به علل قانونی سلب مالکیت شد دولت جبران بکند حالا این علل اعم است از این که ملی بشود یا علل دیگری که موجب سلب مالکیت بشود از این جهت این استدلال شد و در کمیسیون هم موافقت شد و بعداً این خبر باز به این صورت منتشر شده و باز کلمه ملی شدن در اینجا قید شده این بود که بنده خواستم خاطر جناب آقای شریف امامی را مستحضر کنم که همچو مذاکره‌ای در کمیسیون شد و خیال می‌کنم که منطق کمیسیون هم صحیح بود و حالا اگر حضرت والا شمس ملک‌آرا موافق نباشند دلایل مخالفت خود را

+++

خواهند فرمود و بسته به نظر مجلس سنا خواهد بود.

مهندس شریف امامی- اجازه بفرمایید توضیح عرض کنم.

رئیس- آقای مهندس شریف امامی

مخبر- نکته‌ای را که جناب آقای نیک‌پور تذکر فرمودند درست همان بود که در کمیسیون اقتصاد بحث شد در آنجا برای این که ما اطمینان بیشتری برای سرمایه‌های خارجی در قانون پیش‌بینی کرده باشیم علاوه بر این نوع یعنی ملی شدن سرمایه نوشته شده بوده است «چنانچه به موجب علل قانونی» به طور کلی هر علتی باشد به طور خلاصه به عللی به موجب قوانین اگر سلب مالکیت بشود دولت باید تضمین و لذا بکند و البته خبر را به این صورت امضا کردیم و فرستادیم به کمیسیون شماره یک در آنجا روی نظریاتی که آقایان اتخاذ کردند اصرار داشتند به این که در متن ماده تصریح شود ملی شدن» چون ملی شدن اخیراً در اینجا سابقه پیدا کرده بود و نگرانی خاصی از این بابت برای صاحبان سرمایه‌های خارجی ممکن است پیش بیاید اصرار کردند به این که ملی شدن تصریح شود در متن قانون و بعد هم که مجدداً آمد به کمیسیون اقتصاد ملی اگر نظرتان باشد جنابعالی خودتان فرمودید حالا که این طور تصویب شده خوب است به همش نزنیم و وقتی که لایحه مطرح شد این مطلب را تذکر بدهیم که در مجلس سنا عنوان شود و در این خصوص تصمیم گرفته شود بنده خودم هم ترجیح می‌دهم که به همان صورتی که در کمیسیون اقتصاد تصویب شد نوشته شود اینجا به عللی به موجب قوانین از صاحبان سرمایه سلب مالکیت بشود این عللی که عرض کردم اگر در قانون تصریح شود ملی شدن هم یکی از این علل خواهد بود ولی ممکن است علل دیگری هم باشد و ما اینجا خوب است که به طور کلی بنویسیم و بنده خیال می‌کنم نظری که جناب آقای نیک‌پور دادند بسیار نظر خوبی است چون ملی شدن را هم در بردارد و علل دیگر را هم تأمین می‌کند این است که بنده شخصاً موافقت می‌کنم که جمله «چنانچه به عللی به موجب قوانین» اضافه شود.

رئیس- آقای وکیلی

وکیلی- در سطر آخر نوشته شده است اجازه انتقال و سرمایه اینجا یک «و» اضافه است که باید اصلاح شود آقای شمس ملک‌آرا

شمس ملک‌آرا- این لایحه آمد به کمیسیون شماره یک، اگر اجازه بفرمایید و گوش بدهید توضیح عرض می‌کنم، این لایحه آمد به کمیسیون شماره یک و در این باب مدتی بحث شد و دلایلی اقامه شد و بالاخره کمیسیون به اتفاق آرا نظر داد که همان ملی شدن باشد چرا؟ حالا من مختصراً دلیلش را عرض می‌کنم یک خارجی که می‌خواهد سرمایه‌اش را بیاورد اینجا به کار ببرند و نتیجه ببرند این به طور مبهم نمی‌تواند بیاید از تمام ما سؤال بکند که آقا این قوانین که به موجب آن ممکن است سرمایه ما را حفظ بکند این قرانین چیست این سردرگم می‌شود اصلاً شاید این ماده لازم نبود که روز اول گذاشته شود ولی نظر به سابقه‌ای که داریم که ملی شدن نفت اسباب وحشت و خیال سرمایه‌داران خارجی است به این جهت گفته شد که این قسمت را خوب است بگنجانیم که بدانند اگر بنا شد ملی بشود جبران خسارت را خواهند کرد اما اگر به طور مبهم بگوییم به علل قانونی، علل قانونی ممکن است خیلی بسط پیدا کند و یک کمپانی که می‌خواهد بیاید اینجا و مبالغ گزافی خرج بکند این سردرگم است متحیر است این علل قانونی چیست باید تمام قوانین شما را اتود بکند، از تمام مطلعین شما تحقیق بکند که به موجب چه قانونی ممکن است سرمایه از بین برود ولی به نظر بنده حصر کردن به قانون ملی شدن اصلح است همان طور که آن روز گفته شد و کمیسیون شماره یک هم به اتفاق آرا قبول کردند که همان ملی شدن را بگذاریم و حالا بسته است به نظر مجلس و آقایان اگر دلایل دیگری دارند بفرمایند و رأی مجلس قاطع است.

رئیس- آقای دکتر ملک‌زاده

دکتر ملک‌زاده- عرض کنم که با این که ظاهراً موضوع خیلی مهم به نظر نمی‌آید ولی به عقیده من بسیار موضوع دقیقی است و راجع به اوضاع و روابط اقتصادی بین‌المللی ما تأثیر دارد و چون این طور روابط پایه‌اش روی اعتماد استوار است و اگر سلب اعتماد از یک جامعه، از یک فرد بشود آن جامعه یا آن فرد ورشکسته است بنابراین به عقیده من باید به طور صریح و روشن این موضوع معین شود که اشخاص و افراد و شرکت‌ها با اطمینان کامل به این مملکت بیایند و سرمایه خودشان را به کار بی‌اندازند من در این مورد حق به آقای نیک‌پور می‌دهم چون فقط یک مورد که نیست و فقط برای یک مورد خاص شما بتوانید تضمین کنید یک قراردادی را شاید قبل از ملی شدن این فکر به نظر ما نمی‌آید و یک دفعه قضیه ملی شدن به وجود آمد ممکن است فردا یک چیز دیگر به وجود بیاید توجه می‌فرمایید؟ بنابراین به عقیده بنده برای این که هم تأمین نظر کمیسیون و هم تأمین نظر ایشان بشود نوشته شود بر طبق قوانین از قبیل ملی شدن و غیره گذارده شود که هر دو نظر به عقیده بنده تأمین می‌شود با وجود این چون شور اول است و به کمیسیون می‌رود من تقاضا می‌کنم که موافقت بکنید برود به کمیسیون شماره یک و کمیسیون شماره چندم است که شما تشریف دارید بنشینند و توافق نظر بکنند.

رئیس- آقای مهندس شریف امامی

مخبر- آنچه بنده می‌خواستم عرض بکنم جناب آقای دکتر ملک‌زاده فرمودند و استدلالی هم که جناب آقای شمس ملک‌آرا فرمودند نتیجه‌اش درست شود درست به همان دلیل ما لازم دیدیم به این صورت نوشته شود که اشخاصی که سرمایه‌شان را می‌خواهند بیاورند به این مملکت احتیاج مراجعه به تمام قوانین پیدا نکنند به این جهت لغت ملی شدن را تصریح فرمودند در حالی که ما گفتیم «به عللی به موجب قانون» به طور کلی بنویسیم تا هر پیش‌آمدی که بکند تأمین داشته باشد حالا این پیشنهادی را هم که جناب آقای دکتر ملک‌زاده فرمودند جامع‌تر خواهد بود بنابراین هم آن عبارت را می‌نویسیم و هم ملی شدن را می‌گذاریم یعنی می‌نویسیم چنانچه به عللی به موجی قانون من‌جمله ملی شدن از صاحبان سرمایه‌ها سلب مالکیت بشود ملاحظه فرمودید؟ تا این که کلیتش را از دست ندهد چون این کلیت لازم است به منظور این که صاحبان سرمایه‌های خارجی احتیاج به مراجعه به همه قوانین ایران پیدا نکنند و بدانند که در تأمین هستند.

رئیس- برای این موضوع سه، چهار نفر وقت خواسته‌اند البته صحبت هم خواهند فرمود ولی یک پیشنهادی رسیده است که چنانچه به علل قانونی یا به علت ملی شدن یک همچو چیزی اگر این کافی است برای صحبت‌های آقایان می‌خواستم مسبوق شوند که چنین پیشنهادی آمده است حالا نوبت آقای حق‌نویس است. آقای حق‌نویس بفرمایید.

حق‌نویس- عرض بنده خیلی مختصر است عرض کنم که این دسته یا این شخص وقتی که به این کشور آمد و مشغول عملی شد یک وقت بر طبق موازین و مقررات عملی می‌کند و موجب ضرر و زیان و خسارتی به مملکت نمی‌شود ولی یک وقت است که ممکن است بشود اگر شد مصالح مملکت و وظیفه حکومت این است که جلوی این اشخاص یا شخص که عملش موجب خسارت و ضرر مملکت است بگیرد و در صورت جلوگیری هم خسارت او را دادن معنی ندارد چه خسارتی به او بدهند؟ یک کسی آمده است به این مملکت برای این که ما از او استفاده بکنیم او آمده است مبدأ ضرر و خسارت ما شده ما هم به حکم این که می‌خواهیم مصالح‌مان را حفظ کنیم و مضار را جلوگیری کنیم بهش گفته‌ایم که مرا به خیر تو امید نیست شر مرسان تشریف ببرید. حالا دیگر چه چیزی بهش بدهیم وقتی که کسی خودش باعث انفصال خودش شده است این دیگر خسارت ندارد بهش بدهیم، بلی مسئله ملی شدن هم کاری نمی‌کند مصالح مملکت اقتضا کرده است که ملی بشود اینجا وقتی به استناد مصالح مملکت بدون دخالت عمل او و بدون اصرار او دست او کوتاه می‌شود اینجا جایی است که البته می‌شود پس به طور مطلق تنها چیزی که جا دارد بماند همان قسمت اول برای ملی شدن است ولی اگر به موجب قوانین الزام بکند بر کنار کردن آنها را سبب کنار ذفتن خودشان شدند و به موجب قانون کنار رفتند آن وقت چه چیز به ایشان بدهند؟ این معنی ندارد چیزی به آنها نباید بدهند بلکه باید آنهایی که تولید خسارت کرده‌اند باید چیزی از آنها گرفت بنابراین خواهش می‌کنم در این باب توجهی بفرمایند در اینجا باید قید شود که به موجب قوانین باید بروند اگر مستوجب قانونی است و الزام است که می‌رود، یک چیزی که قانون الزام می‌کند که برود دیگر خسارت دادن لازم نیست این خسارت دادن ندارد، خسارت گرفتن دارد و اما بعضی از آقایان فرمودند چون نفت ملی شده است مگر ملی شدن نفت یک چیز محدود و منحصری است حاکمیت ملت‌ها این حق را به ملت می‌دهد و ملل را قیه و دنیای زنده به این کار با نظر ظلم و جور و تجاوز نگاه نمی‌کند به نظر رشد و حسن نیت و مصلحت مملکت خودش نگاه می‌کند اولیای یک ملتی و قوای مقننه و مجریه یک ملتی وقتی قابل ستایش هستند که نصب‌العین آنها مصلحت مملکت باشد، مصالح عالیه ملت باشد نترسد دست به دست نکند سستی نکند و وقتی یک موقعیتی را دید و جا داشت که یک منبع فایده و یک منبع نفعی به دست خودشان اداره بشود و نفعش را ببرند و مواهب الهی را مورد استفاده قرار بدهد می‌کند نه آن که وقت را از دست بدهند و به هم نگاه بکنند و مصالح مملکتی را رعایت نکنند این است که بنده عقیده دارم تنها چیزی که جا دارد توضیح داده شود همان ملی شدن است به موجب قوانین یعنی چه اگر قانونی الزام می‌کند بروند باید بروند دیگر جبران خسارت یعنی چه؟

رئیس- آقای مهندس شریف امامی

مخبر- مطالبی جناب آقای حق‌نویس فرمودند بنده لازم است یک توضیحاتی عرض کنم اگر چه خود پیشنهاد به کمیسیون می‌رود اما ما اینجا داریم قانون می‌گذرانیم برای جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی و این کار به این منظور است که امور عمرانی مملکت را می‌خواهیم به جریان بی‌اندازیم و چون سرمایه کافی نداریم فکر می‌کنیم از خارج کسانی که سرمایه‌شان را می‌آوردند در اینجا راه را برایشان باز بکنیم و وقتی که سرمایه‌شان را در مملکت آوردند اطمینان داشته باشند که این سرمایه از بین نخواهد رفت و یک تأمینی خواهند داشت و برای این منظور این قانون را تدوین کردیم این استدلالی که حضرتعالی فرمودید به عقیده بنده صحیح نیست حالا بنده توضیح عرض

+++

می‌کنم چون این موضوع در کمیسیون مطرح می‌شود بنده زیاد در اینجا عرض نخواهم کرد و وقت مجلس سنا را اینجا نخواهم گرفت و چون این مذاکرات منعکس می‌شود در خارج و این برخلاف روح خود قانون است این است که بنده لازم می‌دانم یک توضیح خدمت‌شان عرض بکنم اصل این است که سرمایه‌هایی که اجازه داده می‌شود طبق این قانون به مملکت بیاید یعنی برای امور عمرانی و تولیدی باشد و برای سایر مفاسد نیاید این اصل اولیه است برای سایر مقاصد نباید اجازه بدهیم که بیایند اینجا و یک مقاصد دیگری داشته باشند بعد ا این که از این مطلب گذشتیم فرمودید که فقط قانون ملی شدن است که ممکن است سلب مالکیت بکنند بنده می‌خواستم عرض بکنم که اگر یک قانون یک روزی گذراندند به این که یک مؤسسه‌ای که در اینجا دست به یک شخص یا کار عمرانی زده است ولی بعد بخواهند که آن کار را تخصیص بدهند به بک مهندس ایرانی قانونی بگذرانند به این که تمام امور مربوط به این صنعت و یا عمل عمرانی که هست منحصراً در اختیار شخص خاصی باشد و هیچ دستگاه دیگری اعم از خارجی و داخلی حق نداشته باشند در این زمینه فعالیت بکنند در نصور (نا خوانا) ماشین‌آلاتی که آن شخص خارجی آورده است آهن‌پاره می‌شود و شما برای آن که به او اطمینان بدهید که وقتی که سرمایه‌اش را آورد اینجا اطمینان داشته باشد تا شما یک روی به این ترتیب سرمایه او را به کلی از ارزش نیندازید این پیشنهاد شد «به عللی» و ملی شدن را هم در آن تصریح کردند یعنی با لغت ملی شدن جامع هر دو نظر می‌شود و به عقیده بنده ایجاد اشکالی نخواهد کرد و البته کسی بیاید در این مملکت و ایجاد ضرر بکند بدیهی است که از او دفع ضرر باید کرد چون تخلف از قوانین است این است که اینجا باید به طور کلی تأمین بدهیم به سرمایه‌داران خارجی که بیایند و اگر سرمایه خود را در راه عمران و تولید به کار انداختند تأمین داشته باشند و نگرانی نداشته باشند و بنده در این خصوص بیشتر مزاحم آقایان نمی‌شوم و چون موضوع در هر صورت در کمیسیون مورد بحث قرار خواهد گرفت می‌گذاریم به آنجا و استدعا می‌کنم که حضرتعالی هم در کمیسیون تشریف بیاورید و نظریات خودتان را بفرمایید البته آنجا سعی خواهد شد که یا حضرتعالی را قانع بکنیم یا ما قانع می‌شویم.

رئیس- آقای نیک‌پور

نیک‌پور- عرض کنم که نتیجه فکر حضرت والا شمس ملک‌آرا با بنده نتیجة یکی است و هر دو نظرمان این است که سرمایه‌داران خارجی اطمینان و اعتماد داشته باشند که سرمایه‌شان را به ایران بیاورند و به کار بی‌اندازند طبق این قانون النهایه بنده ذکر ملی شدن را مضر می‌دانم برای این منظور و اعتقادم این است که اگر یک روزی بر طبق یک مصالح اقتصادی و اجتماعی و سیاسی اقتضا کرد یک کاری به موجب قانون در مملکت در دست دولت باشد خسارت آن را باید بدهد این خلاصه این ماده و منظور این ماده است و اگر ملی شدن موضوعش فقط راجع و منحصر به نفت بود که آقای حق‌نویس در این موضوع بیاناتی کردند اگر خاطر آقایان باشد همین شرکت سهامی تلفن به هیچ ‌وجه متعلق به بیگانگان نبود و متعلق به ایران و صاحبان سهام‌شان همه ایرانی بودند قانونی آوردند در مجلس شورای ملی و او را ملی کردند و پول صاحبان سهام را هم صدی سی دادند و صدی هفتاد ندادند در اینجا باید اعتماد خارجی‌ها را جلب کرد به این که مطمئن باشند که سرمایه‌شان را که به ایران آوردند فوری ما ملی نکنیم و به موجب قوانین آنها را مسلوب‌الحق نکنیم و مطمئن باشند که اصلش را و فرعش را می‌توانند از اینجا ببرند بنابراین بنده نظرم این بود که عرض کردم که این عبارت را اصلاح بکنند و حالا که مقرر شد و با توضیحاتی که ایشان دادند می‌رود به کمیسیون بنده هم معتقد و موافق هستم که در کمیسیون مطالعه دقیقی بشود و یک فرمولی تهیه شود که نقض غرض نباشد (صحیح است).

رئیس- آقای آموزگار

آموزگار- به نظر بنده این موضوع چون خیلی مهم است اگر قدری بیشتر مذاکره شود چیزی گم نکرده‌ایم زیرا خیلی اهمیت دارد خاصه اگر پیشنهادی برود به کمیسیون بنده و امثال بنده در آن کمیسیون نیستیم و مجبور هستیم که در شور دوم با تصویب کمیسیون مخالفت کنیم (مهندس شریف امامی - بیایید به کمیسیون) به عقیده بنده نکته‌ای که می‌خواستم تذکر بدهم هر چند خواهند فرمود که در الفاظ مباحثه می‌شود اگر آقایان توجه بفرمایند عبارتی که نوشته شده است خوب توجه بفرمایید چنانچه به موجب قوانین به علت ملی شدن نفت، ملی شدن جز قوانین هست یا نیست اگر هست به موجب قوانین به علت ملی شدن چه گل سرسبدی بوده است که آمدید تصریح کردید اگر مقصودتان این است که به علت ملی شدن فقط باید خسارت بدهیم چنان که نظر بعضی بود دیگر به موجب قوانین معنی ندارد لطف بفرمایید آقایان عرض کنم که یک عباراتی است اینجا چون آقایان متوجه معنی نیستند تصویب می‌کنند می‌رود به دست قوه مجریه که افتاد یا به دست محکمه که افتاد دچار زحمت می‌شوند بنده ساده عرض می‌کنم به موجب قوانین و به علت ملی شدن با هم تنافی دارد و صحیح نیست و انشاءالله آن غلط است به جهت این که به موجب قوانین یکی از آنها قانون ملی شدن است پس چرا تصریح می‌کنید اگر بفرمایید که فقط به موجب قانون ملی شدن است بنده عرضی ندارم پی به موجب قوانین بنویسید لااقل عبارت را طوری بنویسید چون اینجا مجلس سنا است ما از مجلس شورای ملی گله‌ای نمی‌کنیم برای این که عجله دارند و به این جهت ممکن است صرف‌نظر بکنند اما در مجلس سنا مصلحت نیست در کمیسیون طوری بود که بنده هم نتوانستم بیایم خوب نیست در مرتبه ثانی هم باز بحث بشود در این عبارت و راه ‌حلش این است که اگر بخواهند ملی شدن فقط علت خسارت باشد منحصراً بنویسید چنانچه به موجب قانون ملی شدن اگر این دستگاه برچیده شد خسارت بدهیم یا بخواهند بگویند به موجب هر قانونی در هر صورت خوب است بنویسید بنابراین بنده این دو تا پیشنهاد را احتیاطاً کرده بودم و چون حالا جایش بود این را تقدیم می‌کنم و استدعا می‌کنم اصلاح بفرمایند.

رئیس- آقای مهندس شریف امامی.

مخبر- که دو پیشنهادی که در زمینه اصلاح عبارت شد نظر حضرتعالی را کاملاً تأمین می‌نماید پیشنهادی که شده است که باید در کمیسیون مطرح شود عبارتش این است «چنانچه به عللی به موجب قوانین» به عللی به موجب قوانین یعتی علت غیر قانونی را نمی‌توانیم در اینجا مؤثر بدانیم اجازه می‌فرمایید آن پیشنهادی که شده است آن پیشنهاد اگر در کمیسیون مطرح شود به این نکته هم توجه خواهد شد عبارتی که اینجا هست این تنافی را داشت ولی بنده خیال می‌کنم که اجازه بفرمایید بیشتر روی عبارت معطل نشویم چون شور اول است در کمیسیون هم از حضرتعالی استدعا می‌کنم که تشریف بیاورید و این عبارت را طوری اصلاح خواهیم کرد که منظور کلی را حفظ بکنیم و اشکالش هم از بین برود.

رئیس- آقای دادگر هم تشریف ندارند بنابراین پیشنهادها قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

پیشنهاد می‌کنم که در تبصره ماده 3 لایحه جلب سرمایه‌های خارجی تاریخ تصویب قانون تملک اموال غیر منقول اتباع خارجی قید شود. دکتر صدیق

تبصره- اشخاص و شرکت‌ها و مؤسسات خصوصی حق ندارند سهام و منافع و حقوق خود را به دولت‌های متبوع خویش و یا دولت‌های دیگر منتقل نمایید. وارسته

پیشنهاد می‌نمایم قسمت دوم ماده 3 به طریق زیر اصلاح شود.

چنانچه برخلاف قوانین اصولی کشور ایران مورد استثنایی پیش آید که به موجب قانون مخصوص از صاحب سرمایه باید سلب مالکیت شود دولت جبران عادلانه خسارت وارده به صاحب سرمایه مذکور را تضمین می‌نمایند االی آخر ماده... مهدوی

در صورتی که مؤسسه‌ای که با سرمایه خارجی در ایران دایر شده به موجب قانونی دولت آن مؤسسه را ملی نماید پس از رسیدگی بر طبق قوانین بین‌المللی جبران خسارت خواهد نمود. جم

اینجانب پیشنهاد می‌کنم کلمه «به علت ملی شدن» حذف شود آموزگار این بنده پیشنهاد می‌کنم که جمله (به موجب قوانین به علت ملی شدن) تبدیل شود به (به موجب قانون ملی شدن) آموزگار

مقام محترم ریاست مجلس سنا

پیشنهاد می‌نمایم که سطر پنجم به این ترتیب اصلاح شود چنانچه به علل قانونی یا به علت ملی شدن دکتر سعید مالک.

رئیس- ماده 4 قرائت می‌شود.

به شرح سابق قرائت شد.

رئیس- نظری نیست (گفته شد - خیر) ماده 5 قرائت می‌شود

(به شرح زیر قرائت شد)

ماده 5- خروج سرمایه اصلی و منافع آن و یا آنچه که از سرمایه و منافع در کشور باقی مانده باشد با دادن پیش آگهی سه ماهه و با رعایت مقررات موافقت‌نامه مورخه ژوئیه 1944 صندوق بین‌المللی پول مجاز خواهد بود ولی صاحب سرمایه موظف است برای مدت شش ماه از تاریخ خروج سرمایه لااقل 10% از سرمایه اولیه را برای تأمین تعهدات احتمالی خود در ایران نگهدارند.

رئیس- نظری نیست؟ (گفته شد - خیر) پیشنهادات قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

مقام محترم ریاست مجلس سنا

اینجانب پیشنهاد می‌کنم که ماده 5 به قرار ذیل اصلاح بشود:

ماده 5- خروج سرمایه اصلی و منافع آن و یا آنچه که از سرمایه و منافع در کشور باقی مانده باشد با دادن پیش آگهی سه ماهه و با رعایت مقررات موافقت‌نامه مورخه ژوئیه 1944 صندوق بین‌المللی پول به همان ارزی که سرمایه اصلی را به ایران آورده است مجاز خواهد بود ولی...»

دکتر بیانی

دکتر بیانی- در اینجا نوشته شده است صاحب سرمایه مجاز است در موقع خروج سرمایه از ایران به همان ارز که سرمایه آن

+++

باشد ولی در سرمایه اصلی چیزی نوشته نشده است.

رئیس- آقا قاعدتاً قبل از شروع پیشنهاد باید صحبت کرد و پیشنهادها را وقتی می‌خوانند که بحث تمام شود آقای نیک‌پور

نیک‌پور-‌ بنده یک تذکری داشتم در ذیل این ماده نوشته شده است که ده درصد از سرمایه اولیه را برای تأمین تعهدات احتمالی خود در ایران نگهدارد (یکی از نمایندگان - برای مدت شش ماه ) بلی مورد استنادم آن شش ماه نیست مورد استنادم این ده درصد از این سرمایه است که انتقال پیدا نمی‌کند و ممکن است یک تعهداتی انجام نشده باشد و با وضع محاکم داخلی ما ممکن است در ظرف شش ماه این کار تمام شود و آن بعد از شش ماه طبق قانون تقاضای انتقال این ده درصد را بکند و سرمایه‌اش را ببرد ( دشتی و دکتر صدیق - محاکم را باید اصلاح کرد ) و دولت هم مکلف باشد که ارز خارجی به او بدهد که برود. خواستم به این نکته در کمیسیون در موقع طرح ماده توجه شود .

رئیس- ماده 6 قرائت می شود.

( به شرح سابق قرائت شد )

رئیس- نظری نیست ؟ ( گفته شد خیر )

ماده 7 قرائت می شود .

( به شرح زیر قرائت شد )

ماده 7 - دولت مکلف است آئین‌نامه اجرای این قانون را تهیه نموده در مدت دو ماه به کمیسیون‌های مربوطه مجلسین تسلیم نماید

رئیس- آقای آموزگار

آموزگار- در ماده 7 اشاره به تنظیم آئین‌نامه شده است در ماده 4 هم آئین‌نامه لازم دارد در سطر اول بنویسید که هر سال سود ویژه حاصل از به کار انداختن سرمایه خود را در ایران به همان ارزی که سرمایه به ایران آورده از ایران خارج کند در بست تمام شود همان ارز خارج بکند ولی حداکثر سودی را که می‌تواند به خارج انتقال بدهد مطابق آئین‌نامه تعیین خواهد شد آئین‌نامه این قانون تنظیم خواهد شد بنده برای این که وقت مجلس را نگیرم بیش از این عرضی نمی‌کنم ولی این دو ماده با هم تناقی دارد و ابهام دارد.

رئیس- آقای مهندس شریف امامی.

مخبر- عرض کنم که اینجا دو مطلب است که باید از یکدیگر تفکیک کرد یکی این که سودی را که سرمایه‌داران خارجی در اثر عملیات عمرانی بتوانند داشته باشند آن را ما فکر کردیم که محدودش بکنیم و مثل سرمایه داخلی سود داشته باشد اما برای خروج میزان سودی که از سرمایه خود دارند باید یک حدی قائل شویم یعنی اگر سی درصد از سرمایه را سود برند هر سی درصدش را مجاز نباشند خارج کنند یک میزان معین و متعارفی را که منطقی باشد و معقول باشد بتوانند خارج بکنند (آموزگار - صدر ماده را بخوانید) بلی آن عبارت را می‌شود اصلاح کرد اصل مطلب این است که میزان سودی را که سرمایه‌های خارجی می‌توانند تحصیل کنند معادل سرمایه‌های داخلی باشد این یک مطلب ولی میزانی را که به خارج می‌توانند ببرند محدود خواهد بود حالا عبارتش را درست بکنید در کمیسیون این مطلب را بنده یادداشت می‌کنم که نظر حضرتعالی تأمین شود ولی در جریان امر محدود باشد و پورسانتاژ معقول و منطقی بتوانند ببرند.

رئیس- آقای نیک‌پور

نیک‌پور- عرض کنم که در ماده 7 نوشته شده است که آئین‌نامه‌ها را دولت در ظرف دو ماه نوشته و وزارت اقتصاد ملی برای تصویب به کمیسیون‌های مربوطه مجلسین تسلیم نماید آقای دکتر صدیق پیشنهاد کردند که نوشته شود کمیسیون‌های مشترک مجلسین در حالی که کمیسیون‌های مشترک مجلسین عبارت از کمیسیون‌هایی است که برای لوایح دکتر مصدق تشکیل شده (فرخ - و بعد هم منحل می‌شود) در اینجا بنده منظورم این بود که کمیسیون‌های مربوطه که نوشته شده است چون الان این لایحه جلب سرمایه‌های خارجی در خود مجلس سنا در سه کمیسیون دارایی و هم کمیسیون خارجه چون از هر جهت بایستی در این کمیسیون‌ها مطالعه شده باشند بنابراین این عبارت به نظر بنده کافی بود که نوشته شده است کمیسیون‌های مربوطه مجلسین بنابراین هر یک از کمیسیون‌ها و کمیسیون اصلی مسئول اصلی مسئول تدوین آئین‌نامه می‌باشد باز مجبور خواهند بود که به کمیسیون‌های دیگری هم آئین‌نامه را بفرستند بنابراین بدون ذکر کمیسیون مشترک که نوشته شده است این نظر را تأمین می‌کند.

رئیس- ظاهراً دیگر نظری نیست به این ترتیب حالا باید رأی بگیریم برای ورود در شور ثانی آقایانی که با ورود در شور ثانی موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

6- شور اول لایحه راجع به تشکیل دیوان کیفر کارمندان دولت

رئیس- حالا لایحه مربوط به تشکیل دیوان کیفر کارکنان دولت و طرز تعقیب کارکنان دولتی در محل خدمت مطرح است شور اول است گزارش کمیسیون‌های مشترک مجلسین قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

گزارش از کمیسیون شماره 2 به مجلس سنا

لوایح شماره 4951/ه 46860- 16/6/1333 و شماره 344808- 6/9/1333 شماره 34794- 6/9/1333 و شماره 34792- 6/9/1333 مربوط به طرز تعقیب مأمورین دولتی در محل خدمت و همچنین لایحه شماره 34758- 6/9/1333 مربوط به حذف محاکم اختصاصی که از طرف دولت تقدیم مجلس سنا شده بود در کمیسیون مشترک دادگستری مجلسین با حضور مدیر کل وزارت دادگستری طی جلسات متعدد مورد شور و مطالعه قرار گرفت و پس از مذاکرات مفصل و شور کافی لوایح مربوط به طرز تعقیب مأمورین دولتی در محل خدمت و مواد یک الی 4 لایحه مربوط به حذف محاکمه اختصاصی تماماً به یک لایحه تبدیل و به شرح ذیل به تصویب رسید. اینک گزارش آن برای شور اول تقدیم مجلس محترم سنا می‌شود.

مخبر کمیسیون شماره 3 - ح آموزگار

لایحه مربوط به تشکیل دیوان‌کیفر کارکنان دولت و طرز تعقیب مأمورین دولتی در محل خدمت

ماده 1- دیوان کیفر کارکنان دولت با تشکیلات و مقرراتی که قبل از انحلال آن وجود داشته تشکیل می‌شود.

ماده 2- رسیدگی به کلیه جرایم استانداران و معاونین وزارتخانه‌ها و مدیران کل و فرمانداران و رؤسای ادارات استان‌ها و شهرستان‌ها و کلیه کارمندان قضایی که به سبب شغل دولتی مرتکب می‌شوند در دیوان کیفر به عمل می‌آید و نیز رسیدگی به جرایم اختلاس و هر نوع تصرف غیر قانونی و ارتشا و کلاهبرداری به سبب شغل دولتی سایر مستخدمین و مأمورینی که در قوانین دیوان کیفر پیش‌بینی شده در صورتی که مبلغ مورد اختلاس یا تصرف غیر قانونی و یا کلاهبرداری دفعتاً واحده یا مجموعاً از سی هزار ریال و مبلغ رشوه دفعتاً واحده یا مجموعاً از پنج هزار ریال بیشتر باشد در صلاحیت دیوان کیفر است.

ماده 3- در صورتی که مستخدمین و یا مأمورین علاوه بر ارتکاب اختلاس یا ارتشا و یا کلاهبرداری مرتکب یک یا چند بزه دیگر بشوند رسیدگی به اتهامات مزبوره هم در دیوان کیفر به عمل خواهد آمد جزء در مورد اتهاماتی که طبق قانون مجازات عمومی مجازات آنها اعدام است که در این صورت رسیدگی به کلیه اتهامات در صلاحیت دادگاه‌های عمومی می‌باشد.

تبصره- در صورتی که کارمندان دولت مشمول این قانون متهم به شرکت یا معاونت نسبت به بزه‌های مذکور در این قانون باشند نسبت به کلیه متهمین ولو این که کارمند دولت نباشند در دیوان کیفر رسیدگی خواهد شد.

ماده 4- قرار توقیف یا هر نوع تأمین دیگری از طرف بازپرس دیوان کیفر یا بازپرسی که از طرف دادستان دیوان کیفر مأموریت دارد صادر می‌شد کلیه مقررات ماده 38 آیین دادرسی در این مورد رعایت می‌گردد و در هر حال قرار توقیف قابل شکایت در دادگاه دیوان کیفر است و دادگاه در جلسه اداری و خارج از نوبت به این شکایت رسیدگی می‌نماید رأی دادگاه در این مورد قطعی است توقیف مقرر در ماده 11 مصوب 5 آذر ماه 1308 مربوط به مقررات دیوان کیفر الزامی نیست.

ماده 5- پرونده‌هایی که مشمول مقررات این قانون بوده و تا تاریخ تشکیل دیوان کیفر به صدور حکم منجر نشده باشد در دیوان مزبور رسیدگی خواهد شد.

ماده 6- کلیه مقررات مغایر با مواد فوق ملغی است.

رئیس- شور در کلیات لایحه است اگر نظری هست خواهند فرمود آقای مؤیدثابتی بفرمایید.

مؤیدثابتی- این که اگر لوایح باید بینی و بدگمانی تلقی می‌شود علت این است که یا قوانین اجرا نمی‌شود یا اگر اجرا می‌شود به صورت خوبی نیست به همین جهت هم هست که تصویب قوانین چندان تأثیری در بهبود اوضاع ما ندارد و اگر این تأثیر را داشت حالا با این همه قوانینی که ما گذرانده‌ایم باید این مملکت گلستان شده باشد (صحیح است) در چند سال پیش که دیوان کیفر تشکیل بود بنده شنیدم که شاید حتی چند هزار پرونده کیفری در جریان است بعد از این که دیوان کیفر منحل شد آن پرونده‌ها یا به دادگستری منتقل شد و یا آن که راکد ماند و از بین رفت آن را بنده البته درست اطلاع ندارم ولی آنچه که می‌دانم یک عده از اشخاصی که مورد تعقیب بودند و حتی زندانی هم شده بودند بعد از مدتی آنها همه تبرئه شدند و دارای شغل و کار شدند که شاید بعضی‌شان باشند اینها از دو حال خارج نیست یا دیوان کیفر درباره آنها اشتباه کرده بوده است چطور ممکن است که یک نفر را تحت تعقیب قرار دهند و سلب حیثیت از او بکنند و مدتی او را زندانی بکنند بعد بگویند ما معذرت می‌خواهیم اشتباه شده و یا این که واقعاً اینها گناهکار بودند بنابراین علت این که بعد تبرئه شدند و دارای شغل و مقام شدند چه بوده است بنده حالا از این عرایضم خواستم یک نتیجه بگیرم و آن این است که تقاضا کنم از وزارت دادگستری که صورت اسامی اشخاص این که تحت تعقیب قرار گرفتند و آنهایی که تبرئه شدند و یا محکوم شدند و آنهایی که تکلیف پرونده‌های‌شان معلوم نشده به مجلس بدهند حتی می‌دانم که

+++

البته نزاکت اقتضا می‌کند سربسته صحبت بکنم بنده تصور می‌کنم که بعضی از اشخاص هنوز پرونده‌هایشان در جریان بود که شغل و مقام پیدا کردند و تکلیف پرونده آنها روشن نشده بنده این تقاضا را می‌کنم و اشکالی ندارد که یک صورتی از کلیه آنها تهیه بفرمایند و به مجلس سنا بیاورند که ما ببینیم چه اشخاصی تحت تعقیب بودند و پرونده اینها به کجا رسیده چه محکومیتی پیدا کرده‌اند چرا تبرئه شدند و صاحب شغل و مقامی شدند شما اگر بخواهید نتیجه از قانون بگیرید باید آن را درست اجرا بکنید والا چه فایده دارد که ما هر روز مثل یک چایخانه قانون طبع بکنیم و به دست شما بدهیم و هیچ اثری نداشته باشد یا قانون اجرا بشود اینها که در دیوان کیفر بودند و محکوم شدند علت این که بعداً دارای مقام و شغل چه بوده است.

فرخ- اعاده حیثیت خواسته‌اند آقا.

رئیس- آقای معاون وزارت دادگستری بفرمایید.

معاون وزارت دادگستری (آقای وثیقی)- راجع به موضوعی که جناب آقای مؤیدثابتی فرمودند بنده اطلاعی از این که اشخاص قبل از این که تکلیف‌شان در دادگاه‌ها معلوم شود سر شغل رفته‌اند ندارم البته برای این که یک صورتی تهیه بشود و به اطلاع برسد اشکالی در بین نیست و تهیه هم خواهد شد ولی به طور کلی اگر ما بخواهیم که تمام شکایاتی که به دیوان کیفر شده بود همه اینها را صورت برداری کنیم چون اینها بعد از انحلال تقسیم شد به دادگاه‌های مربوطه این مدتی طول خواهد داشت فعلاً برای این که این قسمت معلوم شود تقاضا می‌کنم که آقا اطلاعاتی که به طور خصوصی رسیده است مرحمت بفرمایند و صورت آن را به ما بدهند علی‌المجاله آنها را تعقیب و رسیدگی بکنیم و بعد هم صورت کلی البته داده خواهد شد و اما این که فرمودند اشخاص چطور تبرئه شدند این جوابش خیلی به نظر بنده ساده است اگر مدارک منتفی بوده است به محکومیت‌شان محکوم شده‌اند و اگر نبوده البته باید تبرئه بشوند اگر حکمی از دیوان کیفر صادر شده است که بعداً برخلاف آن از دادگاه‌های دیگر حکمی صادر شده است آن را هم بایستی اطلاع پیدا بکنند که چه موضوعاتی بوده است و چطور بوده است که یک شخصی بعد از محکومیتی تبرئه حاصل کرده است مورد از موارد اعاده دادرسی بوده است و یا چیز دیگری پیدا شده است که وضعیت را تغییر داده البته به عرض مجلس سنا خواهد رسید.

رئیس- آقای وکیلی بفرمایید.

وکیلی- بنده با این لایحه صدی صد مخالفم کارمند دولت یا یک عضو دیگری یا یک فردی در مملکت حقوق‌شان مساوی است یک محاکمات اختصاصی درست کردن برای اشخاصی که در مملکت خدمت می‌کند درست نیست و در گذشته این دیوان کیفر به عقیده بنده خیلی خوب نبوده است و هستند اشخاصی که اینجا نشسته‌اند و اغلب همین اشخاص آنجا گرفتار شده‌اند و نمی‌توانستند از آنجا خلاص بشوند آنجا یک جایی بوده است که به عقیده من برای ظلم درست شده بوده نه برای عدالت. عدالت را همه جا می‌شود اجرا کرد آقایان آنجا محکمه‌ای است که تحقیقات کردند و به یک مأموری گفتند شما مأموریت داشتید در گیلان و از اقدامات شما آب دریاچه خزر کم شده است (مشیر فاطمی - صحیح است بنده خودم هستم) حکم صادر کردند برای او اینجا نشسته است آن شخص بنده خودم دوازده ساعت حرف زدم گفتند یک کلمه‌اش را ننویسند و بعد محکوم کردند که بعد خداوند مرا تبرئه کرد آنجا ظلم خان بوده است چیزهایی من می‌توانم عرض کنم که تعجب بکنید که چه جایی بوده است.

عدالت را باید درست کرد محکمه و اتاق چند نفر را درست کردن فایده ندارد چرا باید مأمورین این مملکت را صد و هفتاد هزار نفر از مأمورین صادق این مملکت را شما محکوم بکنید و قبلاً بترسانید که ما شما را محاکمه می‌کنیم عوض دیوان کیفر یک اداره تشویق درست کنید در مملکتی این همه مردم را می‌شود محکوم کرد این همه مؤاخذه می‌شود یک مملکتی را در انظار دنیا می‌شود خراب کرد این را منحل بکنید و یک اداره تشویق درست بکنید که هر کس در این مملکت خوب کار کرد او را تشویق بکنیم و جایزه بدهیم قدردانی بکنیم کدام محکوم را به من نشان می‌دهید که به دوسیه‌اش نگاه کردند دیده‌اید کسی که به مملکت خدمت کرده باشد یک روز پشت این تریبون گفته باشند هی آمدند گفتند دزد دزد چقدر در این مملکت دزد است چرا توهین می‌کنید بنده صد در صد با این لایحه مخالفم و امیدوارم آقایان که در این کار اطلاع دارند عدالت را درست بکنند و یک نفر را اگر تخلف کرد ببرید دادسرا آنجا رسیدگی بکنند بنده آدم دیدم که حکم دولت را اجرا کرد برای نظر شخصی آوردند و از او هفتصد هزار تومان تضمین خواستند تا ظهر حیله و تزویر می‌کردند تزویر را این طور می‌کردند که روز پنجشنبه می‌آوردند متهم را استنطاق می‌کردند و وقتی همه جا تعطیل می‌شد قرار صادر می‌کردند مجبور می‌شد بماند و آبرویش می‌رفت.

می‌شناسم یک متهم را که با او این طور رفتار کردند.

باید هر کسی را که به محکمه می‌آورند به عنوان مطلع بیاورند به نام مطلع دعوت بکنند و تحقیقات بکنند اگر دلایل قوی بود آن وقت به عنوان متهم رسیدگی بکنند چرا این قدر اذیت می‌کنند چرا این مملکت را متهم می‌کنند باید کار بکنند آقا وقتی دیوان کیفر گذاشتند انجام وظیفه و کار نکردن مسئولیت ندارد می‌گویند یک روز مرا خواهند برد به دیوان کیفر این کار را انجام نمی‌دهم.

این نیست این رویه مملکت‌داری و این رسیدگی نیست عدلیه‌تان را درست بکنید و بیاورید اینجا. شما دو نفر از شریف‌ترین مردمان این مملکت را آوردید ظلی دزد بود در این مملکت یک سال و نیم بردند او را نگاهداشتند و آخر گفتند برو پی کارت این را نمی‌شود جبران کرد یک کاری بکنید که مملکت را بدنام نکنید بنده صد در صد با این لایحه مخالفم و به قدری جنایت می‌شمارم از آنجا که تعجب بکنید برای من دوسیه درست کردند که تلگراف آمده است و شما زود جواب داده‌اید و نظر شخصی داشته‌اید امروز در هندوستان برای کارها ساعت و وقت گذاشته‌اند هر مأموری در ساعت معین اگر جواب ندهد مؤاخذه می‌شود این که ترتیب کار نیست در دیوان کیفر یک عده جمعیت جمع شده بود مأمور پست را دیدم از زاهدان آورده بودند برای یک عباسی این پرونده هست بنده هفده ماه در آنجا محبوس بودم مطالعه می‌کردم همه اینها را دیده‌ام به قدری ظلم شده آنجا که نایب حسین کاشی ظلم نکرده با کمال صراحت می‌گویم و حاضرم که تمام پرونده‌ها را بریزم بیرون رشوه‌گیرشان را هم می‌شناسم با یک اتاق درست کردن که کار درست نمی‌شود ما یک مرتبه تجربه گرفته‌ایم آقای فاطمی شما چه کار کرده بودید از گیلان شما را گرفتند و آوردند محاکمه کردند خدا می‌داند به قدری ظلم شده است آنجا که در تاریخ ایران سابقه ندارد من یک چیزهایی در انجا دیدم با چشم خودم دیکته می‌کردند حرف را حبس‌های مردم را می‌خریدند آنجا، این که ترتیب کار نیست آقا عدلیه دارید محاکم دارید چرا صد و هفتاد هزار عضو که خدمت می‌کنند اینها را می‌ترسانید والله اینها دزد نیستند اینها سالمند اینها خوبند شما نمی‌توانید اداره بکنید عضو اداری را 2 سال حبس کردند من ده سال است او را آورده‌ام عضو کرده‌ام صدیق‌ترین اشخاص است به او حق امضا داده‌ام دو سال محاکمه کردند من زحمت کشیدم تبرئه‌اش کردم عضو دولت بوده سرهنگ بوده آوردم در اداره خودم حقوق می‌دهم و تمام اختیارات دست اوست این همان آدم است این طور نکنید یک قدری فکر بکنید برای مملکت یک کاری بکنید اینجا می‌آیید می‌گویید مبارزه با فساد بسیار خوب قبول آقایان جبران مال را می‌شود کرد ولی جبران آبرو را نمی‌شود کرد. یک ملت بیست میلیونی را در دنیا نمی‌شود گفت که فاسد است والله فاسد نیست فسادهایی من در اروپا و آمریکا دیده‌‌ام که هزار یک آن در ایران نیست بخوانید در روزنامه‌ها اطلاعات نوشته در سال گذشته در آمریکا دو میلیون و پانصد هزار جنایت شده خودشان می‌گویند چه جنایتی در این مملکت شده است من عضو دیدم آوردند به تهران گفتند شما در سیستان در فلان اداره دوازده تومان تصرف عدوانی کرده‌اید در مال دولت، دوازده تومان. زنش می‌زاییده دوازده تومان از صندوق برداشته بود از محل مواجبش. من مخالفم با این لایحه هفت سال تجربه کردید دیگر تجربه نکنید فکر جدید بکنید.

رئیس- آقای آموزگار بفرمایید.

مخبر کمیسیون- بیانات آقای وکیلی که حاکی از احساسات منطقی و به موقع بود البته بنده هم تصدیق می‌کنم و نکته مهمی که به عرض آقایان می‌رسانم این است که شکایت از دادگستری و از محاکم چه دیوان کیفر باشد چه محکمه جنایی باشد چه محکمه جزا باشد زیاد است قوانین ما طوری است که اشخاص وقتی که متهم واقع شدند به موجب پرونده مقدماتی اینها را می‌آورند اول تحقیق می‌کنند و قرار توقیف می‌دهند توقیف موقت و بعد رسیدگی می‌کنند و متأسفانه معلوم می‌شود که اتهام وارد نبوده عذر می‌خواهند می‌گویند خیلی ببخشید معذرت می‌خواهم بیچاره بدبخت آبرویش رفته و توقیف هم شده بعد مرخص شده این مطلب به طور کلی در قوانین جزایی ما هست در دنیا هم هست نهایت در سایر جاها چون قضات‌شان، مستنطق‌شان و مردم‌شان غیر از ما هستند این طور پیش نمی‌آید که به صرف یک گزارش یا یک پرونده دو ورقی که چهار تا ژاندارم امضا کرده‌اند و چهار نفر دیگر هم امضا کرده‌اند و اغراض خصوصی هم در آن بوده که مثلاً چون این حاجی آقا در بازار آبرو دارد و من می‌خواهم آبرویش را ببرم یک روز و نصفی او را توقیف بکنند کار تمام است این کار در سایر جاها نیست ولی متأسفانه در ایران بوده و هست بنابراین این قسمتی که فرمودند ارتباطی به دیوان کیفر به خصوص ندارد که اگر این دیوان کیفر قانونش از بین رفت نظر آقا تأمین بشود همان مستخدم را با همان وضع ممکن است تعقیب بکنند چنانچه در این مدتی که به موجب لاحه دکتر مصدق منجل شد و دیوان کیفری وجود نداشت بفرمایید تحقیق کنید بنده با این که خودم قاضی هستم و متعصبم در طرفداری از قضات خوب ناچارم عرض بکنم که آقای وکیلی تشریف بیاورند ببینند که همان پرونده‌های مستخدمین بدبخت بیچاره به اشکال مختلف با گناه و بی گناه عین آن در محکمه جنحه هست و عین آن در محکمه جزا هم هست. مطلب دو تا است یک مرتبه صحبت اصولی می‌کنند که می‌خواهند یک راه‌حلی پیدا بکنند آن یک موضوعی است که مربوط به قوانین است ولی یک وقت می‌خواهند راجع به دیوان کیفر به خصوص صحبت بکنند عرض می‌کنم که دیگر دیوان کیفر دادگاه اختصاصی نیست اشتباه نشود اول کسی که مخالف با دادگاه اختصاصی است بنده هستم و به همین دلیل هم دیوان محاکمات دارایی از بین رفت دادگاه کیفر در دادگستری فلسفه اصلی آن این است که چون مستخدمین در ارتکاب جرم یک سنگینی

+++

باری دارند که مجازات‌شان بیشتر می‌شود یعنی اگر یک آدم عادی دزدی بکند اختلاس بکند البته مجازاتی دارد ولی تصدیق می‌فرمایید که اگر چوپان گله خودش گله را به گرگ بدهد مجازاتش بیشتر است صحبت این بود که اینها را در کجا باید محاکمه کرد مثالی زدند از کارهای دیوان کیفر بنده تصدیق می‌کنم که منحصر به مواردی که ایشان گفتند نیست کتاب‌ها می‌توانند بنویسند که در تاریخ دیوان کیفر ایران چه مظلومیت‌ها و چه تعدی‌ها و چه بیچارگی‌ها شده است ولی یک قسمت این معایب از قانون دیوان کیفر است قانونش هم غلط بوده آن روزی که مرحوم داور این قانون را آورد و از مجلس گذراند اجازه توقیف به وزیر دادگستری دادند آقا امروز آن اجازه نیست این مفاسدی که آقا فرمودید و حق هم داشتید برای آن اختیارات ظالمانه بود که من حالا از آن دفاع نمی‌کنم و تفسیر ظالمانه را هم از نظر نتیجه گفتم والا آن روز جناب آقای صدر که تشریف دارند آقایان قضات هم هستند واقعاً می‌گفتند که مصلحت مملکت این است که باید آنها تعقیب بشوند حالا این تعقیب باید در یک قسمت از ولایات باشد از زابل یک قاضی یا امین دارایی را تحت‌الحفظ نیاورند در تهران و بی‌خانمانش بکنند اینها همه صحیح است ولی آن قانون با آن کیفیت باز یک عده معتقدند که جلوگیری از مفاسد می‌کند و تا حدی مستخدمین دولت متزلزل می‌شوند ولی تحقیق بفرمایید در این چند ماهی که یعنی در مدتی که عمل نمی‌کردند در دیوان کیفر نمی‌خواهم توهین بکنم خود بنده مستخدم بودم هم قطار ما هستند ولی واقعاً باعث تجری شده بود چون می‌دانستند جریان دادگاه جنحه و جنایی را و می‌گفتند آن که وحشت دارد این دادگاه است که الحمدالله از بین رفت حالا به عقیده بنده در این که دیوان کیفر برای سرعت رسیدگی و برای این که مستخدمین دولت زودتر تکلیف‌شان معین شود باید قانونش اصلاح شود کمیسیون مشترک مجلسین می‌توانم عرض بکنم که به اتفاق آرا چون بنده آنجا هستم و به نظرم می‌آید که مخالفی نبود و گفتند حتماً دیوان کیفر لازم است پس در اصل قضیه به نظر بنده اشکالی نیست می‌ماند در وظایف و کیفیاتش یک مقدار از اختیارات سختش از بین رفته است مث اختیار توقیف وزیر و حکم توقیف و مدت و این قبیل اختیارات تبدیل شده حالا اگر آقایان فرمایشی دارند البته ممکن است پیشنهاد التفات کنند و بنده هم قبول می‌کنم و می‌رود در کمیسیون مجدداً رسیدگی می‌کنیم و آن تجربیات تلخی که آقایان دارند و می‌خواهند تکرار نشود آن را مرقوم بفرمایند به صورت پیشنهاد که البته برود در آنجا و در عین حال اختیار با مجلس سنا است که اگر بخواهند اصل آن را هم موافقت نفرمایند ولی کمیسیون مشترکی که تصویب کرده است در حقیقت با نظر نمایندگان مجلس شورای ملی بوده است و در اطراف آن خیلی صحبت شده است و در اصل آن اشکالی نیست و در سایر جزئیاتش ممکن است آقایان پیشنهاد بدهند.

رئیس- آقای مؤیدثابتی بفرمایید.

مؤیدثابتی- این که آقای معاون وزارت دادگستری فرمودند اگر بنده اطلاعات خصوصی دارم بگویم بنده هیچ نظر خصوصی ندارم و هرگز هم اطلاع خصوصی اگر داشته باشم نمی‌دهم نظر بنده به طور کلی است بنده عرض می‌کنم که شما در گذشته از دیوان کیفر چه فایده بردید و چه فایده‌ای برای شما داشت که حالا دوباره آمدید و می‌خواهید درست کنید بنده اطلاع دارم و شاید غالب آقایان هم اطلاع داشته باشند اشخاصی بودند که گنهکار بودند و در دیوان کیفر هم تعقیب شدند زندانی هم شدند و بعد هم رفتند صاحب شغل و مقام شدند این که نمی‌شود باز دو مرتبه می‌خواهید همین طور دیوان کیفر تشکیل بدهید چه لزومی دارد باز دو مرتبه یک خرج و یک دستگاهی بدون این که یک نتیجه مفیدی هم برای مملکت داشته باشد درست می‌شود بنده باز هم آن تقاضای خودم را تعقیب می‌کنم و اصرار می‌کنم که شما یک صورتی بیاورید از کارهایی که دیوان کیفر در گذشته کرده و اشخاصی که تحت تعقیب بودند و تبرئه شدند و جرم آنها و مواردی که موجب تعقیب آنها شده است اینها را خواهش می‌کنیم که به مجلس بیاورند.

دشتی- در کلیات مذاکرات کافی است آقا.

رئیس- آقای خواجه‌نوری بفرمایید.

خواجه‌نوری- بنده یک قسمت مهم فرمایشات جناب آقای وکیلی را تصدیق می‌کنم از حیث این که در دیوان کیفر سابق اجحافات بسیار شرم‌آوری شد و فواید زیادی هم از لحاظ جلوگیری از اجحافات به عمل نیامد این را کاملاً تصدیق می‌کنم ولی این سؤال در اینجا پیش می‌آید که اگر دیوان کیفر ایجاد نشود مأمورین دولت در دادگاه‌های دادگستری محاکمه بشوند رفع این محظور خواهد شد یا نه در اینجا دو نظر هست یک عده‌ای به طور کلی منکر محاکم اختصاصی از هر حیث هستند و یک دلایلی هم دارند. برای ایران به اعتقاد بنده بد یست که دیوان خاصی برای رسیدگی به تخلفات مأمورین اداری باشد برای این که هم در این کار تخصصی پیدا می‌کنند و بصیرت زیادتری پیدا می‌کنند و اگر شرایطی که بنده عرض خواهم کرد در آن ملحوظ بشود و مؤثر هم واقع شود از لحاظ جلوگیری از تخلف ببینیم عان این که دیوان کیفر کارهایی که می‌کرد نتیجه معکوس بخشید و به جای این که دزدها را بگیرد موجب شد که اشخاص درستکار هم ترسیدند و مأیوس شدند و دست به کار نزدند چه بود البته معایبی که در دادسرای دیوان کیفر بود و موجب این کار شد در سایر دادسراها هم وجود دارد یکی از مهم‌ترینش را عرض می‌کنم در قوانین کیفری ما، در آیین دادرسی کیفری ما آن قسمت که مربوط به دیوان کیفر است برای بازپرس‌ها و دادرسان اختیارات بسیار وسیع و بی موردی قائل شده‌اند که بنده نمی‌خواهم شرح بدهم نتیجه این است که هر بازپرسی مختصر شکایتی بهش رسید اگر یک قرینه خیلی کوچکی داشت برای آن کار و دید روی آن قرینه برایش صرفه دارد از لحاظ وضع اداریش که نهایت سختگیری و شدت را به عمل بیاورد که آن متهم را تعقیب و توقیف بکند و حیثیت و زندگی او را از بین ببرد بعد معلوم بشود که اشتباه شده است و اگر این کار را کرد و بعد هم معلوم شد که سر تا پا اشتباه کرده هیچ مجازاتی ندارد آقایانی که به اوضاع دنیا بصیر هستند ملاحظه فرموده‌اند در سینماها هم هست در رمان‌ها هم هست و حقیقت هم هست که یک قاتلی را آن کمیسر و یا آن بازپرس با این که برایشان صد در صد محرز است علم شخصی هم دارند و هیچ تردیدی ندارند که مرتکب این جنایت شده ولی معذلک یک سال دو سال این جانی یا این قاتل می‌آید دهن‌کجی می‌کند به این بازپرس‌ها و تخطئه‌اش می‌کند و می‌گوید هر چه می‌کنید بکنید چون مدرک قانونی که قابل تعقیب باشد در دستشان نیست بنابراین کوچک‌ترین اقدامی و تعرضی نمی‌توانند بکنند و این موجب می‌شود که گاهی دو سه سال کارآگاه دنبال این اشخاص می‌گذارند و این قدر خرج می‌کنند و زحمت می‌کشند که یک قرینه و مدرک که باعث محکومیت او بشود به دست بیاورند و بعد او را متهم قلمداد می‌کنند و اگر غیر از این بود پدر آن قاضی یا کمیسر را در می‌آورند هم افکار عمومی و هم خود محاکم دادگستری‌شان این را قبول می‌کنند. در اینجا در مدتی که دیوان کیفر بوده بنده قبول می‌کنم که همان طور که آقای وکیلی فرمودند کارهای دیوان کیفر طوری بوده که اعضا پست را برای دو قران آورده‌اند از زندگی‌شان آواره کرده‌اند. برای دو قران مبالغه نمی‌کنم یک مأمور پست رشت را آوردند دو سال در اینجا گرفتار بود و بعد هم بیرونش کردند (دکتر صدیق - دو میلیونی‌ها را رها می‌کنند) بنابراین از لحاظ تکنیک کار عرض می‌کنم جنبه‌های احساساتی را می‌گذاریم کنار از لحاظ خود تکنیک کار این کاملاً می‌شود و ترتیبش این است که یک اشتباه کوچک در قانونگذاری ممکن است تأثیرات خیلی وخیم برای چندین نسل داشته باشد در اینجا به علت این که می‌ترسیدند که بازرس‌ها و مأمورین دولت ارفاق بکنند نهایت سختگیری را کرده‌اند و تمام فشار را از این لحاظ گذاشته‌اند و برخلاف اصل قانونی تمام فشار را گذاشته‌اند که اگر بازپرسی شائیه ارفاقی در عملش برود چه عملی سرش در می‌آورند بنابراین چون صرفه ندارد برای بازپرسی که خیلی دقت بکند چون از آن طرف اگر فشار آورد هیچ جریمه برایش نیست و اگر به او چسباندند که ارفاق کرده و تصور این رفت که ممکن است رشوه گرفته پدرش را در می‌آورند بنابراین نهایت سختگیری شدت عمل را می‌کند خلاصه عرض می‌کنم عرایضم را که در ایران بنده معتقد هستم که از لحاظ پیدا شدن تخصص در امور با اوضاع و احوال خاصی که در ایران است ایجاد دیوان کیفر ضرری ندارد به دلیل این که مطالبی را که جناب آقای وکیلی فرمودند عین آن در سایر محاکم هست و آن مطالب به طور اشدش در سایر دادگاه‌ها هم هست این او را رفع نمی‌کند. اما ببینیم عیبش در چیست به اعتقاد بنده عیبش وسعت زیادی است که در اختیار بازپرسان گذارده‌اند بدون مسئولیت کافی تمام این مطالبی که عرض کردم خدمتتان که این قدر دقت می‌کنند نسبت به انتخاب بازپرس که چه خصومتی باید داشته باشد نسبت به وظایف و محدودیتش معذلک یک نفر مجرم و متهم حق دارد که در آنجا بگوید که من دهانم را باز نمی‌کنم مگر این که وکیل مدافعم در اینجا باشد در اینجا یک متهم بدبختی را با این سهل انگاری که در انتخاب بازپرسان و قضات هست و حالا امیدوارم که بهتر بشود و با این وسعت زیادی که داده‌اند یک متهم مثل یک گنجشک دست و پا بسته در دست اینها گرفتار است نتیجه‌اش همین فجایعی است که آقای وکیلی فرمودند و صدتای دیگر راه هم بنده می‌دانم و همه آقایان هم می‌دانند پیشنهاد بنده این است که اگر آقای معاون وزارت دادگستری مطالعه‌ای در این خصوص بکنند هم از لحاظ دیوان کیفر و هم از لحاظ سایر دادسراها که اختیارات بازپرس‌ها هم محدود بشود و هم جرایم شخصی برای آنها معین شود اگر اشتباه کرده باشند دقت کافی بکنند (دشتی - آن وقت هیچ فردی تعقیب نمی‌شود) مگر حالا تعقیب می‌شود با تمام حسن‌نیتی که شما دارید تمام بدبختی که در آنجا پیدا می‌شود در اثر اشتباهی است که در ترجمه قانون غلط شده است (صحیح است) بنده ثابت می‌کنم که علت رشوه گرفتن قانون ارتشا در ایران است و با دلایل منطقی هم ثابت می‌کنم بنده موافقت دارم با این لایحه به شرط این که آقای کفیل وزارت دادگستری مطالعه دقیقی در این کار بکنند که حدود اختیارات بازپرس‌ها محدودتر شود و اگر خطایی بشود مجازات شوند و در این صورت مخالفتی نمی‌کنم.

مخبر کمیسیون- پیشنهاد بدهید.

رئیس- آقای جمال امامی بفرمایند.

جمال امامی- می‌گویند که شخصی مشعل برداشته بود و خانه خودش را آتش می‌زد پرسیدند چرا خانه‌ات را آتش می‌زنید گفت وسایل اطفا حریق دارم حالا ما اول

+++

می‌آییم مدرسه دزد درست کنی افتتاح می‌کنیم وقتی که بگویند چرا افتتاح می‌کنید می‌گویند بعد اداره دزد بگیری درست می‌کنم خوب آقا، مدرسه دزد درست کنی افتتاح نکنید کار این مملکت به عینه مثل این شده است اول آتش می‌زنند بعد می‌گویند وسایل اطفا حریق داریم آن هم نداریم دروغ می‌گوییم آن مردی که راست می‌گفت و ما دروغ می‌گوییم وسایل اطفا حریق نداریم امتحان شده سال‌ها است مدرسه باز شده است و هر روز نصج گرفته اداره دزد بگیری درست شده و هر روز عقب رفته و کارش را انجام نداده ولی مدرسه کارش را انجام داده است دزد درست شده است ولی دزد بگیری درست نشده هی ما داد می‌زنیم آقا راه کج و معوج نروید اگر شما در این مملکت می‌خواهید ریشه دزدی را بکنید کاری کنید که تماس مأمورین دولت با مردم کم بشود (صحیح است) حالا وقتی می‌نشینیم با آقایان دولتی‌ها و وزرا هر کس و مصادر امور صحبت بکنیم و این پیشنهاد را می‌کنیم می‌گویند کاملاً صحیح است خودشان هم اذعان می‌کند که 90 درصد مأمورین ما خجالت می‌کشند بگویند صد در صد بلکه می‌گویند 90 درصد مأمورین نادرست هستند خوب اگر این طور است چه مرضی دارید که این مأمورین نادرست را به جان این مردم بدبخت می‌اندازید آقا جوابش این لوایحی است که می‌آورید اینجا که هر روز این تماس را زیادتر می‌کنند می‌گویند دیوان کیفر را درست می‌کنیم که دزد را بگیریم آخر باب شما اگر یک جامعه این مملکت را دزد درست کردید با دیوان کیفر که نمی‌توانید جلویش را بگیرید عرض کنم که چند روز پیش یک نفر آمده بود از من می‌پرسید که شما این قانون مالیات بر ارث را خوانده‌اید گفتم نه گفت چرا، گفتم هنوز به سنا نیامده است گفت من خواهش می‌کنم بخوانید ولی هنوز فرصت نکرده‌ام بخوانم گفت در آنجا یک ماده‌ای هست مالیات بر منقول از منقول ارث هم مالیات می‌گیرند گفت آقا هیچ مطالعه کرده‌اید که نتیجه‌اش چه جور می‌شود گفتم نه مطالعه نکرده‌ام شما بگویید به من، گفت که خدا نکند اگر بسته شما مرحوم شد هنوز جنازه وسط اتاق است و منسوبین جنازه دور و برش نشسته‌اند شریک ارث شما تشریف می‌آورد یعنی دولت یعنی مأمور دولت می‌آید توی اتاقی که جنازه عزیزتان جلوی چشمتان است آقای معاون وزارت دادگستری می‌گویند چه می‌خواهی آن مأمور دولت می‌گوید که من آمده‌ام اتاق را مهر و موم بکنم که از ما منقول میت چیزی حیف و میل نشود این مقدمه اجرا است و به مؤخره‌اش خودتان پی ببرید آخر چرا این کار را می‌کنید چرا این طور می‌کنید که میت مردم را به دست مأمورین دولت بسپارید این چه مرضی است که شما را گرفته، آیا از این راه مالیات برای شما وصول خواهد شد؟ کلاس دزد بگیری فایده ندارد خودتان هم می‌دانید و من هم می‌دانم و آقایان هم می‌دانند که از این طریق برای شما مالیات وصول نمی‌شود که هیچ همان مالیات هم که دارید و می‌گرفتید از بین می‌رود شما اگر مالیات وصول کن بودید همین قوانین مالیاتی را که دارید برای شما زیادی بود. خودتان اذعان می‌کنید ده درصد را نمی‌توانید بگیرید حالا 50 درصد می‌کنید بابا اگر مرد هستید همان ده درصد را بگیرید بعد بیایید 20 درصد سی درصد چهل درصد پنجاه درصد بکنید. کو این وزیر دارایی اینجا پرسیدم وصولی مالیات بر درآمد شما چقدر است آقای وکیلی شما می‌دانید چقدر است (وکیلی - تقریباً چهارده میلیون) (دشتی - چهارده میلیون خرج دارد) آخر ببینید آقا بیست میلیون جمعیت داریم ده دوازده میلیون مالیات بردرآمد نسبتش چقدر است (آموزگار - دوازده درصد تا سی درصد) (دکتر صدیق - تا سی درصد) فکر بکنید سی درصد جناب آقای وکیلی یعنی باید عایدات تمام ملت ایران سالی صد میلیون تومان بشود که اینها چهارده میلیون بگیرند. آن هم چهارده میلیون خرج آخر این چه تناسبی است (فرخ - هشت میلیون می‌گیرند و چهارده میلیون خرج) یقیناً این مملکت عایدات ملی‌اش اقلاً پنج، شش میلیارد است سرشکن بکنید هر نفری سیصد تومان در سال خرج داشته باشد این پنج، شش میلیارد می‌شود شما این را وصول کردید که می‌روید مالیات دیگری بر پنجره می‌گذارید بر زن می‌گذارید، بر اولاد می‌گذارید، بر نوکر می‌گذارید، بر کلفت می‌گذارید و بر الاغ می‌گذارید، بر اتومبیل می‌گذارید خدا بن سانس را نگیرد حسن تشخیص لازم است به خداوندی خدا یک ملتی که باید نابود شود اول حسن تشخیص آن گرفته می‌شود آخر شما وقتی وزیر می‌شوید جور دیگری فکر می‌کنید وقتی وکیل می‌شوید می‌آیید مثل ما فکر می‌کنید من نمی‌فهمم هر کدام آن صندلی را ترک می‌کنند می‌آید بیرون می‌شود ملت می‌رود آن تو می‌شود دولت به خدا آقا این راه‌ها را ببندید مردم را از دست مأمورین‌تان خلاص بکنید بابا مردم از شما چیزی نمی‌خواهند این ملت قهرمان ایران آن روز گفتم از شما توقعی ندارد همین قدر شما دست ژاندارم‌تان را از سرشان کوتاه کنید او راضی است (یکی از نمایندگان - صحیح است) تمام این مالیات‌ها را می‌گیرید و تمام این گرفتاری‌ها را ایجاد می‌کنید برای این که یک خرده گرفتاری او را بیشتر بکنید. این چه لزومی دارد این مملکت مال شما است و این مردم هم برادران شما هستند اگر این پا برهنه‌ها نباشند شما وزیرشان نیستید آخر تا کی تا چند یک دفعه رفتید دیدی غلط است دفعه چهارمی می‌گویید درست در می‌آید حالا دوران اصلاحات است دوران حکومت با قدرت جناب آقای علا است نکنید باز می‌بینیم برای بیستمین دفعه باز پایتان بشکند و قلم شود و اگر مملکتی باشد باز می‌آییم اینجا با شما حرف می‌زنم.

رئیس- آقای دهستانی

دهستانی- بنده با این لایحه موافقم ولی روی هوی و هوس تعریف و تنقید نمی‌کنم آنچه که از دیوان کیفر گذشته دیده‌ام به عرض آقایان می‌رسانم و دلیلی هم نیست که بگویم چون آن دیوان کیفر نباشد نه باید باشد و من هم امیدوار هستم که به خوبی انجام وظیفه کند آن کمیت که خبر ندارد چه بوده و بنده اعلام جرم کردم به مستخدم دولت دو نفر دادیار مرتب رفت و قضییه را کشف کرد و گزارش صحت عرض بنده را تأیید نمود پرونده راکد ماند ما هر قدر سعی کردیم که توجه کنند و طرف را احضار کنند نکردند کار به جایی رسید که تقاضا کردم این دیوان کیفر مستندات مرا عیناً یا رونوشت آن را به من بدهد به خدای لایزال یک سال تلاش کردم و هنوز هم به من نداده‌اند یعنی نه آن مستندات مرا دادند و نه رونوشت آن را یک سال گذشت جناب آقای دکتر سجادی وزیر دادگستری شدند نظر به ارادتی که به ایشان داشتم دست به دامن ایشان زدم که آقا قضیه از این قرار است توجه بفرمایید پس از انجام وظیفه‌ای که ایشان کردند بعد از چند ماه به من جواب دادند که این قضیه جعل و تزویر است و مربوط به دیوان کیفر نیست به دادستانی مراجعه کنید این پرونده به قدری شرم‌آور و ننگین است نه تنها احقاق حق مرا نکردند مستندات مرا هم نه رونوشت نه اصل به من ندادند پس ما با این وضعیت که خود دیده‌ام و به عرض آقایان رساندم نباید گفت که دیوان کیفر نباید باشد برای چه؟ برای این که آن دیوان کیفر سابق بد بوده است باید امیدوار بود که دولت فعلی و سناتورها و کلای محترم مجلس شورای ملی پشتیبانی خواهند کرد دیوان کیفری که مطبوع طبع آقایان باشد به وجود بیاید و اگر اظهار یأس شود و نا امیدی باشد گمان نمی‌کنم که به مقصود برسیم این عقیده بنده بود که به اطلاع آقایان رساندم.

رئیس- آقای وکیلی بفرمایید.

وکیلی- بنده از آقایان معذرت می‌خواهم که چند دقیقه وقت‌شان را می‌گیرم ولی وظیفه‌ای که به ما سپرده شده است خیلی مهم‌تر از این است که ما در امورات خسته بشویم یا این که حرف نزنیم یا این که ساکت باشیم به جهت این که مقدرات یک ملتی در دست مجلس است و در دست دولت است و در دست مجلس سنا است به عقیده بنده اگر وزارت دادگستری وزارتخانه‌ای که آقای معاون محترم آن اینجا نشسته است به عوض دیوان کیفر یک اتاق درست بکند و برسد و ببیند که اعضای لایق آنها کیها هستند همین قدر به جهت این که آدم لایق کار بد و کوچک را بزرگ می‌کند و خوب می‌کند و به آدم نالایق بهترین کارها را بسپارید آن کار را خراب می‌کند شما در وزارت دادگستری اشخاص خیلی پاک و پاکیزه و خوب دارید مثلاً آقای ممتاز وقتی که بنده را بردند به دیوان کیفر ایشان بعد از یک هفته گفت من نمی‌مانم اینجا این پرونده‌ای که شما درست می‌کنید جنایت است یک همچو عضوی دارید ولی فرستادند به جای او کسی را که دوسیه درست کرد آمد آنجا نشست و گفت من باید دوسیه درست کنم برای شما (یکی از نمایندگان - کی بود آقا اسم ببرید) نمی‌دانم بنده نمی‌گویم کی بود داشتید آنجا دادیاری که برای پاکروان گفت قلمت را زدی به دولت مرکب آستانه این جرم است آقا این دوسیه هست این آقای صدر می‌دانند که این دوسیه پست آقا این سفر بود والی بود استاندار بود چرا درست نمی‌کنید راه پیدا بکنند به زندگانی جدید ما نمی‌خواهیم آقا این زندگی کهنه است هفت، هشت سال زحمت کشیدند جنایت‌ها شده دیوان کیفر بوده منحل کردند مرحوم آهی می‌خواست منحل بکند دو مرتبه نشستند فکر کردند که درست کنم اینها جز کوچکی فکر چیز دیگری هست مملکت ما امروز چه چیز دیگری می‌خواهد آقایان اول بردید اختیارات قانونی خودتان را درست بکنید این خیلی آسان است یک فرمولی آوردید که شما اختیارات مستنطق و دادیار و غیر ذلک را آقای صد بنده با دلیل عرض می‌کنم یک فقره آسفالتی بوده است در جنوب قشون انگلیسی وقتی می‌رفت به دولت ایران پیشنهاد کرد که آقا این قیمتش 500 هزار تومان است ما به شما می‌دهیم 200 هزار تومان دولت نوشت به شهرداری که این را بخر شهرداری نوشت که من پول ندارم نمی‌توانم نمی‌خواهم لازم ندارم نوشت به وزارت دارایی بخر گفتند نمی‌خواهم آخر آقای صدر رئیس‌الوزرا بودند دیدند به صرفه دولت است گفتند به شهرداری تو این را بخر من به دولت می‌گویم پولش را بدهد خرید 200 هزار تومان و نصف آن را 400 هزار تومان فروختند و باقی آن هم ماند به نفع دولت رئیس شهرداری را آوردند هفتصد هزار تومان برای تصرف در مال دولت بدون مجوز قانونی محکوم کردند آقایان دوسیه‌های این مملکت باز کنند والله تعجب می‌کنید که چه چیز هست من مخالف هستم که اگر یک عضو دولت تخلف کرد جنایت کرد تقلب کرد نبند مؤاخده نکنند ولی راهش این نیست زندگانی یک مردی را می‌خواندم می‌گوید من به نام یک ماشین نویس در یک اداره وارد شدم بعد از 16 سال نایب رئیس یک کمپانی بزرگ هفتاد و پنج هزار نفری شدم و این جمله را می‌گوید که توجه رؤسای من در

+++

من آن لیاقت را بیرون آورد که خودم سراغ نداشتم یک قدری توجه کنید عضوهایی دارید شما در وزارتخانه و ادارات خودتان که لیاقت نخست‌وزیری دارند لایق‌ترین افراد این مملکت هستند گذاشتید آنها را زیر خاک لگد می‌کنید این وظیفه ما است ما باید ببینیم و تحقیق بکنیم که این عضوهای لایق کجا هستند چه می‌کنند بکشیم بیرون و کارهای مهم به آنها مراجعه کنیم. دیوان کیفر تشکیل دادن و لولو درست کردن نتیجه ندارد آقا شما دادگاه‌های خودتان را درست کنید وزارت دادگستری برای این نیست که یک عضوی را بیاورند آنجا کی می‌تواند وزارت دادگستری جواب بدهد به یک عضوی که آن را یک سال و نیم حبس می‌کنند دو سال حبس می‌کنند و بعد می‌گویند که تو تبرئه هستی و بی گناه هستی آقا این بی‌عدالتی‌ها را کی باید رسیدگی بکند رسیدگی آن به عهده سنا است به عهده مجلس است شما نمی‌دانید چه جنایت‌هایی شده است آقای معاون وزارت دارایی عجله نکنید و بگذارید این لایحه برگردد به کمیسیون بروید قوانین خودتان را درست بکنید بعد بیاید روی آن کار بکنید و درست نیست به خدا درست نیست آقای جمال امامی اینجا راجع به مالیات فرمایشی کردند من راجع به مالیات جمله‌ای به دکتر امینی در هامبورگ گفتم که این جمله را همیشه تکرار کرده‌ام مأمورین مالیه آلمان دولت‌های متمدن درباره مالیات می‌گویند مؤدی آن کسی است که من با او شریک هستم زحمت نمی‌کشم سرمایه نمی‌گذارم و فعالیت نمی‌کنم فکر و غصه ندارم خطر ندارم آیا جایز است من یک همچو شریکی را اذیت بکنم من به یک همچو شریکی باید کمک بکنم ما برخلاف آنها ما باید ابتدا اصول زندگی را درست بکنیم و این هم به خدا آسان است کار یک مملکت با کار یک مؤسسه فرقی ندارد ولی یک قدری فکر می‌خواهد بنده یک پیشنهادی کردم وقتی که آقای نجم‌الملک وزیر دارایی بودند ایشان درست هم هستند هفت سال می‌گذرد و وزارت مالیه توجه نکرده تحقیق کنید گفتم مأمورین شما می‌روند و مفتش شما می‌رود به یک تجارتخانه و به یک شرکت یا مؤسسه خرج‌ها را می‌نویسد و می‌گوید من خرج آبدارخانه را قبول نمی‌کنم می‌گوید اگر من صد تومان خرج آبدارخانه را قبول بکنم 5 تومان مالیات از جیبم می‌رود من گفتم اگر شما این را قبول کند و این 5 تومان را نگیرید در عوض آن 75 تومان از او مالیات می‌گیرید برای این که شما شکر را می‌خرید چهار ریال می‌فروشید 16 ریال چای را می‌خرید سی ریال می‌فروشید 140 ریال پس آن شخص با میل خودش با قدم خودش آمده مالیات داده در عوض آن 5 تومانی که نداده 75 تومان به میل خودش آورده به شما داده و یک بیکاری را هم آورده به کار گمارده به او مواجب داده و باز او هم می‌رود قند و شکر می‌خرد و باز رفته است یک سماور خریده است و بازار سماوری رواج پیدا کرده و آن هم قند و شکر خریده و حوله خریده است و استکان و نعلبکی خریده است که تمام آنها به نفع شما است آقا امروز دنیا ، دنیای فکر است جز فکر در دنیای امروز چیز دیگری نیست اگر خوب فکر کنید نتیجه خوب می‌گیرید اگر بد فکر کنید نتیجه بد من بی‌نهایت متأسفم از این که ادارات ما می‌روند یک روتینی یعنی به این معنی آن چیزی که بوده است از آن ور بر می‌دارند و به این ور می‌گذارند دیوان کیفر را من صددرصد مخالفم و امیدوارم که آقایان هم مخاف باشند اگر ده جنایت و ده دزدی در این مملکت بشود بهتر است از این که یک نفر بی گناهی را ببرند و مؤاخذه بکنند وزارت دادگستری عوض این قانون باید قوانین تشویق را رواج بدهد میل اعلیحضرت همایونی هم بر این است میل همه هم بر این است خدا می‌داند مردمان لایق، صمیمی، کاری، هوشیار، فعال در این مملکت هست ولی تشویق نیست. من مدیر یک شرکتی بودم وارد شاهرود شدم رفتم اداره به دفتردار گفتم دفتر را بیاور نیاورد. گفتم چرا دفتر را نمی‌آوری گفت من شما را نمی‌شناسن من گفتم که فلانی هستم گفت خیلی خوب من انعام دادم به یک چنین مأموری از مشهد تلگراف کردم که به او انعام بدهید به او مهربانی کردم هر کاری راهی دارد. آقایان معذرت می‌خواهم یک قدری بهتر فکر کنید آقای معاون وزارت دادگستری این لایحه می‌آید در کمیسیون خواهشی که دارم این است اول بفرمایند وزارت دادگستری یک قدری فکر بکند خودش را درست بکند عجله نکند کاری بکنید که احقاق حق شود والا اگر بی گناهی را محکوم بکند باور کنید خود وزارت دادگستری در مقابل بی‌گناهان آن قدر شرمنده است که من نمی‌توانم عرض کنم بیش از این عرضی ندارم و استدعا می‌کنم که عجله نکنید.

رئیس- پیشنهادی در مورد کفایت مذاکرات رسیده که قرائت می‌شود.

(به شرح زیر قرائت شد)

بنده پیشنهاد می‌کنم مذاکرات در کلیات کافی است و وارد بحث در مواد بشویم.

دشتی

رئیس- آقای دشتی بفرمایید.

دشتی- عرض کنم که قانون دیوان کیفر به نظر من مستلزم این همه حرف نیست غالب این صحبت‌هایی که اینجا شد صحبت‌های اساسی و کلی است اصلاً دیوان کیفر یک شعبه‌ای است از وزارت دادگستری مانند سایر شهبات و محاکم یکی به کارهای جزایی رسیدگی می‌کند یکی به کارهای حقوقی به نظر من وجود آن ضروری ندارد و در این مورد این همه صحبت کردن لزومی نداشت بنده واقعاً مقتضی نمی‌دانم یک قسمت‌هایی که آقای وکیلی گفتند در زمان مرحوم رضاشاه که یک شدت عملی بود یک کارهایی می‌کردند یک سوءظن‌هایی داشتند و یک قضایایی اتفاق افتاده والان این طور نیست دیوان کیفر مثل سایر محاکم عدلیه است و هیچ فرق نمی‌کند به نظر من و این قدر حرف زدن و صحبت کردن از دیوان کیفر و عمال دولت لزومی ندارد علاوه بر این آقایان اعتراف کردند به این که این مملکت از هر حیث عقب است عقب بودن که دست ما نیست دست مأمورین دولت است و علت آن هم تخلف از مقررات و قوانین است و این تخلف را باید آنجا رسیدگی بکنند این به نظر من ضرری ندارد و البته مأمورین دولت که تمام مزایا را دولت بهش می‌دهد اگر تخلف کرد باید محاکمه‌اش بکنند راجع به این موضوع به نظر من این قدر گفتگو لازم ندارد لذا پیشنهاد کردم که وارد در شور مواد بشویم و مذاکرات در کلیات کافی باشد و اگر در مواد مقایصی باشد ضمن شور اصلاح بفرمایند.

رئیس- البته به کفایت مذاکرات رأی می‌گیریم ولی به هر حال این به کمیسیون می‌رود و ممکن است که تقاضا بکنم که آقای وکیلی و بعضی دیگر از آقایان که علاقه‌مند به این لایحه هستند کمیسیون از آنها دعوت بکند تا در کمیسیون رسیدگی کافی نیست به این لایحه به عمل آید رأی می‌گیریم به کفایت مذاکرات.

(مؤیدثابتی عده کافی نیست) (عده برای اخذ رأی کافی شد)

رأی می‌گیریم به کفایت مذاکرات آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد به این ترتیب شور در کلیات تمام می‌شود و رأی می‌گیریم به ورود در شور مواد آقایانی که موافقند قیام فرمایند (اکثر برخاستند) تصویب شد.

7- موقع و دستور جلسه بعد - ختم جلسه

رئیس- اگر چه مطابق آئین‌نامه اصلاً باید سه ساعت جلسه داشته باشیم ولی یک کمیسیون و چند کمیسیون برای مطلب مهمی باید شور کنند و خود بنده هم باید آنجا باشم با اجازه آقایان عجالة جلسه را ختم می‌کنیم هر چند بیست دقیقه بیشتر به پایان جلسه نمانده است جلسه آینده روز چهارشنبه ساعت 9 خواهد بود و دستور جلسه بقیه لوایح که پیش آقایان است و در دستور باقی مانده است.

(ساعت یازده و چهل و پنج دقیقه جلسه ختم شد)

رئیس مجلس سنا - سید حسن تقی‌زاده

+++

یادداشت ها