wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی ها » مقالات
[1389/05/13]

در باره چاپ مثنوی با حواشی همایی/ مجید سائلی  

10227

انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران در سال 1386، سال پیامبر اعظم (ص) و به مناسبت هشتصدمین سال تولد مولانا جلال‌الدین محمد بلخی ـ‌ شاعر و عارف برجسته‌ی ایران- مثنوی معنوی با حواشی و تعلیقات و توضیحات استاد جلال‌الدین همائی منتشر نمود.

کتاب حاضر مقدمه‌ای به زبان‌های فارسی و انگلیسی به قلم استاد دکتر مهدی محقق ـ رئیس انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران و  رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ـ دارد. در این مقدمه زندگی، تلاش‌های علمی و فرهنگی، کوشش‌های خستگی‌ناپذیر این استاد همام در راه ترویج ادب و زبان و فرهنگ فارسی و جفاها و نامهربانی‌‌هایی که روزگار به ایشان داشت بیان شده است. البته این مقدمه، شکواییه و گله‌ای دردمندانه نسبت به بی‌توجهی به علم و اهل علم نیز است.

استاد همائی در حواشی و تعلیقات خود بر مثنوی معنوی، نه تنها به شرح لغات و تعبیرات و تشبیهات و استعارات و کنایات پرداخته بلکه اشاره به مضامین قرآن و حدیث و امثال عرب و آنچه دشوارهای مثنوی را می‌گشاید کرده است و  در برخی از موارد هم شکایت خود را از زمان و مکان زندگی خود اظهار داشته است.

استاد جلال‌الدین همایی این نسخه‌ی چاپ سنگی قطع رحلی در سال 1354 قمری مطابق با 1314 شمسی در تهران خریداری نمود و همه یادداشت‌ها و تعلیقات و توضیحاتی را که در زمان طولانی فراهم آورده ‌بود در حواشی این نسخه اضافه نمود. خود ایشان در توضیحی که در صفحه‌ی عنوان نوشته است درباره امتیاز این نسخه چنین می‌گوید: " بسمه تعالی شانه این کتاب را که بعقیدة من بهترین چاپهای مثنوی مولوی است با وجود چند نسخه که از طبعهای مختلف داشتم در طهران خریداری کردم بتاریخ بهمن ماه 1314 شمسی هجری مطابق سنة 1354 قمری هجری قیمت کتاب روی هم بر من بمبلغ پانزده تومان تمام شد(جلال همائی)"

 گفتنی است این نسخه‌ی نفیس که در میان مجلات اضافی استاد ناپدید شده‌ بود به ‌وسیله دختر علم دوست و دانش گستر استاد، خانم مهردخت بانو همائی پیدا شد و نه تنها در حفظ این نسخه کوشیدند بلکه وسائل چاپ و نشر آن را نیز فراهم آورده‌اند.

 آقا میرزا حیدرعلی مجدالأدباء دیباچه‌ای بر این نسخه دارد و اطلاعاتی درباره‌ی این نسخه ارائه می‌نماید. هنگامی که میرزا علی‌اصغر‌خان امین السلطان در سال 1307 قمری وزیر اعظم شد آقا میرزا محمود تاجر کتاب‌فروش خوانساری این نسخه‌ی مصحح را از آقا میرزا ابوالحسن جلوه اصفهانی خریداری نمود. سپس آقا میرزا محمود تاجر کتاب‌فروش خوانساری نسخه‌های سنگی و خطی دیگر مثنوی را نیز جمع‌آوری نمود و انجمنی از ادباء و فضلاء گرد آورد تا این نسخه‌ی خریداری را با سایر نسخه‌های موجود مقابله و تصحیح کنند و حاصل آن تلاش‌ها این اثر شد.

  12028همچنین آقا میرزا حیدرعلی مجدالأدباء در دیباچه‌ی خود علاوه بر توضیحاتی که درباره‌ی این نسخه ارائه می‌دهد 10 برتری و رجحان این نسخه بر دیگر نسخ مثنوی معنوی را به شرح زیر بر می‌شمرد.

1. علاوه بر اشعار نسخ دیگر، 800 بیت دیگر از مثنوی نیز در حاشیه‌ی این نسخه درج شده است. اگر چه کسی ادعا نمی‌کند که این اشعار متعلق به مثنوی نیست، اما از باب احتیاط این اشعار را در حاشیه آورده‌ایم.

  1. 2.   از مثنوی‌های دیگر 2000 بیت بیشتر لغات و اشعارش شرح شده است.
  2. 3.   تفسیر آیات قرآنی که در کتاب بدان استشهاد شده است از کتاب منهج الصادقین ملا فتح‌الله کاشانی در حاشیه آمده است.
  3. 4.   شرح اشعار و لغات مشکل از شرح مثنوی ملا هادی سبزواری اخذ شده است.
  4. 5.   گروهی از ادباء و فضلاء در طی مدتی به تصحیح و مقابله‌ی این نسخه پرداخته با دقت آن را تصحیح کرده‌اند.
  5. 6.   برای دسترسی آسان به قِصَص و حکایات مثنوی در اول هر دفتر فهرستی قرار داده‌شده است.
  6. 7.   کشف الابیات مثنوی نیز به دقت تصحیح و مطابقت داده شده است و در انتهای این نسخه آمده است.

8. برای ارائه‌ی توضیحات بیشتر درخصوص لغات و واژگان داخل متن با شماره مشخص شده است و بر اساس آن شماره توضیحاتی ارائه گردیده است.

  1. 9.   حجم و قطر و قطع این کتاب‌ برای حمل و نقل از برخی نسخ مناسب‌تر است.

10 در هیچ یک از مثنوی‌های مولانا، شرح حالی از مولانا نیامده است، اما در این چاپ از کتاب بوستان السیاحه، تألیف حاجی ملا زین‌العابدین شروانی آورده شده است.

 

بازدید:28
یادداشت ها