کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » اخبار کتابخانه » پژوهش و انتشارات
0.0 (0)
انتشارات کتابخانه
[1396/10/30]

دیباجه‌ای بر میراث نوشتاری پزشکی  

دیباجه‌ای بر میراث نوشتاری پزشکی ایران و جهان که به تحقیق و تصحیح دکتر غلامرضا جمشیدنژاد و دکتر ابراهیم ذاکر و به همت مرکز پژوهش کتابخانه مجلس به زیور طبع آراسته شده، بر اساس2 نسخه ارزشمند مجموعه پزشکی مجمع‌النفائس و حجل‍ة‌العرائس تدوین و تألیف شده است. این دو نسخه ارزشمند، شامل یکصد و پنجاه کتاب و رساله در باب دانش پزشکی و میراث نوشتاری آن در ایران و اسلام به زبانهای عربی و فارسی است.

گردآورنده این دو نسخه ارزشمند، سالک‌الدین محمّد حمویی شیرازی سعدی انصاری طبیب، یکی از شاگردان برجسته مکتب منصور دشتکی است. او اثر گرانقدر خود را مجمع‌النفائس و حجل‍ةالعرائس مجتمع‍ة من مأئ‍ة و خمسین رسائل فی الطب نامیده است.

دیباچه مجمع‌النفائس، شامل اطلاعات ارزنده‌ای در تاریخ، اخلاق، علوم و فنون پزشکی، جامعه‌‌شناسی و مردم‌شناسی روزگاران گذشته تا قرن 11 ه‍ . / 17 م. است. همچنین تمامی کتابها و نویسندگانی که در این مجموعه، کتابهای کاتب را رونویسی کرده‌اند، در این بخش معرفی شده‌اند. به جهت جامعیّت کلی دیباچه این دو اثر در تاریخ پزشکی ایران و اسلام و جهان و ارزش و اعتبار ویژه آن، بخش عربی آن به پارسی ترجمه شده است.

بخش عربی مجمع‌النفائس شامل 73 کتاب و رساله است که با شماره 477 در کتابخانه مجلس محفوظ است. حجل‍ة‌العرائس نیز که دومین مجموعه این اثر را تشکیل می‌دهد، شامل 43 کتاب و رساله به زبان پارسی است که پیشترها با شماره 197 در کتابخانه مؤسّسه دهخدا نگاهداری می‌شد و در حال حاضر فقط میکروفیلم آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است.

 گزارش روند فراگیری علم پزشکی و داروسازی و گرفتن اجازه‌نامه کار درمانگری و داروسازی و قرار دادن متن اجازه‌نامه‌ها در اثر، از ویژگیهای دیگر این اثر است.

در مجموع، بخش‌های مختلف کتاب را می‌توان به این صورت معرفی کرد:

1. زندگی‌نامه کاتب و نسخه‌شناسی هر دو اثر؛ 2. متن تصحیح شده دیباچه پارسی حجل‍ة‌العرائس؛ 3. دیباچه گردآورنده بر کتاب مجمع‌النفائس و برگردان آن به فارسی؛ 4. نمایه‌ها.

در ابتدای کتاب، مقدّمه حج‍ة‌الاسلام والمسلمین جناب آقای دکتر سیّد علی عماد - ریاست محترم کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی -  آورده شده است. متن مقدمّة ایشان، بدین شرح است:

دانش پزشکی و پیراپزشکی و علوم و فنون وابسته بدان، از هزارها سال پیش و همراه با پیدایش آدمی‌زاده در این کره خاکی، آغاز شده و در خلال سده‌ها و هزاره‌ها و درگذر زمان، تجربه‌ها و آزمون‌های مربوط بدان تراکم یافته و دست به دست و سینه به سینه در میان نسل‌‌های پی‌درپی و گوناگون هر قومی و ملتی، از نسلی به نسلی دیگر، انتقال یافته و به‌تدریج از شکل شفاهی در قالب کتابها و رساله‌ها و گنجینه‌های گران قیمت درآمده، تا بدین پایه امروزین رسیده است و به گفته شاعر:

 

مردمان بخرد اندر هر زمان

 

راز دانش را به هر گونه زبان

گرد کردند و گرامی داشتند

 

تا به سنگ اندر همی بنگاشتند

 

از حاصل تلاش‌ها و تجربه‌های متراکم هزاران پزشک و دانشور، به‌ویژه، با الهام‌گیری از حکمت خسروانی ایرانی و آموزه‌های آسمانی اسلامی، مکتب کلان طبّ‌ سنّتی ایران شکل گرفت و بالندگی یافت و در این مسیر از همّت‌ورزی و دوراندیشی برجستگانی از حوزه فرهنگ و تمدّن اسلام و ایران، همچون: رازی، ابن‌سینا، ابن ابی‌صادق نیشابوری، جرجانی و صدها طبیب برجسته دیگر، برخوردار شد تا آنجا که از سرزمین مادری فراتر رفت و به مدارس و محافل عالی علمی و آموزشی شرق و غرب راه یافت و در طیّ سالیان دراز، پایه و مایه و اساس و سرلوحه آموزه‌های آنان قرار گرفت.

برای احیای آثار و مآثر طب اسلامی و ایرانی، دانشمندان و پزشکان و پژوهشگرانی عاشق و دل‌سوخته،  اهتمام می‌ورزند و زمینه تصحیح نسخه‌های خطّی، تحقیق، تحریر، ترجمه، به روز گردانی، چاپ و نشر و ارائه انبوه آثار آن بزرگان را فراهم می‌آورند؛ زیرا توسعه دانش و پیشرفت پایدار فرهنگی در گرو همین کار است.

کتاب:‌ دیباچه‌ای بر میراث نوشتاری پزشکی ایران و جهان، الگویی است نیکو و نمونه‌ای است بهین برای شناخت دو مجموعه از نسخه‌های پزشکی موجود در کتابخانه مجلس شورای اسلامی و معرّفی آنها که پژوهندگان فاضل، آقایان: دکتر غلامرضا جمشید نژاد اوّل و دکتر محمّد ابراهیم ذاکر تألیف کرده‌اند.

مجمع النفائس به زبان عربی و حجلةالعرائس به زبان فارسی، دو دانشنامه گران‌سنگ‌اند که در برگیرنده یکصد و پنجاه کتاب و رساله از میراث پزشکی ایران و اسلام هستند و آنها را سالک‌الدین محمد حمویی‌شیرازی طبیب (ز:‌1032ق/ 1623م)، از شاگردان برجسته مکتب علمی، طبّی و حِکمی غیاث‌الدّین منصور دشتکی و فارغ‌التحصیل مدرسه منصوریّة‌ شیراز گردآورده است.

اینک، مایه بسی خوشبختی است که این کتاب ارزشمند از سوی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی منتشر می‌شود، بدین امید که برای عشّاق مطالعات تاریخ پزشکی و تحقیقات طبّ سنّتی ایران و اسلام، بن‌مایه مطالعه، آموزش، بررسی و پژوهش شود و مفید افتد. آمین یا ربّ العالمین.

سید علی عماد

رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

مشخصات کتاب

 

دیباجه‌ای بر میراث نوشتاری پزشکی ایران و جهان از دیرباز تا سده 11 ه‍ . ، تحقیق و تصحیح: دکتر غلامرضا جمشیدنژاد اول و دکتر محمّدابراهیم ذاکر، ، سال چاپ: 1396، شمارگان: 1000، تعداد صفحات: 479 صفحه، قیمت: 40000 ریال

گزارش از مهری خلیلی

 

                                                                 

    بازدید:572
    یادداشت ها
    Parameter:299938!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار