wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی ها » مقالات
0/0 (0)
خط سیاق تاریخی دیرینه در ایران دارد
[1396/06/12]

کتابچه صورت ثبت جواهرات خزانه مرقد حضرت علی (ع) بخط سیاق(1287 ه.ق)/ اسدالله عبدلی آشتیانی  

چکیده

از زمان بنای مقابر ائمه شیعه (ع) ، دوستداران و شیعیان هدایای بسیار ارزشمندی را به اشکال و عناوین مختلف در قالب موقوفات و اهداء به این اماکن مقدس واگذار می کردند .در این روند سهم سلسه های ایرانی و مردمان آن در اعتلا و غنا بخشیدن به این خزائن بیش از سایر شیعیان  سرزمین های اسلامی است. با روی کار آمدن نخستین دولت شیعی در ایران اهدا و وقف جواهرات و اشیاء با ارزش  به این اماکن بیشتر گردید. محل نگهداری این اشیاء  خزائن نام داشت که در آنها  ثبت و ضبط و نگهداری می شد . ارامگاه حضرت علی (ع) در نجف اشرف  از جمه یکی از این اماکن مقدس است که در طول تاریخ دوستداران و شیعیان اشیاء و جواهرات قیمتی بسیاری به رسم ارادت تقدیم و اهداء کرده اند.سندی که در پی به باز خوانی آن مبادرت گردیده است » کتابچه صورت قسمتی از جواهرات خزانه مبارکه حضرت امام علی (ع) «  به خط سیاق  است که در 17 شهر رمضان المبارک 1287 هنگامی که ناصرالدین شاه قاجار به زیارت این مکان مقدس  در عتبات عالیات رفته است .در حضور وی و والی بغداد مدحت پاشا و وزیر اوقاف دولت عثمانی کامل پاشا صورت برداری گردیده است .این  سندی نشان از ارادت ایرانیان به امام علی (ع) و  سندی است  قابل اعتنا و توجه در حوزه آشنایی با اشیاء و جواهرات موجود در  عتبه  امام علی (ع) و  قابل پژوهش در  حوزه  تاریخ  خزائن این بارگاه ملکوتی   در اواسط عصر قاجار است.

کلید واژگان: وقف ، جواهرات، خزانه  حضرت علی (ع) ، سیاق ، ناصرالدین شاه قاجار

مقدمه  

مجموعة بسیار ارزشمندی از جواهرات و نفایس موجود در خزائن عتبات عالیات نجف و کربلا، حاصل قر نها نذورات و هدایایی است که به اشکال گوناگون به این مشاهد متبرکه اهدا شده است. بخش اعظم این خزائن، از طرف فرمانروایان و مردم ایران، ازدورة آل بویه به بعد، به خصوص در دوره های صفویه، افشار، زند و قاجار اهدا شد ه اند.به همین واسطه، دولتهای ایران همیشه در مورد صیانت و نضارت از این خزائن خود را ذ یحق می دانستند. درحالیکه، در دورة صفوی و دوران پس از آن، بخش اعظم این مناطق در قلمرو عثمانی قرار داشت، دولتهای ایرانی کماکان بر حق خود نسبت به نظارت برخزائن عتبات عالیات اصرار می ورزیدند. این ادعاهای دولتهای ایرانی بیشتر جنبة مذهبی داشت، زیرا تولیت این اماکن با علمای شیعه ای بود که ارتباطات نزدیکی با دولت شیعی ایران داشتند. برهمین اساس، دولت ایران همواره توجه و حساسیت خاصی نسبت به این خزائن داشت و اجازة دخل و تصرف به دولت عثمانی نمی داد.

روند شکل گیری خزائن عتبات عالیات

از زمان بنای مقابر ائمة شیعه(ع)، شیعیان و دوستداران ایشان هدایای ارزشمندی به اشکال گوناگون به این اماکن مقدسه اهدا می نمودند. در این روند، سهم سلسله های ایرانی در غنا بخشیدن به این خزائن بیش از شیعیان سایر سرزمین های اسلامی بوده است. این جریان، با شکل گیری نخستین دولت شیعی در ایران آغاز شد. محمدبن زیدعلوی، ملقب به داعی صغیر، ساختما نهایی را بر مرقد امام علی)ع( و سایر مشاهد متبرکه بنا کرد) ابن اسفندیار، 1389 ،ج 1 : 224 (. با روی کار آمدن دولت شیعی مذهب آل بویه در قرن چهارم، مراقد ائمة شیعه بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. عضدالدوله دیلمی، یکی از امرای قدرتمند آ ل بویه، توجه زیادی در امر عمران و آبادی این مراقد مبذول داشت. وی، بر قبور امام علی(ع)، امام حسین(ع)، و حضرت عباس(ع) بناهای باشکوهی احداث کرد. جدا از مبالغی که وی صرف ساخت این بناها نمود، مبالغ زیادی هم صرف تزئینات داخلی حر مهای متبرکه کرد ( قایا، 2008 : 25 )

در منابع تاریخی این دوره، موارد متعددی از هدایای تقدیمی پادشاهان و خاندان صفوی ذکر شده است. برای نمونه، شا ه اسماعیل اول، در نخستین سفر خود به عتبات عالیات، قنادیل زرّین مرصّع و پرده های زرگرانبهایی به حرمهای مطهر تقدیم نمود) حسینی جنابدی، 1378 : 211 , جهانگشای خاقان، 1364 : 28 ، عالم آرای شا ه اسماعیل، 1384 : 168، امینی هروی، 1383 : 304 – 301 , اسکندربیگ ترکمان، 138 ،ج 1:  34 ، یحیی بن عبدالطیف قزوینی، 1386 : 279(. جانشین او،شاه طهماسب اول، و دخترش زینب بیگم، هم هدایا و مرصّ عآلات با ارزشی روانة عتبات عالیات نمودند) الحسینی القمی، 1383 ،ج 1:598  و  قایا، 2008 : 153- 155) شاه عباس اول ، همة جواهرات سلطنتی خود را وقف خزانة حضرت امیر(ع) نمود، هرچند شاهدی در دست نیست که همة آنچه وی وقف نموده است به حرم حضرت فرستاده شده باشد. باوجود این، شواهدی در دست است که نشان می دهد بخش قابل توجهی از این جواهرات توسط شاه عباس به خزانه فرستاده شده است( ولی قلی شاملو، 1371 ،ج ا:194 ، حسینی استرآبادی، 1364 : 38 ، ملاجلال الدین منجم، 1366 :  342 ، سعاد،بیتا: 204 ).

سایر پادشاهان صفوی (شا ه صفی، شا ه سلیمان و شا ه سلطان حسین)  نیز هدایای نفیس وجواهرات گران قیمتی برای خزائن مشاهد متبرکه در عراق فرستادند ( مستوفی، 1375 : 137 ،ناصرالدین شاه، 1372 : 237،239 و 248 ، مرعشی صفوی، 1362 : 27 - 26 ) چنانکه در دیدار ناصرالدین شاه از خزانة حضر ت امیر(ع)، قطعات زیادی از این جواهرات در سیاهه برداری پادشاه ایران مشهود است و به  نظر می رسد گرانبهاترین جواهراتی که  به حرم حضر ت امیر(ع) و سایر خزائن ائمة اطهار در عراق هدیه شده همین ها بوده باشد. این جواهرات، درنتیجة فتح هندوستان به عنوان غنیمت جنگی به دست نادرشاه رسیده بود. وی، پس از بازگشت به ایران مبالغ زیادی سکة زر برای مطلا نمودن گنبد حضر ت امیر(ع) به نجف فرستاد. پس از اتمام آن، برای دیدار گنبد راهی عتبات شد. درجریان این سفر نیز جواهرات گرانبهایی را که با خود همراه داشت به حر مهای مطهر تقدیم نمود( محمد کاظم مروی، 1374 ،ج 1: 268 - 276 و 338 ،ج 3 : 89 - 930 ، میرزا مهدی خان استرآبادی، 1369 : 500 ، ابوالحسن قزوینی، 1367 : 154) در دورة زندیه هم علی مرادخان زند، قندیل زرّین گرانبهایی را همراه با سایر هدایای گرانبها پیشکش حرم حضر ت علی(ع)  کرد.( غفاری کاشانی، 1369 : 659 ،حسینی فسائی، 1367 ،ج 1: 626 ، میرزا محمدکلانتر، 1362 : 82 )

با استقرار قاجارها در ایران، پادشاهان این سلسله نیز هدایای ارزشمندی شامل اشیای زرّین و سیمین و مرصّع را پیوسته به عتبات ائمة اطهار در عراق می فرستادند.آقامحمدخا ن قاجار، گنبد امام حسین(ع) را مطلا نمود و ضریحی سیمین برای مضجع حضرت امیر(ع) تهیه و نصب نمود. جانشین وی(فتحعلی شاه) هم دو ضریح سیمین برای مراقد مطهر اما م حسین(ع) و حضرت عباس(ع) در کربلا تهیه کرد. ضریح اما م حسین(ع) در زمان خود فتحعلی شاه و ضریح حضر ت عباس(ع) در زمان محمدشاه نصب شد(شیرازی)خاوری)،1380،ج 2: 919 ، هدایت، 1339 ،ج 9،: 91،101 و 246 ، قاجار،محمودمیرزا، 1389: 125 ، قاجار، محمودمیرزا، 1346 ،: 10 ، سپهر، 1377 ،ج  1،: 116، اعتضادالسلطنه، 1370: 70 و 71 (در جریان حملة وهابی ها وغارت خزانة اما م حسین(ع)، بخش اعظم آثار و نفایس حر م های مطهرکربلا غارت شد. اما،خزانة حرم حضرت امیر(ع)در نجف، از تعرض وهابی ها در امان ماند(هدایت، 1339 ،ج 9،: 381 و 382 ، سپهر، 1377 ،ج 1: 117و 118 ). دولت ایران، در برابر این اتفاقات واکنش نشان داد و فتحعلی شاه قاجار، به عنوان پادشاهی شیعی، در جریان قرارداد صلح خود با عثمانیها، موضوع رسیدگی به خزانة حضرت امیر(ع) را به عنوان یکی از پیش شرطهای شروع مذاکرات برای قرارداد صلح مطرح نمود. وی، شرط کرد خزانة حضرت امیر(ع)، که در جریان حملة وهابی ها از نجف اشرف به کاظمین منتقل گردیده بود، با نظارت معتمدین دولت ایران و تهیة صورت دقیقی از اموال خزانه، به نجف بازگردانده شود(هدایت، 1339 ،ج 9،: 619 ) در جریان مسافرت ناصرالدین شاه قاجار به عتبات، جواهرات گرانبهایی توسط وی  و خاندان سلطنتی به حر مهای مطهر تقدیم شد. همچنین، پادشاه ایران درخواست رسیدگی به خزانه های عتبات را نمود و با موافقت سلطان عثمانی، خزانة حضرت امیر(ع)، پس از 70 سال، با حضور نمایندگان دولت ایران و عثمانی بازگشایی و اموال آن سیاهه برداری و نسخه ای برای دربار ایران و نسخه ای برای دولت عثمانی تهیه شد( ناصرالدین شاه، 1372 : 239،237 و 248 ) این تحقیق تعدادی  از سیاهه های نوشته شده را  مورد مطالعه و بازخوانی قرار داده که به شرح ذیل است :

معرفی کتابچه صورت قسمتی از جواهرات خزانه مبارکه حضرت علی(ع)

سندی که در این مقاله به بازخوانی و تفسیر آن پرداخته شده کتابچه صورت قسمتی از جواهرات  خزانه مبارکه  اموال و اشیای محفوظ در  مرقد مطهر و منوّر امام همام  حضرت علی ابن ابی طالب (ع) در نجف اشرف است که هنگام اولین  بازدید ناصرالدین شاه قاجار از  عتبات عالیات در 17 شهر رمضان المبارک 1287   مکتوب گردیده است . این کتابچه یک سند دیوانی یا اداری دوره قاجار است که توسط دفتر استیفا و توسط میرزا زکی گیلانی تسجیل و ثبت دفتر خانه استیفا گردیده است .این نکته لازم به توضیح است که در این تاریخ عراق از حوزه های نفوذ امپراطوری عثمانی است و کلیه امور توسط این دولت مردان  اداره می شده و بنا بر آنچه در ابتدای سند آمده این کتابچه در حضور ناصرالدین شاه قاجار و هیئت همراه وی خصوصا میرزا حسینخان مشیر الدوله از طرف ایران و مدحت پاشا والی بغداد و کامل پاشا وزیر موقوفات  که از طرف دولت عثمانی نمایندگی داشته اند تنظیم و صورت برداری شده است و در واقع یک سند رسمی و دولتی است .این سند در چهار برگ ( 8 صفحه ) و یک مقدمه در صفحه اول بخط میرزا موسی خان  مرات الممالک آشتیانی  رئیس کتابخانه سلطنتی تنظیم گردیده و به نظر میرسد  در زمان مظفرالدین شاه مکتوب گردیده است .. مقدمه میرزا موسی بعد از تنظیم اولیه سند  نوشته شده و در آن آمده است  «... که در سنه 1287 موقعی که شاه شهید ناصرالدین شاه مغفور نور الله مضجعه بخاکبوسی عتبه مقدسه مشرف بوده باستحضار والی بغداد و دیگر کارگزاران دولت عثمانی حسب الامر ثبت برداشته شد علهذا از جزو کُتب کتابخانه موضوع [ منها / کم شدن ] و در ضمن اسناد دولتی ضبط می شود تا در دفتر مخصوص نقا و تحویل شود » این کتابچه ابتدا در کتابحانه خطی کاخ کلستان به شماره 258 نگهداری میشده است و سپس به سازمان اسناد ملی به شماره 243 نگهداری می شود.

سند شماره ( 1)

 

(بازخوانی سند شماره 1 )

)نمره 3845( ، ثبت برداشته شده

صورت قسمتی از جواهرات خزانه مبارکه حضرت ولایتمآب امیرالمؤمنین و امام المتقین روحی وارواح العالمین له الفداه است که در سنه 1287  موقعی که شاه شهید ناصرالدین شاه مغفور نورالله مضجعه بخاکبوسی عتبه مقدسه مشرف بوده باستحضار والی بغداد ودیگر کارگزاران دولت عثمانی حسب­الامر ثبت برداشته­اند علهذا از جزوکتب کتابخانه موضوع ودر ضمن اسناد دولتی ضبط  شد  تا در دفتر مخصوص نقل وتحویل بشود العبدموسی­مرآت­الممالک [آشتیانی]،[ رئیس کتابخانه سلطنتی]

(مهر: وزارت امور اقتصادی و دارائی کتابخانه  خطی کاخ گلستان، شماره 258)

 (مهر: سازمان اسناد ملی، خزانه اسناد)

سند شماره ( 2)

 

(بازخوانی سند شماره 2 )

هوالله تعالی شأنه

کتابچه

بازدید خزینه حضرت ولایتمآب امیرالمؤمنین علیه­افضل الصلوة واکمل التحیات روحنافداه هنگام شرف موکب مسعود اقدس همایون شاهنشاه دین پناه لازلت  اعلام دولته مرفوعه بعتبه علیای نجف اشرف باستحضار جناب فخات مآب اجل"مدحت پاشا" والی بغداد وجناب"کامل­پاشا" وزیر موقوفات و جناب جلالت مآب اجل"حاجی میرزا حسینخان مشیروالدوله" دولت علیه برحسب امر قدر قدر گشوده بازدید شد بتاریخ 17 شهر رمضان المبارک 1287

( دفعه1 ) * خزینه جنب گلدسته مبارک از مقدمه وهابی الی الان گشوده شده بتاریخ 17 شهر رمضان المبارک گشوده شد.

* بازوبند نادرشاهی که بر آن محکوک است بعد از تسخیر هندستان اهراز و وقف حرم محترم شاه اولیاء روحی له­ لفداء نموده است و مشتمل است بر اجزاء و مفصله که وزن محکوک بر آن است،

مقرراً :

* الماس بادامی  [یک]  قطعه مقررا ً،دو مثقال ،  هفت نخود

* الماس بنفش   [یک]  قطعه مقرراً ، یک مثقال ، سه نخود و نیم

* لعل قرمز [یک]   قطعه مقررا ً، شش مثقال ، دو دانگ ، سه نخود

* یاقوت زرد [یک]   قطعه مقرراً، دو مثقال ، نخود

 * یاقوت کبود [یک]   قطعه مقررا ً، پنج مثقال ، چهار دانگ و نیم  [یک]   قطعه

* بازوبند دیگر نیز بعد از تسخیر هندوستان اهداء و وقف شده مشتمل است بر اجزاء مفصله  5 قطعه

مقررا :

* زمرد تخمه وسط مربع منصوب به طلا و اصل زمرد حکاکی شده  [یک]  قطعه

* جبین تخمه  زمرد مثلث حکاکی شده دو قطعه – دفعه : زمرد بادامی آویز حکاکی شده دو قطعه ،  [یک]  قطعه

* زمرد بادامی آویز حکاکی شده دو قظعه

* قندیل بوضع شمامه شکلی با الماس و یاقوت قرمز و زمردی بصورت طلا به انضمام یک مروارید درشت و شانزده قطعه زمرد درشت خیاره دار و یک رشته بند مروارید درشت [یک]   قطعه.

* شمامه طلا پیشکش شاه سلطان حسین صفوی رحمة اله مشتمل بر یک قطعه زمرد تخمه شش پنج درشت و دو قطعه زمرد و یک رشته زنجیر طلا [یک]  قطعه

سند شماره ( 3 )

 

[بازخوانی صفحه 3 سند]

* شمامه طلای دیگر که مشتمل است بر چهل (40) مروارید دُرشت و سه قطعه زُمُرّذ مُدوّر و دو رشته تسبیح و یک رشته بالای آن زُمرد و دو قطعه لعل آویز دارد[یک] قطعه

*شمامه عنبر طلای کوچک بانضمام یک رشته طلا مشتمل بر دو قطعه مروارید دُرُشت [یک] قطعه

*شمامه طلای دیگر کوچک و مُشبک [یک] قطعه

*گُل کمر که شاه سلطان حسین صفوی رحمةاله وقف نموده مشتمل است بر یک قطعه الماس بیکانی بسیار قیمتی و دو قطعه یاقوت بی تراش قیمتی و یکقطعه لعل تراش دار قیمتی منصوب بصفحه طلا [یک] قطعه

*گُل شمشیر مشتمل بر پهار قطعه الماس صاف و چهار قطعه یاقوت قرمز و یک قطعه زُمُرّد [یک] قطعه

*شرابه مروارید  مقرراً :[در سه بار]

* ( شرابه مروارید دُرشت  14 رشته  (فی:) 9 عدد ، 126 عدد- [ 126=9×14 ] – زُمرد ته شرابه 14 قطعه [یک]قطعه] – بالای شرابه: الماس [یک]قطعه ، یاقوت [یک]قطعه )

*گُل کمر مشتمل بر یک  قطعه الماس نُه(9) قیراطی و سه (3) قطعه زُمرّد و سه(3) قطعه لعل[یک]قطعه

*گُل یقه مقرراً :[در دو بار]

* ( تخمه وسط یاقوت و آئینه بی تراش  بسیار اعلی [یک]قطعه -  الماس دُوره 8 قطعه [یک] قطعه

*قندیل مُشکل بزرگ مینت که مُشتمل است بر مروارید های بسیار بزرگ دُرشت  و الماس و زمُرد های دُرشت که بر یکی از زُمردها اسم اکبر شاه هندی محکوک است و بعضی از زِمردها مُنبّت کاری است و تَه آن یک قطعه لعل دُرشت دارد بانضمام یک رشته زنجیر دُرشت طلا زینب بیگُم دختر شاه طهماسب صفوی علیها الرحمه وقف کرده – روی ضریح [..یک کلمه ناخوانا] آویخته شده

*کتیبه طلا بسیار بزرگ ساده مُشکّل بیاقوت و فیروزهای دُرشت و مروارید و یاقوت ریزه [یک]عدد،  مقرراً

*قُبهای کوچکتر از آن جهت ضریح مطهر که شاه سلطان حسین علیه الرحمه وقف نموده هر یک مشتمل است بر زُمردهای دُرشت و یاقوت دُرشت و مروارید قیمتی دُرشت 4 عدد ، مقرراً

*گشته سوز طلای سر پوش دار و پایه دار مُرصّع  بالماس و یاقوت و زُمرد قیمتی بانضمام چهار رشته زنجیر و یک دستگیره طلا نادر شاه و قف نموده است [یک] عدد ، مقرراً

سند شماره ( 4)

 

[ بازخوانی سند شماره 4]

*شمشیر غلاف طلای مشبک ته غلاف و قبضه آن مُشکّل به الماس و سربند و ته بند هم  متشکل به الماس است نادر شاه وقف نموده [یک] قبضه

*شمشیر قدیم گل و گرنک[...؟؟؟] ته غلاف طلا است : مقررا: ( گرنک [...؟؟؟] 120 عدد گل بُنت  طلا دو عدد سر قلاب طلا زوج [یک] قبضه)

*عنبرچه طلا مشتمل  یک قطعه الماس تخمه درشت و یک قطعه الماس کوچک و هشت قطعه یاقوت و هشت قطعه مروارید درشت [یک]قطعه

*گل منصوب به طلا مشتمل بر یک قطعه زمرد شش پخ بزرگ و دوازده قطعه یاقوت و دوازده عدد مروارید [یک]قطعه

*عنبرچه دیگر منصوب به طلا مشتمل بر دو قطعه زمرّد و چهار قطعه الماس وچهار قطعه یاقوت و ده قطعه مروارید آویز ویک رشته زنجیر طلای کوچک[یک] قطعه       

*قلائه ها  زنانه جلدی مینا مشتمل بر سی و هفت دانه خشت مربع جلد که هر یک دانه یاقوت و یک دانه الماس نضب شده و اطراف آن مروارید است [یک] رشته

*طیطه طلای مینا مشتمل بر دو قطعه زمرد وچهار قطعه الماس وچهار قطعه یاقوت وسیزده عدد مروارید آویز و یک رشته بند طلائی مُشکّل به یاقوت[یک] قطعه

*بازو بند طلا مشتمل بر یک قطعه زمرّد مربع مستطیل و هشت عدد مروارید اعلی و دورآن منصوب است به فیروزه ریزه[یک] قطعه

*عطردان طلای مینا مشتمل بر یک قطعه فیروزه درشت ویک رشته زنجیر طلای مینا شده[یک] قطعه

*طیطه طلای  گیر مینا مشتمل بر یک قطعه الماس بی تراش وسط و نه قطعه الماس دوره چهارده قطعه مروارید آویز درشت اعلی و یک رشته مروارید ریزه که پنجاه و هشت عدد است بر آن آویخته است[یک] قطعه

*گوشواره زنانه مشتمل است بردو قطعه زمرّد درشت آویز و دو قطعه زمزد کوچک آویز و هشت قطعه لعل و یاقوت و شش عدد مروارید، زوج[ دو عدد]

*گوشواره گیر مشتمل بر دو قطعه یاقوت آویز و چهار قطعه مروارید و فیروزه های ریز ، زوج[ دو عدد ].

* شبیه به شکل میخ طلا هر یک مشتمل بر یک قطعه زمرد درشت قیمتی است ،زوج[دو عدد]

* بازوبند زمرد حکاکی شده منصوب به طلا به انضمام  دو لوله طلای حکاکی شده ساده : (بازوبند زوج ، [ دوعدد ]–   لوله طلا زوج  [ دو عدد]) .

سند شماره ( 5 )

 

[بازخوانی سند شماره  5]

* گل طلا مینا مشتمل بر شش قطعه زمرد و هفت یاقوت و اطرافش از مروارید ریز رشته کشیده شده، [یک]   قطعه

* عنبردان طلای ساده حکاکی شده مشتمل بر یک قطعه الماس تخت و سط ، و هشت قطعه زمرد و هفت قطعه لعل،  [یک]  قطعه

* پیش سری زنانه که هفت رشته مشتمل است بر یازده قطعه زمرد تخت دُر شت و ده قطعه گل و زمرّد مینا کرده دو رشته از یک  رشته یک دانه زمرّد افتاده است

* باز وبند طلای مینا دور فیروزه مشتمل بر یک قطعه الماس تراش و دو قطعه زمرّد بسیار خوش رنگ ویک قطعه یاقوت قرمز ودو قطعه یاقوت زرد و دو قطعه لعل قرمز ویک قطعه لعل زرد و چهار عدد مروارید، [یک]قطعه

* صفحه طلای غیر منتظم مشتمل بر دانه های غیرمنتظم وسط آن تخمه یاقوت درشت است وچندان امتیازی ندارند، قطعه

* گل مینای مشتمل بر یک قطعه الماس زرد وپانزده قطعه مروارید درشت، [یک] قطعه

* سر بیرق طلای مینا که مشتمل است بر اجزاء مفصله [یک] قطعه: (دفعه: گل وسط مشتمل بریک قطعه زمرّد درشت وپنج قطعه زمرد شده و چهار قطعه لعل- دفعه: دسته آن مشتمل بر بیست و چهار قطعه زمرّد و پنج عدد و مروارید)

* طبلهای بزرگ و کوچک متشکل به زمرّد و یاقوت و مروارید 24 قطعه

* عطردان خدیجه نام که مهر زمرّد خویش منصوب بر آن است مشتمل بر زمرّد تخمه درشت و دانه های دیگر[یک] قطعه.

* عطردان گیر مشتمل بر مروارید و یاقوت و زمرّد[یک] قطعه .

* سر بیرق متشکل بر یک قطعه زمرّد درشت قیمتی و دو قطعه کوچکتر از آن ودو قطعه لعل زرد وچهار قطعه لعل قرمز و دو رشته بند الماس آویز که عدد الماس پنجاه قطمیر بیکانی است و هر یک منصوب است به طلا [یک] قطعه.

* تل مشتمل بر یک قطعه یاقوت تخمه و یازده قطعه زمرّد و بیست ودو قطعه یاقوت و اطراف آن  فیروزه منصوب به طلای مینا کرده[یک] قطعه.

* گل یقه مشتمل بر یک تخمه یاقوت و ده قطعه زمرّد و هفت قطعه  مروارید درشت [یک] قطعه.

* عنبرچه مشتمل بر سه قطعه الماس و یک قطعه یاقوت درشت وشانزده دانهای  یاقوت و زمرّد ریزه دار و هفت قطعه مروارید و دو لوله مشبک و دو قطعه گو[گوی ] و یک رشته رنجیر: (دفعه: عنبرچه[یک] قطعه- دفعه: لوله زوج- گو[گوی] زوج،).

سند شماره ( 6)

 

 بازخوانی سند شماره 6]

* قلا به طلا شبیه به کمر که سرهای آن مینا است[یک] رشته

* آینه طلا حکاکی شده بانضمام دو گوی طلا[یک] قطعه

* گل به انضمام سه شاخه آویز زمرّد منصوب به طلا مشتمل بر یک تخمه زمرّد و هفده قطعه زمرّد آویز دو قطعه لعل وسه عدد مروارید[یک] قطعه

* انگشتر الماس وغیره: (  انگشتر الماس قیمتی تراش­دار دو حلقه – قلابه زمرّد ریزه و مروارید [یک]رشته).

* گل زمرّد دور مینا مشتمل بر هیجده قطعه مروارید درشت[یک] قطعه

* قلا به طلا که هر یک مشتمل بر یک عدد زمرّد دو عدد زمرّد هم بر سر چنگک آن منصوب است هفت خشت

* گل مربع بزرگ مشتمل بر یک قطعه زمرّد تخمه و چهار قطعه زمرّد کوچکتر از آن و چهار قطعه زُمرد کوچک  و هشت قطعه یاقوت و یازده قطعه فیروزه ویک دانه الماس و سه قطعه یاقوت ریزه[یک] قطعه

* کمربند طلا مشتمل بر چهل و دو دانه هر یک مشتمل بر یک قطعه زمرّد[یک] رشته

* متفرقه:[ شامل چهار بار ]

* مروارید ساده دُرشت 21 عدد

*لوحه طلا مشتمل بر فیروزه [یک] قطعه

* بازوبند زُمرد ساده  دُرشت منصوب بفولاد [یک] قطعه

* قفل طلای کوچک [یک] قطعه

* سر طوق طلای مُشبک [یک] قطعه

* آینه طلا دور فیروزه وغیره دو قطعه: (آینه طلا مشتمل بر هفده قطعه زمرّد و یاقوت وفیروزه ریزه[یک] قطعه –   آینه طلای دور فیروزه[یک] قطعه).

* سنگ قناعت درویش  طلا و فیروزه[یک] قطعه

* گل و غیره [شامل دو بار]

* گل بزرگ و کوچک: (  بزرگ مشتمل بر تخمه یاقوت وهشت قطعه زمرّد[یک] قطعه  -   کوچک مشتمل بر تخمه یاقوت قطعه زمرّد[یک] قطعه)

* پنجه طلا مشتمل بر یاقوت زل[یک] قطعه.

* طیطه وغیره[شامل دو بار ]

* طیطه کوچک تخمه  یاقوت بانضمام چند قطعه مروارید آویز ریزه[یک] قطعه

* سر بیرق طلا مشتمل بر یک تخمه زمرّد وشش قطعه یاقوت است و یک قطعه زمرّد اطراف و چهار قطعه آویز طلای ناب و دور زنجیر کوچک[یک] قطعه

سند شماره ( 7)

 

[باز خوانی صفحه 7 سند]

*[شامل  دو بار]

* قاب قرآن فولاد  که سوره مبارکه قل یا ایهاالکافرون بر آن نقش بسته [یک] قطعه .

*  شمامه طلای مشبک به انضمام دو قطعه زمرد سر و ته  [یک] قطعه .

* گل و شاخه [شامل جهار بار]

*گل یقه تخم زمرد اعلی و دور آن مشتمل بر سه عدد زمرد و چهار عدد یاقوت [یک]قطعه

* گل تخمه لعل و دورآن مشتمل بر هشت قطعه زمرد منصوب طلا [یک]قطعه

* گل طلا مشتمل بر دانه های سنگ لعل و یاقوت [یک]قطعه

*دو شاخه مشتمل بر بیست و هشت قطعه مروارید ، یاقوت و فیروزه ، دو شاخه

*:[شامل چهار بار]

*دست بند طلا ملیله زوج

* دست بند مروارید منصوب به طلا ( زمرد 17 قطعه -  مروارید ریزه دور فیروزی )

* دانه های زری دعا منصوب به طلا مشتمل بر 18 یاقوت و ده قطعه مروارید ، ده قطعه آویز 16 قطعه

* فیروزه محکوک منصوب به فولاد و محکوک به بسم الله   [یک]قطعه

*:[شامل پنج بار]

* دست بند مُشکّل به الماس بیکانی 24 قطعه

* طیطه تخمه زمرد درشت و یک قطعه لعل ساده و ده قطعه مروارید [یک]قطعه

* گردن بند عربی طلا و یاقوت و زمرد ریزه [یک]قطعه

* طوق گردن طلا مشتمل بر یک قطعه زمرد دُرشت و یک قطعه یاقوت دُرشت [یک] حلقه

* بیاض [سفید]

* قاب قرآن طلا مشتمل بر  یک تخمه زمرد درشت و پنجاه و سه قطعه الماس ریزه و درشت و هفتاد و یک قطعه یاقوت درشت و ریزه و پنج قطعه زمرد ریزه و یک قطعه لعل زرد [یک] لنگه

* عود سوز چینی سر و پایه طلای مُلمّع ( یک) دستگاه .

* دانه های متفرقه[شامل نُه بار]

 * زمرّد منصوب بطلا[یک] قطعه.

* زمرّد آویز [یک] قطعه

* بازوبند عقیق و دُر و الماس و یاقوت زرد و زمرّد بر روی پوست دوخته شده بانضمام یک قطعه فیروزه زوج[دو عدد]

* اسباب متفرقه در جوف کاغذ از قبیل الماس و یاقوت ولعل و زمرّد و مروارید و طلا خورده[یک] بسته

 * دسته گل پرک­­دار و مروارید و زمرّد [یک] دسته

* لرزان نقره بانضمام دانه­های مروارید [یک] قطعه

* خورده اسباب دیگر [یک] بسته.

* گوی طلای کوچک سه قطعه

* انگشتر فیروزه و مروارید[یک] حلقه

*[ شامل شش بار]

*پنجه طلای بزرگ مشتمل بر هفت قطعه یاقوت و دو قطعه الماس[یک] عدد

 

  • مروارید جوف کاغذ [یک] بسته

*انبیه طلا دوز فیروزه [یک]قطعه

*گل یقه مشتمل برنگ تخمه زمرد و هشت قطعه الماس دوره به انضمام دانه های یاقوت و الماس ریزه [یک]قطعه

*ایضا پنجه طلا دو عدد : ( بزرگ یک عدد - کوچک یک عدد )

*مهر زمرد منصوب به فولاد و فیروزه بر آن نصب شده به اسم  محمد والی [یک]قطعه

سند شماره  ( 8 )

 

[بازخوانی صفحه 8 سند]

*[شامل دو بار ]

* زمرّد بی­تراش بزرگ طلا گرفته [یک] عدد

* مروارید پیاده درشت 6 قطعه

*:[شامل دو بار ]

* یاقوت بی تراش و تراش دار 20 قطعه (خوش رنگ 18 قطعه- کم رنگ دو قطعه)

 * زمرّد تخمه پیاده درشت مدوّر[یک] قطعه.

*[شامل دو دفعه]

* ایضاً زمرّد پیاده و 9 قطعه

* طلای خورده[یک] بسته

* لوحه طلا مشتمل بر اشیاء مفصله [شامل هشت بار]

مقرراً:

* مروارید درشت بقدر نخود 20 قطعه

*  یاقوت دُرشت  27 قطعه – الماس تخت 6 قطعه

* لعل 3 قطعه - زمرّد دور 56 قطعه

* زمرّد تخمه درشت 3 قطعه

 * زمرّد نجمه دور 7 قطعه

 * صفحه طلا بر دانه­ها یک عدد

* کیسه  دوز مشتمل بر اشیاء مفصله: [شامل شش بار ]

* مجمره مشبک حقه و پایه مطلا زیز پایه و روی حقه مشبک نقره 4 عدد

 *شمعدان نقره 3 عدد

*  مجمره بزرگ مشبک وسط نقره یک عدد

 * سرپوش مشبک نقره به جهت مجمرها 4 عدد

* بند مفتول نقره 8 رشته

 *  سینی مدور زیز اسباب ، نقره یک عدد

*کارد و قمه و  خنجر:[شامل پنچ بار]

*کارد غلاف طلای ساده [یک] قبضه

*  کارد غلاف طلای محکوک به قطعه الماس درشت قیمتی ویک قطعه زمرّد و هفت قطعه وشش قطعه الماس[یک] قبضه

*  خنجر طلا مینا دسته عاج [یک] قبضه  

*کارد طلای مینا بانضمام شرابه طلا مینا [یک] قبضه

* قمه طلای مرصع مشتمل بر ده گل یاقوت و مروارید و زمرّد دسته و ته آن مُشکّل [یک] قبضه

* بیاض[سفید]

*  [شامل دو بار ]

* تبر­زین فولادی سروته طلا گرفته[یک] عدد

 * جام فولادی شاه سلطان حسین مشتمل بر یک قطعه یاقوت که در وسط نصب شده [یک] عدد

* مروا رید پردهای مستعمل که پارچه پرده­ها اسقاط شده و بعضی از مرواریدها ریخته شده بود جناب والی پاشا تمامت مرواریدها را شکافته به وزن در آورده و ضبط کردند، 220 مثقال.

* طلا آلات و نقره آلات

*بابت: طلا آلات که سوای خود باقی خواهند ماند[ شامل دو بار ]

* دیوار کوب طلای صفحه دار پیشکش شاه عباس صفوی رحمت الله که اسم شاه عباس و وزن طلا در ظهر آن حکاکی شد 4 عدد: ( عددی 406 مثقال و 5 دانگ - عددی 408 مثقال عددی -  383 مثقال و یک  دانگ و نیم - عدد 410 مثقال و 5 دانگ)

* قندیل طلا [شامل دو بار ]

*  قندیل طلای کوچک که وزن آن حکاکی شده 95 مثقال مقرراً 1عدد

 *  قندیل طلا که اطراف آن مُشکّل است وبه وزن در آمده به سنگ اسلامبول 250 درهم

 مقرراٌ:  2عدد

سند شماره ( 9 )

 

[بازخوانی صفحه 9 سند ]

*پیه سوز نقره وغیره

 * پیه سوز بزرگ حکاکی شهره زنبق زیز گو[ی]  وبالای گو[ی] طلا و اطراف گل های طلا دارد یک عدد  بتوسط جناب پاشاه  تحویل آقا سید جواد کلیددار شد.

* گشنه سوز بزرگ نقره مشبک عمل اصفهان پایه دار خیاره دار یک عدد،بتوسط جناب پاشاه تحویل آقا سید جواد کلیددارشد

* پیه سوز نقره کوچک زنبق طلا و پروانه روی سرپوش و لولای سرپوش طلا  [یک ]عدد

* مجمره مشبک نقره خیاره دار بی­زیر [ یک ] عدد

* نقره  [شامل شش بار]

* منقل فیل کوچک طلاکوب مُشبک [یک] عدد

* منقل مربع مُشبک نقره پایه دار [یک] عدد

* شبیه بفانوس  قیری کوچک طلاکوب  [یک]عدد

* منقل مشبک هشتی دسته دار وپایه دار [یک] عدد

*سینی نقره گوشه شکسته پیشکش شاه سلطان حسین صفوی [ یک] عدد

* گشنه سوز نقره مُشبک آویزدار [یک]عدد

*بابت :طلا آلات و نقره آلات متفرقه که به اطلاع جناب محامد آداب مرحمت پاشا ه والی بغداد به وزن اسلامبل کشیده شده و ضبط خزانه شد

* طلا آلات به سنگ اسلامبل که هر حقه280 مثقال به سنگ ایران است 4 حقه: (سنگی یک حقه 300 درهم- سنگی  دو  حقه  100 درهم)

* نقره آلات از قبیل پیه سوز و قندیلهای شکسته و غیره به سنگ اسلامبل 400 حقه و100درهم            

* اسباب جواهراتی که اعلیحضرت اقدس همایون روحنا فداه وخادمان حرم جلالت ، هنگام شرفیابی آستانه مبارکه اهداء نموده­اند:[شامل هشت بار ]

* سرکار اقدس جعبه الماس برلیان آویزدار  پنج شاخه[یک] قطعه

* نواب مهدعلیا جعبه الماس[یک]قطعه

* نواب ولیعهد شمعدان طلا زوج [دو عدد]

* نواب عزت­الدوله یک پارچه جواهر اسلامبلی ساز الماس[یک] قطعه

*نواب انیس­الدوله جقه الماس اسلامبلی ساز[یک]قطعه

* تاج  الملوک عیال نواب ولیعهد جقه کوچک [یک]قطعه

*عالی جناب معیرالممالک جقه اسلامبلی [یک]قطعه

[حواشی/ سجلات]

بواسطه ابتلای بناخوشی این چاکر درگاه آسمان جاه خود بنفسه  نتوانست از عهده تحریر این کتابچه مبارکه برآید ولیکن نهایت مراقبت نموده وبا نسخه اصلی مقابله کرده تصحیح نموده چاکر درگاه آسمان جاه محمد زکی گیلانی سنه 1296، (مهر:محمد زکی)

 

توضیحات تکمیلی

دفعه: هریک بار مطلبی که زیر یک خط درسیاق قرار گیرد.که به آن دفعه بزرگ گویند و ممکن است چندین دفعه کوچکتر زیر آن قرار گیرد که از انشعابات مطلب اولیه است که تقسیم به جزء کوچک شود که در اینجا بجای تکرار دفعه از علامت«*» استفاده شد. تا مطالب راحت تر خوانده و مفهوم گردد.

اسدالله عبدلی آشتیانی: پژو هشگر و مؤلف در زمینه اسناد ایرانی و خط سیاق است.

ashtiani46@yahoo.com

 

 

 

 

بازدید:308
یادداشت ها