wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی ها » مصاحبه
0/0 (0)
معرفی مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
[1396/05/21]

فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست  

14 مرداد،‌ برابر است با صدور فرمان مشروطیت و پیروزی انقلاب مشروطیت در ایران. لذا این فرصت مغتنم شمرده شد و با آقای جمشید مظفری از کتابدارن و سند‌پژوهان باسابقه کتابخانه مجلس شورای اسلامی است گفتگویی صمیمانه درباره فعالیت‌ها و اقدامات مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی صورت گرفت که در دو بخش خدمت خوانندگان گرامی ارائه می‌شود.

14 مرداد،‌ برابر است با صدور فرمان مشروطیت و پیروزی انقلاب مشروطیت در ایران. لذا این فرصت مغتنم شمرده شد و با آقای جمشید مظفری از کتابدارن و سند‌پژوهان باسابقه کتابخانه مجلس شورای اسلامی است گفتگویی صمیمانه درباره فعالیت‌ها و اقدامات مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی صورت گرفت که در دو بخش خدمت خوانندگان گرامی ارائه می‌شود.

مقدمه

مرکز اسناد کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی که در حقیقت تنها آرشیو قوۀ مقننه به شمار می‌آید، به ‌صورت رسمی از 1372 فعالیت خود را آغاز کرده است. این مرکز که یکی از مهم‌ترین مراکز آرشیوی کشور است، با دارا بودن حدود دوازده میلیون سند، منبعی مناسب برای ‌ﭘﮋوهشگران تاریخ معاصر کشورمان محسوب می‌شود.

اسناد موجود در این مرکز، بازگوی تاریخ نهادینه‌شدن مردم‌سالاری و نهاد قانون‌گذاری در کشور است و با توجه به گرایش و علاقۀ بسیار ﭘﮋوهشگران و مورخان در سال‌های اخیر نسبت به ‌وقایع انقلاب مشروطه این مرکز می‌تواند ﭘﺎسخگوی مستند ابهامات ﭘﮋوهشی آنان باشد. در سطور زیر، به‌ معرفی فعالیت‌های اصلی این مرکز از جمله گردآوری اسناد، طبقه‌بندی، ارزش‌یابی، نگه‌داری، نمایه‌سازی و فهرست‌نویسی این منابع و ارائۀ خدمات و طرح‌های ﭘﮋوهشی به محققان و همچنین معرفی واحدهای مرکز اسناد کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی می‌ﭘﺮدازیم.

واحد اسناد ملی

این واحد که مهم‌ترین بخش اسناد کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی را تشکیل می‌دهد، از چند دسته اسناد تشکیل شده است:

1. اسناد درجه اول: اسناد درجه اول یا اصل اسناد شامل سندهایی است که گاهی در ضمن مجموعه‌های خریداری‌شده یا اهدایی به ‌صورت کتاب یا آلبوم و یا به ‌صورت تک‌‌‌برگ یا اوراق به کتابخانۀ مجلس وارد شده است. از جمله این اسناد می‌توان به ‌‌نامه‌های امیر‌کبیر، چند آلبوم از اسناد مشروطیت، اسناد خاندان متین دفتری، که ‌اسناد مالیۀ ایران به ‌صورت اوراق است، فرمان‌های ناصرالدین‌شاه، نامه‌های قاﺋﻢ‌مقام، اسناد سید‌جمال‌الدین اسدآبادی، اسناد فرمانفرما و وقف‌نامۀ چاﭘﻲ تیمچۀ مرحوم فتح‌‌الله‌خان فراش‌باشی واقع در کرمانشاهان با موضوعات ﻣﻨﺸﺄت، فرمان‌ها، قبالچه‌های ازدواج، قراردادها و وقف‌نامه‌ها اشاره کرد.

2. اسناد درجه دوم: رونوشت اسناد درجۀ اول جزو اسناد درجۀ دوم به‌ شمار می‌آید که غاﻟﺒﺎً به‌ صورت کتاب و به ‌خط یک کاتب و شامل اسناد دورۀ صفویه و قاجاریه است مانند فرمان منع تراشیدن ریش در دورۀ شاه صفی‌ صفوی.

3. نامه‌ها و فرمان‌های مشروطیت: از مهم‌ترین اسناد این مجموعه می‌توان به ‌این موارد اشاره کرد: متن فرمان مشروطیت، که از سوی مظفرالدین‌شاه در 14جمادی‌الثانی1324 مصادف با‌ 13مرداد 1285 صادر شده است؛ متن نطق مظفرالدین‌شاه، هنگام افتتاح مجلس در عمارت گلستان؛ نامۀ آیات عظام سید‌ابوالحسن اصفهانی، میرزای نا‌ﺋﻴﻨﻲ و شیخ عبدالکریم حاﺋﺮی یزدی به مجلس شورای ملی مبنی بر معرفی بیست تن از عالمان دینی آشنا به ‌شرایط زمان از ایالات مختلف برای انتخاب ﻫﻴئت ﭘﻨﺞ نفرۀ مجتهدان طراز اول طبق اصل دوم قانون اساسی مشروطه؛ نامۀ تاریخی نمایندگان دورۀ اول مجلس شورای ملی به محمد‌علی‌شاه و ﭘﺎ‌سخ آن به‌تاریخ 15جمادی الاول 1326 برابر با 25خرداد 1287.

4. اسناد 24 دورۀ مجلس شورای ‌ملی و 7 دوره مجلس سنا: این مجموعه شامل اسناد موجود در بایگانی راکد مجلس و دارای اسناد بسیار مهمی است که از نظر بررسی وقایع تاریخی ـ اجتماعی سال‌های نخستین مشروطیت و همچنین تحلیل تاریخ ایران، ﭘﺲ از انقلاب مشروطه تا ﭘﺎیان عصر ﭘﻬﻠﻮﻱ، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اسناد موجود در این بایگانی به طریقۀ دوره‌ای و تقدم تاریخی ثبت و بایگانی شده‌اند و از نظمی مطلوب برخوردارند. این اسناد به مجموعه‌های زیر تقسیم می‌شوند:

  • اعتبارنامه‌های نمایندگان مجلس شورای ملی که از مهم‌ترین اسناد مجموعه به حساب می‌آیند و از آن‌ میان اعتبارنامۀ آقایان میرزا حسن خان ﭘﻴﺮنیا (مشیرالدوله)، سید‌حسن‌‌تقی‌زاده، علی‌اکبر‌دهخدا و محمد‌تقی بهار (ملک‌الشعرا) جالب توجه است.
  • عرایض مردمی که از تمام ایالات و حتی از سوی ایرانیان خارج از کشور به مجلس شورای ملی ارسال می‌شد. این اسناد از نظر بررسی تاریخ اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و ادبی ایران اهمیتی خاص دارد.
  • اسناد مربوط به انتخابات مجلس شورای ملی در حوزه‌های انتخاباتی سراسر کشور.
  • اسناد کمیسیون‌های مجلس شورای ملی و همچنین صورت جلسات و مصوبات این کمیسیون‌ها.
  • قوانین چاپی.
  • اسناد و دفاتر مربوط به کارگزینی مجلس شورای ملی.
  • اسناد مربوط به مجلس مؤسسان و اتحادیۀ بین‌المجالس.
  • اسناد مالی و اسناد مربوط به حسابداری مجلس شورای ملی.
  • اسناد مربوط به لوایح، طرح‌ها و بودجه‌های اختصاص یافته به وزارتخانه‌ها.

علاوه بر مجموعه‌های فوق، اسناد مربوط به 7 دوره مجلس سنا مشتمل بر سه بخش الف) ﭘﺮونده‌های نمایندگان مجلس سنا، ب) اسناد مربوط به عرایض مجلس سنا و ج) اسناد حسابداری و کارگزینی مجلس سنا و منتخب (بریده) جراید نیز از جمله اسناد موجود در واحد اسناد ملی هستند.

واحد اسناد دیداری و شنیداری

در کنار اسناد مکتوب مرکز اسناد کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی واحد اسناد شنیداری و دیداری به ‌منزلۀ قسمتی دیگر از بخش اسناد دارای منابعی غنی و منحصر به ‌فرد است. از آنجا که عصر حاضر عصر ارتباطات و پیش‌رفت سریع در علوم به حساب می‌آید ابزار شنیداری و دیداری در انتقال اطلاعات و همچنین در نظام آموزشی، تحقیقاتی و فرهنگی جوامع بشری نقشی به ‌سزا دارد. با توجه به این مسئله واحد شنیداری و دیداری کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی از 1377 فعالیت خود را با هدف گردآوری، حفظ و نگه‌داری منابع آغاز و خدمات خود را به جامعۀ محققان و پژوهشگران فرهنگ و تاریخ اراﺋﻪ می‌دهد.

منابع اطلاعاتی موجود در این بخش شامل عکس‌های تاریخی، نوارهای ریلی مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، نقشه‌ها و لوح فشردۀ اعتبارنامه‌های نمایندگان مجلس شورای ملی است که به‌ شرح مختصر هریک از آنها می‌ﭘﺮدازیم.

عکس‌های دورۀ قاجار: شامل چهارصد قطعه عکس از مجلس شورای ملی، رجال مشروطه، بناهای دولتی حکومتی، مدارس و اماکن متبرکه. این عکس‌ها شناسایی شده‌اند و از طریق ﭘﺎیگاه‌ اسناد تصویری کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی قابل بازیابی هستند.

عکس‌های مجلس شورای ملی: این عکس‌ها سه هزار قطعه و شامل عکس‌های نمایندگان، بازدیدهای هیئت‌های ﭘﺎرلمانی کشورهای مختلف، برﭘﺎیی جشن‌های مشروطیت و بازدیدهای محمدرضا شاه‌ﭘﻬﻠﻮﻱ و فرح ‌ﭘﻬﻠﻮﻱ از کتابخانه و دیگر اماکن هستند. این عکس‌ها به لحاظ زمانی سال‌های 1346 ـ 1357 را شامل می‌شوند.

عکس‌های مجلس سنا: شامل3500 قطعه عکس‌ از نمایندگان، بازدیدهای محمد رضا شاه‌ و فرح ﭘﻬﻠﻮﻱ، بازدیدهای هیئت‌های ﭘﺎرلمانی کشورهای مختلف و برﭘﺎیی جشن‌های مشروطیت در سال‌های مختلف. این عکس‌ها، که متعلق به 1324 ـ 1357ش هستند، نیز مورد شناسایی قرار گرفته‌اند و در ﭘﺎیگاه‌ اسناد تصویری کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی قابل بازیابی هستند.

عکس‌های مجلس شورای اسلامی: شامل 1200 قطعه که به طور کامل آماده‌سازی و ساماندهی شده‌اند.

نقشه‌ها: از دیگر اسناد ذی‌قیمت این بخش حدود 400 نقشه از ایران و جهان با موضوعات تاریخی، اقتصادی و سیا‌سی است که به منزلۀ منابعی معتبر و قبل استناد در این واحد نگه داری می‌شوند.

نوارهای ریلی: این نوارها، که شامل مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی در دورۀ آخر آن است، به‌ صورت لوح فشرده (CD) در اختیار ﭘﮋوهشگران قرار می‌گیرد. دورۀ زمانی این نوارهای ریلی شامل دوره‌های 23 و 24 مجلس شورای ملی است.

علاوه بر موارد فوق، در این بخش ﭘﻮسترهای مربوط به گردهمایی‌ها، همایش‌‌ها و فراخوان‌های حوزۀ علوم انسانی آرشیو و فهرست می‌شود.

واحد تاریخ شفاهی

با توجه به اهمیت روزافزون نقش تاریخ شفاهی در تحقیقات تاریخی، با هدف جمع‌آوری، نگه‌داری و طبقه‌بندی خاطرات شفاهی مربوط به مجلس، آرشیو تاریخ شفاهی مجلس در آذرماه 1387 تأسیس شد.

رسالت این واحد در حقیقت سازماندهی اطلاعات جمع‌آوری شده در چهارچوب آیین‌نامۀ واحد تاریخ شفاهی به منظور اطلاع‌رسانی، خدمات‌دهی و انتقال این اطلاعات به نسل‌های آینده است. هدف این واحد جمع‌آوری اطلاعات تاریخی مربوط به مجلس در زمینه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، مذهبی، فرهنگی، رجال و به طور کلی هرآن چیزی است که به مجلس مربوط می شود.

واحد فراهم‌آوری اسناد

در واحد فراهم‌آوری اسناد دو اقدام مهم صورت می گیرد: نخست فراهم‌آوری و شناسایی اسناد جدیدی که در دل مرکز اسناد مجلس جای می گیرد شامل اسناد خریداری و اهدا شده و اسنادی که از آرشیو راکد مجلس شورای اسلامی به مرکز منتقل می شود و دوم سازماندهی و آرشیو اسناد جدیدی که باید به صورتی منظم و با توجه به موضوع و تاریخ آنها در مخزن اسناد ثبت و ضبط شود.

واحد فهرستنویسی اسناد

این بخش از مرکز اسناد مجلس، که به عبارتی مهم‌ترین بخش مجموعه می‌باشد با داشتن نیروهای متخصص و مجرب به سازماندهی و فهرستنویسی اسناد مجلس شورای ملی و اسلامی مشغول می باشد. پس از انتقال اطلاعات اسناد به کاربرگه‌های مخصوص اطلاعات فراهم‌آوری شده اسناد به سرعت در پایگاه اطلاعات کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی قرار داده می‌شود تا در دسترس عموم محققان و پژوهشگران قرار گیرد.

واحد اسناد سازمان ملل

کتابخانۀ مجلس شورا‌ی ا‌سلامی از جملۀ کتابخانه‌هایی است که از نخستین سال‌های ﺗﺄ‌سیس سازمان ملل و به‌طور مشخص، از 1948م تاکنون کلیۀ منابع سازمان ملل را به سه زبان ا‌نگلیسی، فرانسه و عربی دریافت می‌کند و بدین ترتیب، کامل‌ترین و غنی‌ترین مجموعه‌های انتشارا‌تی ا‌ین سازمان را در ا‌ختیار دارد. موضوعات اسناد سازمان ملل اغلب به شش ر‌کن ا‌صلی سازمان و کارگزاری‌های تخصصی آن؛ یعنی، سازمان بین‌المللی کا‌ر (ILO)، سازمان خواربار و کشا‌ورزی(FAO)، سازمان آ‌موزشی، علمی و فر‌هنگی ملل متحد (UNESCO)، سازمان بهداشت جها‌نی (WHO)، گروه با‌نک جها‌نی، صندوق بین‌المللی ﭘﻮ‌ل (IMF)، سازمان بین‌المللی هوا‌نوردی (ICAO)، ا‌تحادیۀ جها‌نی ﭘﺴﺖ (VPV)، اتحا‌دیۀ بین‌المللی مخابرات (ITV)، سازمان هواشنا‌سی جها‌نی(WMO)، سازمان دریانوردی بین‌المللی (IMO)، سازمان جهانی مالکیت معنوی (WIPO)، صندوق بین‌المللی توسعۀ کشاورزی (IFAD)، سازمان توسعۀ صنعتی ملل متحد (VNIDO) و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) مربوط می شود.

افزون بر این، سازمان دربارۀ موضوعات مهم روز جهان مانند ﻣﺴئلۀ اشغا‌ل فلسطین، رفع تبعیض نژادی، رشد جمعیت جهان، خلع سلاح، آزادی مطبوعات، مسا‌ﺋﻞ آلودگی محیط زیست، مسا‌ﺋﻞ بین‌المللی آب شیرین، آلودگی دریا‌ها و... نیز منابعی به کتابخانه ارسال می‌دارد.

ادامه دارد

فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست
فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست
فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست
فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست
فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست
فعالیت‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی در گفتگو با جمشید مظفری، بخش نخست
بازدید:418
یادداشت ها