wait لطفا صبر کنید
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » درباره ما » معرفی عمومی
0/0 (0)
[1396/03/23]

معرفی عمومی  

 

مقدمه
کتابخانه مجلس شورای اسلامی که مولود انقلاب مشروطیت بوده و با رسالت ارائه خدمات کتابداری، اطلاع‌رسانی، پژوهشی و علمی به نمایندگان محترم مردم در مجلس تأسیس گردید به‌عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی معتبر و مهم در پاسداری از میراث مکتوبِ فرهنگ و تمدن ایران و اسلام در جهان شناخته‌شده است. این مجموعه دارای گنجینه‌هایی کم‌نظیر از منابعی است که بر اعتبار جایگاه آن به‌عنوان مرکزی مهم در بسط و اشاعه تاریخ علم و هنر افزوده است.

کتابخانه مجلس شورای اسلامی که در حال حاضر میلیون‌ها کتاب چاپی، سربی، سنگی و خطی، نشریه ادواری، سند ملی و بین‌المللی،‌ عکس‌ و نقشه‌ تاریخی،‌ منبع شنیداری و دیداری، گزارش‌ دولتی، اثر هنری دارد جزء نخستین بخش‌هایی است که در مجلس شکل گرفت و همراه با توسعه ساختار سازمانی مجلس، این بخش نیز توسعه فراوانی یافت.

کتابخانه مجلس نخستین کتابخانه رسمی و حکومتی در ایران است. این نهاد فرهنگی با قدمتی به بلندای عمر مجلس، بخش مهمی از میراث ماندگار تمدن و فرهنگ کهنسال و بزرگ ایران و اسلام را بر دوش دارد و با رسالت ارائه خدمات کتابداری، اطلاع‌رسانی، پژوهشی و علمی به نمایندگان محترم مردم در مجلس به‌عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی معتبر و مهم در پاسداری از میراث اسنادی در جهان شناخته می‌شود. این مجموعه دارای گنجینه‌هایی کم‌نظیر از منابعی است که بر اعتبار جایگاه آن به‌عنوان مرکزی مهم در بسط و اشاعه تاریخ علم و هنر افزوده است.

کتابخانه مجلس بنا به رسالت تاریخی که بر عهده دارد، یعنی پشتیبانی اطلاعاتی از فرآیند قانونگزاری و حمایت از پژوهش در حوزه‌‌های ایران‌شناسی،‌ اسلام‌شناسی و میراث اسنادی، همواره چشم ‌به‌راهِ پویندگانی از قافله علم و آگاهی بوده است و اینک پس گذشت سال‌ها بالندگی و ثمردهی به‌سان درختی تنومند، برخیلِ مشتاقانِ معارف سایه‌ای پُرمهر گسترانیده و با گنجینه‌هایی از نفایس و نوادر به علاقمندانِ پرشمارِ خود، بی‌منّت و ادعا، طعم دلچسبِ تلاش‌های دانشورانِ گذشته و حال را می‌چشاند.

باید گفت اولین جوانه شکل‌گیری کتابخانه مجلس هنگامی سبز شد که مرتضی‌قلی‌خان هدایت(صنیع‌الدوله)-نخستین رئیس مجلس- در سال 1285 هجری شمسی دستور خرید چندین جلد کتاب حقوقی را صادر کرد. اما تأسیس رسمی کتابخانه‌ای با هدف بنیادینِ حمایت فکری و علمی از نمایندگانِ مجلس که از ضرورت‌های اساسی تشکیلِ حکومتِ جدید بود، در دوره نخست مجلس شورای ملی با همه عزمی که برای انجام این کار وجود داشت، به‌دلیل مشکلات ناشی از تغییرات اساسی در سیستم حکومتی و مشغله‌های فراوان نمایندگان میسر نشد.

در دوره‌ی‌ دوم مجلس شورای ملی بود که در این راه قدمی اساسی و قانونی برداشته‌ شد. به این صورت که در ماده‌ی‌ 135 نظامنامه‌ی‌ داخلی(آیین‌نامه‌ی داخلی) مجلس شورای ملی، مصوب 17 دی 1287 « دایره‌ کتابخانه» به عنوان یکی از دوایر «شعبه‌ اداری» مجلس شورای ملی نام برده می‌شود. ذکر نام کتابخانه در این قانون، انگیزه مهمی برای تکمیل و توسعه آن فراهم‌ نمود. فردی که در تحقق این ماده بسیار فعالیت نمود « ارباب کیخسرو شاهرخ » ـ نماینده‌ی‌ وقت در مجلس شورای ملی و رئیس وقت امور اداری و کار پرداز وقت مجلس شورای ملی ـ بود. اما به علت کثرت کارهای اداری، انجام دادن وظایف نمایندگی و کمبود اعتبارات مالی تکمیل و توسعه کتابخانه به صورت یک کتابخانه بزرگ که بتواند به نمایندگان خدمات گسترده ارائه دهد به تعویق افتاد.

وی از فرصت پیش‌آمده در دوره فترت بین مجلس دوم و مجلس سوم یعنی در سال 1291 کمال استفاده را کرد و برای تکمیل کتابخانه، 202 جلد از کتاب‌های خطی و قدیمی میرزا ابوالحسن جلوه-فیلسوف و عارف ایرانی دوره ناصر‌الدین‌شاه- را خرید و 1091 جلد از کتاب‌های اهدایی احتشام السلطنه محمود علامیر را دریافت نمود و به معنای واقعی کلمه کتابخانه‌ی مجلس را راه‌اندازی نمود. کتاب‌های خریداری شده و اهدائی در دو اتاق کوچک و تو در تو و داخل چند قفسه‌ چوبی در قسمت شرقی حوضخانه‌ی عمارت قدیمی و زیبای مجلس شورای ملی(کاخ بهارستان) چیده و نگهداری می‌شد. این کتابخانه‌‌ی کوچک همواره مورد مراجعه و استفاده‌ نمایندگان بود.

در آغاز بنا بود کتابخانه درهمان محل حوضخانه بصورت رسمی افتتاح شود، اما این کار به دلیل پیش‌آمدها و موانع مختلف و نیز فترت‌های مختلف در بین دوره‌های قانونگزاری انجام نگرفت. خود مرحوم حسین پیرنیا( مؤتمن الملک) ـ رئیس وقت مجلس شورای ملی ـ نیز با افتتاح کتابخانه در آن فضای کوچک مخالفت می‌ورزید. وی معتقد بود که باید نخست محل مناسبی برای کتابخانه در نظر گرفته شود. لذا پس از چندی مجلس در دوره‌ی‌ پنجم تقنینیه باغ بهارستان و عمارت‌های آن را خریداری نمود و این زمینه‌ای شد که نهایتاً در سال 1302 تلاش‌ها و کوشش‌هایی که برای تأسیس رسمی کتابخانه انجام می‌گرفت به نتیجه برسد. در این راستا یکی از عمارت‌های باغ بهارستان واقع در سمت شرقی مجلس آماده‌سازی و تغییرات لازم در آن اعمال و در زمستان همان سال کتاب‌ها از کاخ بهارستان به این ساختمان جدید منتقل گردید. در آن هنگام مدیریت موقت کتابخانه به عهده‌‌ی عبدالحمید نقیب‌زاده مشایخ گذاشته شد و پس از نزدیک به دو سال یعنی در سال 1304 تحت نظر مدیری دانشمند و کاردان همچون یوسف اعتصامی آشتیانی(اعتصام الملک) به عنوان اوّلین کتابخانه‌ی‌ رسمی و دولتی بازگشایی گردید.

نخستین گام‌ها در گردآوری کتب، مجموعه‌های اهدایی عده‌ای از فرزندان فرزانه ملت در صدر مشروطیت بود که به امید تقویت علم و آگاهی و قانون، میراث علمی و مکتوب برجای مانده از عمری تلاش خود و خاندان خویش را به کتابخانه مجلس سپردند و بدین ترتیب هم کتابخانه را بنیان نهادند و هم نام نیک از خود برجای گذاشتند.

از آنجایی‌که مجلس و قوه مقننه یکی از ارکان اساسی نظام حکومتی ایران و بیم انحلال و تعطیلی آن کمتر درباره آن مورد فرض و تصور بوده است، صاحبان مجموعه‌ها ترجیح می‌دادند که کتاب‌های خود را به این کتابخانه اهداء کنند تا محفوظ بماند. در نتیجه این عامل و عوامل دیگر کتابخانه مجلس به کتابخانه‌ا‌ی معتبر در کشور در طول 110 سال گذشته تبدیل شده و فایده آن فقط منحصر به وظایف قانون‌گذاری نشده و در اختیار همه پژوهشگران بوده است.

چیزی نگذشت که با استقبال پژوهشگران، دانشجویان و صاحبان فضل و کمال، از یک کتابخانه اختصاصی به کتابخانه‌ای نیمه تخصصی و عمومی و رو به پیشرفت تبدیل شد. این سیرِ رو به کمال هم در زمینه مجموعه‌سازی و هم در حوزه ارائه خدمات ارزشمند علمی و فرهنگی به مثابه سنتی پسندیده و روشی هدفمند همچنان پی‌گرفته شد تا امروز که با بهره‌جویی از تجهیزاتِ روزآمد و غنی‌سازی منابع، متناسب با آخرین تولیداتِ علمی به‌ویژه در حوزه ایرانشناسی، اسلام‌شناسی و علوم‌ انسانی کتابخانه مجلس توانسته به اعتباری کم‌نظیر در گستره ملی و بین‌المللی دست یابد و علاقمندانِ مشتاق را از گوشه گوشه ایران و جهان به سوی خود بکشاند.

رشد و توسعه این کتابخانه و افزایش مجموعه‌ها، منابع و مخازن آن، در سال‌های بعد، مدیران و مسئولان کتابخانه و مجلس را بر آن داشت تا به فکرِ احداثِ ساختمانی متناسب با کاربری چندجانبه باشند، آن‌گونه که بتواند حافظ حریم علمی و حرمت معنوی مجلس بوده و پاسخگوی حجم منابع و مراجعانِ کتابخانه مجلس باشد. بدین ترتیب قدم دوم در 17 بهمن ماه 1341 برداشته شد و ساختمانی که در حال حاضر کتابخانه مرکزی(شماره یک) در آن قرار دارد افتتاح گردید.

کتابخانه مجلس، فعالیت‌های خویش را ادامه داد تا آنکه دوران پهلوی به سر آمد و انقلاب اسلامی از راه رسید. در پی این رویداد بزرگ تاریخی، کتابخانه مجلس تنها پس از یک توقف داوطلبانه شش‌ماهه بار دیگر به عنوان مرکزی فرهنگی فعالیت خویش را از سر گرفت.

در سال 1362 با تصمیم مسئولین وقت، کتابخانه مجلس سنای سابق نیز با عنوان کتابخانه شماره 2 که اینک کتابخانه ایران‌شناسی نام دارد زیر نظر کتابخانه مجلس شورای اسلامی قرار گرفت. در تاریخ 5 دی‌ماه 1375، اساسنامه جدید کتابخانه مجلس، قانونی شد و کتابخانه با عنوان «کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی» تحت نظارت هیأت امنایی با ترکیب اعضای انتخابی و انتصابی با ریاست عالیه رئیس مجلس روند توسعه و تحول رو به تکامل خود را استمرار بخشید.

امروز این مرکز با مجموعه‌های کم‌نظیر، نفیس و ارزشمند خود همچون کتب و رسائل خطی، کتب چاپی سنگی، سربی و نوین، اسناد تاریخی و ملی از جمله اسناد مکتوب، عکس‌های تاریخی، قراردادها و فرمان‌های حکومتی دوران قاجار و اسناد دیداری و شنیداری، گزارش‌های دولتی و اسناد و انتشارات واسپاری سازمان ملل و ارگان‌های وابسته، نشریات و نیز اشیاء موزه‌ای پاسخگوی خیل عظیمی از پژوهندگان است.

استفاده از فن‌آوری روز در ارائه خدماتِ ویژه به کاربران مختلف و حضور پرثمر در نمایشگاه‌ها و همایش‌های علمی که از سوی سازمان‌های بین‌المللی تخصصی برگذار ‌می‌گردد، بازدید میهمانان و مراجعین خارجی از این مرکز، اعزام کارشناسان کتابخانه به مجامع فرهنگی داخلی و خارجی و ... بخشی از تعاملات مثبت و سازنده‌ای است که همگامی کتابخانه را با تحولات نوین در عرصه خدمات کتابخانه‌ای، پژوهشی، کتابداری و اطلاع‌رسانی برقرار نموده و استحکام می‌بخشد.

 

منابع کتابخانه

در حال حاضر مجلس شورای اسلامی دارای دو کتابخانه مهم یعنی کتابخانه شماره یک و کتابخانه شماره دو معروف به کتابخانه ایران‌شناسی است. پایه‌ و اساس کتابخانه ایران‌شناسی،‌ کتابخانه مجلس سنای سابق می‌باشد. کتابخانه مجلس با مجموعه‌های کم‌نظیر، نفیس و ارزشمند خود همچون کتب و رسائل خطی، کتب چاپی سنگی، سربی و نوین، اسناد تاریخی و ملی از جمله اسناد مکتوب، عکسهای تاریخی، قراردادها و فرمانهای حکومتی دوران قاجار و اسناد دیداری و شنیداری، گزارشهای دولتی و اسناد و انتشارات واسپاری سازمان ملل و ارگانهای وابسته، نشریات و نیز اشیاء موزه‌ای پاسخگوی خیل عظیمی از پژوهندگان است. استفاده از فناوری روز در ارائه خدمات ویژه به کاربران مختلف و حضور پرثمر در نمایشگاه‌ها و همایش‌های علمی که از سوی سازمانهای بین‌المللی تخصصی برمی‌گردد، بازدید میهمانان و مراجعین خارجی از این مرکز، اعزام کارشناسان کتابخانه به مجامع فرهنگی داخلی و خارجی و غیره بخشی از تعاملات مثبت و سازنده‌ای است که همگامی کتابخانه را با تحولات نوین در عرصه خدمات کتابخانه‌ای، پژوهشی، کتابداری و اطلاع‌رسانی برقرار نموده و استحکام می‌بخشد. کتابخانه مجلس شورای اسلامی که سال‌هاست به عنوان یکی از مراکز علمی و فرهنگی معتبر و مهم در پاسداری از میراث مکتوب فرهنگ و تمدن ایران و اسلام در جهان شناخته شده است دارای گنجینه‌هایی کم‌نظیر از منابعی است که بر اعتبار جایگاه آن به عنوان مرکزی مهم در بسط و اشاعه تاریخ علم و هنر افزوده است. بهترین مجموعه‌ها و بخشهای این کتابخانه عبارتند از:

 

گنجینه نسخ خطی

نسخ خطی برجای مانده از دوران‌های درخشان شکوفایی علم و فرهنگ و اندیشه در ایران و سرزمین‌های اسلامی به عنوان گنجینه ماندگار ملت، پیامداران برجسته‌ای از تعالی علمی و نبوغ اندیشمندان و متفکران ایرانی و مسلمان در بسط و گسترش ادب، فرهنگ، عرفان، اخلاق و هنر هستند که خلاقیت کم‌نظیر و تمدن بی‌همتای آنان و سیطره بی‌چون و چرای ایشان بر فعالیت‌های کمرنگ و بی‌رونق علمی دیگر جوامع آن روزگار را به اثبات می‌رساند.

شمار نسخه‌های خطی در گنج‌خانه کتابخانه مجلس نزدیک به 28 هزار مجلد(نزدیک به 61 هزار رساله) بالغ می‌شود. این نسخه‌ها طی سال‌های گذشته خریداری یا به صورت اهداء به کتابخانه واگذار شده است.

بخش عمده نسخه‌های موجود در کتابخانه به همت فهرست‌نگاران بلندپایه‌ای همچون یوسف اعتصامی، ایرج افشار، عبدالحسین حائری، محمد تقی دانش‌پژوه، فخری راستکار، ابن یوسف شیرازی، بهاءالدین علمی انواری، احمد منزوی، علینقی منزوی، سعید نفیسی و از نسل جدید پژوهشگرانی چون سوسن اصیلی، محمد برکت، جواد بشری، ابوالفضل حافظیان بابلی، سید محمدحسین حکیم، یوسف بیگ‌باباپور، سید جعفر حسینی اشکوری، سید صادق حسینی اشکوری، احسان‌الله شکراللهی، محسن صادقی، علی صدرایی خویی، علی‌اکبر صفری، سید محمد طباطبایی بهبهانی (منصور)، محمود طیار مراغی، حسین متقی و محمود نظری و همچنین یک جلد فهرست توصیفی شبیه‌نامه‌های دوره قاجار نیز توسط رضا کوچک زاده فهرست شده است.

نسخه‌های فهرست‌نشده نیز در حال حاضر توسط همین فهرست‌نگاران جوان و توانمند در حال فهرست‌نویسی است. همچنین کتابخانه مجلس در صدد بازنگری و بازچاپ تمامی فهرست‌های پیشین خود است که تاکنون تعدادی از این فهرست‌های بازنگری‌شده به چاپ رسیده است و این کار مهم و اساسی همچنان ادامه دارد. کتابخانه مجلس همچنان آماده تحویل گرفتن نسخه‌های خطی و چاپی اهدایی از طرف دوستداران فرهنگ می‌باشد. افزون بر آن، کمیته خرید و تقویم کتابخانه که در حال حاضر با هدایت آقایان خلیل مستوفی، محمود نظری و خانم سیمین صیدیه اداره می‌شود مشغول فعالیت بوده و به طور سالانه بین هفتصد تا هزار نسخه خریداری و ارزشگذاری می‌شود.

گام بعدی در معرفی و نمایاندن این گوهرهای تابان، تهیه تصاویری باکیفیت از آنهاست. این حرکت از سال ۱۳۳۰ در قالب تهیه میکروفیلم (ریزفیلم) آغاز و در یک دهه پیش تهیه تصاویر دیجیتالی سیاه و سفید نیز به آن اضافه گردید. درسال ۱۳۸۷، سیاست نوینی در دیجیتال‌سازی نسخ خطی آغاز گردید و با استفاده از فناوری‌های نوین و بهکارگیری تعداد قابل ملاحظه‌ای از اسکنرهای پیشرفته در ظرف ۹ ماه از همه نسخ خطی، تصاویر دیجیتالی تمام‌رنگی و با کیفیت بالا فراهم شد. در حال حاضر، این تصاویر در کتابخانه دیجیتال (رسان، آذرسا، و نیز کتابخانه دیجیتالی مجلس وابسته به کنسرسیوم محتوای ملی) قابل استفاده و دانلود می‌باشد و این یکی از مهمترین گام‌ها در حفظ این میراث گرانب‌ها و دسترسی همگانی و آسان به آنها است. در حال حاضر ۹۵ درصد از نسخه‌های خطی فهرست شده و فهرست باقی آنها نیز در آینده نزدیک انجام یافته و منتشر خواهد شد.

همچنین جهت آشنای بیشتر پژوهشگران و مردم ایران و جهان با آثار غنی تمدن و فرهنگ ایران و اسلام، موزه‌ای کوچک به‌نام «نسخ خطی» شامل کتب خطی نفیس، مرقعات و غیره در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۹۰، مصادف با آغاز هفته وحدت و میلاد با سعادت حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و سلم و امام جعفر صادق علیه السلام در بخش نسخ خطی کتابخانه مجلس افتتاح شد. آثار به نمایش درآمده از بهترین آثار خطی- هنری موجود در کتابخانه بوده و به‌صورت ادواری، محتوای آن عوض می‌شود.

 

کتاب‌های چاپ سنگی و سربی

کتاب‌های چاپ سنگی و سربی کتابخانه مجلس که به کتاب‌های چاپ قدیمی و یا کتاب‌های نادر نیز معروف هستند بالغ بر 21621 جلد می‌شود. این منابع از لحاظ محتوای علمی و تاریخ چاپ و نشر از ارزش فوق‌العاده‌ای برخوردارند. تمامی کتاب‌های چاپ سنگی و سربی فهرست‌نویسی شده و در حال چکِ نهایی است. علاوه بر کار فهرستنویسی و مرمت و آسیب‌زدایی این کتب، تهیه تصاویر دیجیتالی از آنها نیز رو به اتمام است و در حال حاضر بخش عمده آن‌ها در بخش «آذرسا»ی سایت کتابخانه مجلس قابل بازیابی به صورت متن کامل است.

 

کتاب‌های چاپی

کتاب‌های چاپی این کتابخانه در دو کتابخانه اصلی و چندین کتابخانه تخصصی نگهداری می‌شود.

 

کتابخانه شماره یک

ساختمان این کتابخانه که به شماره ۱ معروف است در ۱۷ بهمن ۱۳۴۱ گشوده شد. مجموع کتاب‌های چاپی موجود در این کتابخانه، اعم از کتب چاپ سنگی، سربی، و معمولی به حدود ۴۵۶ هزار جلد رسیده که شامل کتاب‌هایی به زبان‌های فارسی، عربی، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، روسی، ترکی، ژاپنی و غیره و عمدتاً در زمینه‌های حقوق، علوم سیاسی، علوم دینی، علوم اجتماعی، تاریخ، ادبیات و هنر؛ با تأکید بر اسلام‌شناسی و ایران‌شناسی است. این کتابخانه بر اساس فلسفه وجودی کتابخانه‌های پارلمانی تأسیس شده و علاوه بر ذخیره کتاب‌ها و گنجینه‌های خطی و اسنادی، منابع آن به منظور پشتیبانی اطلاعاتی نمایندگان مردم و متناسب با کارگروه‌های کمیسیون‌های مجلس فراهم آمده است. باید تأکید کرد که کتابخانه مجلس به طور عمده در حوزه علوم انسانی و به طور خاص در زمینه ایران‌شناسی فعال است. از دیگر منابع این کتابخانه، تعدادی پایان‌نامه قدیمی و جدید در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا متعلق به دانش‌آموختگان داخلی و خارجی است.

همچنین بخش قابل توجه‌ای از منابع و دستنوشته‌های این کتابخانه، کتب اهدایی بزرگان و فرهیختگانی است که با هدف توسعه علم، مجموعه خویش را وقف این کتابخانه کرده‌اند. بعضی از این مجموعه‌های اهدایی عبارتند از مجموعه احتشام‌السلطنه، مجموعه سید محمد طباطبائی، مجموعه رهی معیری، مجموعه پروانه، مجموعه پارسیان هند، مجموعه نجم‌الدوله، مجموعه فیروز، مجموعه سید جمال‌الدین اسدآبادی، مجموعه امام جمعه خوئی، مجموعه غلام‌حسین سرود، مجموعه جعفر سلطان القرائی، مجموعه کریم‌زاده تبریزی، مجموعه ملک مدنی و مجموعه صدر الافاضل

.

کتابخانه شماره دو (کتابخانه ایران‌شناسی)

این کتابخانه که در حال حاضر به «کتابخانه ایران‌شناسی» نیز معروف است در پی تأسیس مجلس سنا در ۲۰ بهمن ۱۳۲۸، به ابتکار و علاقه‌مندی سید حسن تقی‌زاده رئیس وقت این مجلس، به طور موقت در کنار مجلس شورای ملی واقع در میدان بهارستان، در دو اتاق کوچک، با هدف ایجاد کتابخانه‌ای تخصصی در زمینه ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی، به منظور بهره‌برداری محققان ویژه و با حدود ۵۰۰ جلد کتاب شکل گرفت. کتابخانه مزبور با احداث و افتتاح ساختمان مجلس سنا (ساختمان مجلس شورای اسلامی در دوره‌های اول تا ششم) در سال ۱۳۳۵ به تالاری در جنب هیأت رئیسه مجلس سنا و سپس در اوائل سال ۱۳۶۲ به کاخی که در شرق عمارت مجلس سنا قرار داشت و قبل از پیروزی انقلاب اسلامی موزه نگارستان در آنجا مستقر بود به عنوان کتابخانه شماره ۲ مجلس انتقال یافت. با انتقال به «موزه نگارستان» سابق به مرور این کتابخانه شکل عمومی نیز به خود گرفت و درهای آن به روی همه اهل پژوهش باز شد. کتابخانه مذکور در اوائل سال ۱۳۸۳ به عمارت قدیمی مجلس شورای ملی (ساختمان مشروطه) واقع در میدان بهارستان منتقل و در نهایت در ۲۴ آبان ۱۳۸۴ به عمارت قدیمی کتابخانه مجلس منتقل و با حضور چهره‌های فرهنگی و سیاسی بازگشایی گردید. از سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶ این کتابخانه به‌طور ثابت به جمع‌آوری کتب ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی مشغول بوده است. از سال ۱۳۸۷ به این سوی تغییرات اساسی و بنیادین در این کتابخانه انجام گرفت؛ از جمله روزآمد و پربار کردن منابع از طریق وجین کتاب‌های قدیمی که در حوزه ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی نمی‌گنجید و انتقال آن‌ها به کتابخانه شماره یک و جایگزین کردن آن‌ها با کتاب‌های تخصصی.

اضافه کردن مجموعه‌های ارزشمند به این کتابخانه از جمله مجموعه استاد محمد گلبن با ۱۲ هزار جلد و مرحوم محمود عظیمی زواره‌ای از دیگر خدمات مهم این کتابخانه می‌باشد. این کتابخانه با حفظ رویکرد تخصصی خود به فراهم‌آوری و خرید مجموعه‌های مرتبط مشغول است. تهیه تصاویر دیجیتالی از کتب قدیمی، تک‌نسخه و نفیس این کتابخانه جهت قرار گرفتن در کتابخانه دیجیتالی مجلس در حال انجام است. برخی از منابع قدیمی این مجموعه در وب‌سایت کتابخانه و مجله پیام بهارستان نیز معرفی گردیده است. این منابع با توجه به قدمت و تنوع‌شان فرصت بسیار مغتنمی برای محققین این حوزه‌های پژوهشی فراهم می‌آورد. همچنین یکی از مهمترین کارهایی که در سال‌های اخیر در کتابخانه ایرانشناسی صورت گرفته است، چکیده­نویسی و نمایه­سازی مقالات مجلات خارجی می­باشد.

در حال حاضر این کتابخانه دارای مجموعه‌ها و منابع ارزشمند، کمیاب و یا بی‌نظیری مشتمل بر 65742 جلد کتاب شامل 42290 جلد کتاب‌ فارسی چاپی،‌ 1373 جلد کتاب چاپ سربی، 1941 جلد کتاب چاپ سنگی،‌ 19131 جلد کتاب لاتین به زبان‌های انگلیسی،‌ آلمانی‌،‌ فرانسوی،‌ روسی و غیره، 1007 جلد کتاب خاص انتشاریافته در خارج از ایران است.

همچنین 97 مقاله فارسی و 2163 مقاله لاتین نمایه‌ شده است. 16 نقشه قدیمی فارسی و‌ 52 نقشه قدیمی لاتین جغرافیایی بسیار نایاب و ممتاز مربوط به ایران، کشورهای شرقی و دنیای اسلام از دیگر منابع با ارزش این مجموعه است.‌

مشروح مذاکرات 24 دوره مجلس شورای ملی،‌ 7 دوره مجلس سنا،‌ مجلس مؤسسان و مجلس شورای اسلامی از آغاز تا کنون نیز مورد استفاده پژوهشگران می‌باشد.

در این کتابخانه بهترین گنجینه سفرنامه‌های فرنگی‌ها درباره ایران نیز نگهداری می‌شود. از ۵۸۶ سفرنامه، ۳۴۹ عنوان به زبان انگلیسی، ۱۲۳ عنوان به زبان فرانسوی، ۸۷ عنوان به زبان آلمانی و ۳۲ عنوان به زبان‌های ایتالیایی، لاتین، ترکی، روسی و غیره است.

نشریات ادواری موجود در این مرکز نیز در نوع خود از بی‌نظیرترین مجموعه‌های سازماندهی شده در مراکز آرشیوی داخل کشور است و بالغ بر ۱3۰عنوان مجله تخصصی در حوزه‌های ایران‌شناسی به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، روسی و ترکی و 499 عنوان مجله تخصصی فارسی و عربی چاپ داخل و خارج از کشور و 154 عنوان (2000 شماره) روزنامه قدیمی فارسی از مشروطه تا انقلاب اسلامی است که برخی از آن‌ها سابقه و قدمت بیش از یک قرن دارد.

در این کتابخانه،‌ کلیه منابع به روش موضوعی و براساس رده­بندیL.C. (نظام رده­بندی کتابخانه کنگره) در قفسه­ها چیده شده‌ است. تمامی منابع اعم از کتاب‌ها، نشریات، نقشه­ها و ... فهرستنویسی و ورود اطلاعات شده است. گردیده که با استفاده از نرم افزار کتابداری شرکت پارس آذرخش (رسا) ورود اطلاعات شده است.

این کتابخانه علاوه بر ارائه خدمات به نمایندگان محترم مجلس با هدف ایجاد یک کتابخانه تخصصی در موضوع ایران­شناسی و اسلام­شناسی جهت استفاده محققین ارشد جامعه تاسیس گردیده و از ابتدای تاسیس از محققان زبده کشور به این کتابخانه رفت و آمد دارند.

 

کتابخانه تخصصی انقلاب اسلامی

فرارسیدن سی‌امین سال پیروزی انقلاب اسلامی فرصتی فراروی پژوهشگران است تا با نگاهی عمیق‌تر ابعاد این انقلاب مردمی و مبتنی بر آرمان‌های دینی و میهنی را بررسی کنند و حاصل یافته‌های خویش را برای نسل امروز و فردا به یادگار گذارند. کتابخانه تخصصی انقلاب اسلامی که در بر دارنده منابع مربوط به این برهه تاریخی است همزمان با شانزدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی در سال ۱۳۸۷ با چنین هدفی و با همت آقای قاسم تبریزی در دل کتابخانه مجلس راه‌اندازی شد. در حال حاضر این مجموعه در حدود ۱۷ هزار مجلد کتاب را در خود جای داده است که هر روز به این مجموعه افزوده می‌شود.

 

کتابخانه تخصصی افغانستان

تفکر ایجاد کتابخانه تخصصی افغانستان بعد از برگزاری «نخستین همایش بین‌المللی میراث مکتوب ایران و افغانستان» که در سال ۱۳۸۹ برگزار گردید بوجود آمد. در حال حاضر این کتابخانه دائر است و در کنار کتابخانه تخصصی انقلاب اسلامی قرار دارد.

 

اسناد ملی، تاریخی و بین‌المللی

مرکز اسناد کتابخانه مجلس با در اختیار داشتن آرشیو بی‌همتایی شامل بیش از 14 میلیون برگ از اسناد مربوط به ۲۴ دوره مجلس شورای ملی و هفت دوره مجلس سنا، تنها مرکز غنی اسناد پارلمانی کشور، معرفِ تاریخ قانونگذاری، سیر تصویب قوانین و تحولات قوه مقننه در ادوار مختلف و روایت‌گری صادق و بی‌غرض از تعاملات مردم با نمایندگان خویش است که به لحاظ پژوهش‌های جامعه‌شناختی و تحقیقات اجتماعی بسیار مهم و ارزنده محسوب می‌شود.

این مرکز با مجموعه‌های اهدایی نظیر مجموعه ۷۵ هزار سندی خانواده متین دفتری و مجموعه ۱۰ هزار سندی فرمانفرما و... تقویت گردیده و عرصه مطالعاتی و پژوهشی نابی را برای نویسندگان و پژوهشگران فراهم آورده است. این اسناد مشتمل است بر نامه‌ها، فرمان‌ها، قراردادها، امتیازنامه‌ها، اسناد مالی، قباله‌ها، وقفنامه‌ها، اعتبارنامه‌ها، عرایض و شکایات مردمی، اسناد انتخابات، اسناد و مدارک کمیسیون‌ها، لوایح، طرحها، اسناد حسابداری، قوانین، اسناد مجلس مؤسسان، عکس‌ها، آلبوم‌های تاریخی و نقشه‌ها، نوارهای ریلی مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی و فایل‌های دیجیتالی آن‌ها، بریده نشریات، پرونده نمایندگان مجالس ملی و سنا و غیره است. برای بخش مهمی از اسناد موجود در این بخش کاربرگه تهیه شده و اطلاعات آن در شبکه کتابخانه موجود و از طریق وب سایت کتابخانه، فهرست آنها، قابل دسترس است. طی سال‌های ۱۳۸۷ ۱۳۸۹ ده‌ها دانشجوی ارشد رشته‌های تاریخ و مطالعات آرشیوی به کار فهرست‌نویسی این اسناد مشغول بودند.

این بخش همچنین در بردارنده اسناد سازمان ملل شامل مجموعه‌های ارزشمند اطلاعات، اسناد و مدارک، گزارشات و انتشارات ارکان ششگانه سازمان ملل و کارگزاری‌های تخصصی آن یعنی سازمان بین‌المللی کار، سازمان خواربار و کشاورزی، سازمان بهداشت جهانی، بانک جهانی و یونسکو است. این اسناد از اولین سال‌های تأسیس سازمان ملل در سال ۱۹۴۸ میلادی(۱۳۲۷ خورشیدی) تاکنون، به زبان‌های انگلیسی، عربی و فرانسوی به این کتابخانه می‌رسد و مطابق طبقه‌بندی خاص آن نگهداری می‌شود.

برای مراجعین کتابخانه استفاده از منابع نامبرده، نامحدود و رایگان است و همچنین جستجوی الکترونیکی در کلیه سایت‌های سازمان ملل از طریق اینترنت در محل کتابخانه میسر است. بخش دیگری از این مرکز به مجموعه گزارش‌های دولتی اختصاص دارد که توسط سازمان‌ها، وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی به‌صورت کارنامه، گزارش عملکرد، سالنامه و آمارنامه، گزارش کنفرانس‌ها، قطعنامه‌ها و سمینارها تهیه و معمولاً با تیراژ محدود منتشر و به مراکز معدودی ارسال می‌شود. این گزارش‌ها حاوی مجموعه‌ای از آخرین اطلاعات آماری موجود در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور است که نیازهای اطلاعاتی تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان و پژوهشگران را در این حوزه‌ها بر طرف می‌کند. در کنار اسناد مکتوب مرکز اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی، واحد اسناد شنیداری و دیداری به‌عنوان قسمت دیگری از بخش اسناد، دارای منابع غنی و منحصر به‌فردی است. از آنجا که عصر حاضر، عصر ارتباطات و پیشرفت سریع در علوم است ابزارهای شنیداری و دیداری در انتقال اطلاعات و همچنین در نظام آموزشی، تحقیقاتی و فرهنگی جوامع بشری نقش به‌سزایی دارند. در این راستا بود که واحد شنیداری و دیداری کتابخانه مجلس شورای اسلامی از سال ۱۳۷۷، فعالیت خود را با هدف گردآوری، حفظ و نگهداری منابع آغاز نمود و به جامعه محققان و پژوهشگران فرهنگ و تاریخ خدمات ارائه می‌دهد. در طی دو سال گذشته و مشخصاً از سال ۱۳۸۷ تاکنون بیش از 21 هزار عکس جدید از طریق اهدا و خرید به مجموعه عکس‌های تاریخی مجلس اضافه شده است.

از دیگر بخش‌های مرکز اسناد کتابخانه می‌توان به شورای ارزیابی اسناد، واحد فهرست‌نویسی، واحد فراهم‌آوری، واحد تحقیقات تاریخ مجلس، واحد تاریخ شفاهی، فصلنامه اسناد بهارستان و واحد مخزن و خدمات آرشیوی اشاره نمود. از کارهای حائز اهمیت دیگر می‌توان به تهیه تصاویر دیجیتالی از اسناد ملی و تاریخی موجود در

کتابخانه مجلس اشاره نمود که چندی است که این اقدام آغاز گردیده و تا کنون در حدود 2 میلیون برگ سند اسکن شده است.

 

نشریات ادواری

در کنار مجموعه‌های ارزنده و کم‌نظیر نسخ خطی و کتابهای چاپ سنگی و سربی و مجموعه‌های اسنادی این کتابخانه، مجموعه ۵ هزار عنوان نشریه معتبر و در خورِ اعتنای این کتابخانه فرصتی مناسب را برای پژوهشگران و مشتاقان این عرصه فراهم آورده است. مجموعه‌ای از قدیمی‌ترین مجلات فارسی‌زبان چاپ داخل و خارج کشور، نشریات مرتبط با ایران و جهان اسلام به زبانهایی غیر فارسی، شبنامه‌ها و ... در سیر پژوهشهای تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی و خصوصاً بررسیهای ادواری یکصد سال اخیر، منابعی متنوع و در عین حال قابل اعتمادی محسوب می‌شود. بخصوص نشریات مربوط به نهضت مشروطیت، نهضت ملی شدن صنعت نفت، انقلاب اسلامی و موضوعات دیگر و نیز نشریات محلی، بر غنای این مجموعه افزوده است. در حال حاضر هم از طریق شبکه رسا و هم چاپ فهرست مجلات موجود در کتابخانه از آغاز تا سال ۱۳۸۶ تمامی نشریات موجود در کتابخانه به ویژه در حوزه فارسی زبان فهرست شده است و قابل بازیابی و استفاده می‌باشد. هم‌اکنون این مجموعه به بیش از ۴۶ هزار مجلد رسیده است.

 

رسانه‌های هنری

بنیانگذاران روشن‌بین کتابخانه مجلس از همان سال‌های نخستینِ راه‌اندازی کتابخانه، دراین اندیشه بودند که با خرید تابلوهای نقاش مشهور، استاد کمال‌الملک و برخی دیگر از نقاشان برجسته در کنار پارلمان موزه‌ای به‌نام آن استاد توانمند برپا کنند. استاد کمال‌الملک پس از آگاهی از این نیت خیر تعدادی از آثار خویش را نیز به رسم اهداء در اختیار کتابخانه قرار می‌دهد و این مجموعه ارزشمند سنگ‌بنای شکل‌گیری موزه مجلس می‌شود. بعدها با افزوده شدن برخی آثار ارزنده دیگر از دست‌نویس‌ها و اسناد تاریخی و اشیای نفیس، موزه مجلس تنوع بیشتری می‌یابد.

در سال‌های پس از پیروزی انقلاب تحولی در مجموعه‌سازی این موزه پدید آمد و اشیاء و آثارِ اهداءشده از سوی مقامات خارجی و هیأت‌های پارلمانی به رؤسای وقت مجلس شورای اسلامی هم به این موزه منتقل گردید. از جمله مقاطع چشمگیر فعالیت این موزه طی سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۳ بود که بخش عمده ساختمان موزه نگارستان سابق برای نمایش اشیاءِ آن آماده‌سازی و در نظر گرفته شده بود و بازدیدکنندگان فراوانی را به خود جلب می‌کرد. با جابجایی مجلس و دوایر تابعه به باغ بهارستان، فعالیت موزه به طور موقت متوقف شد و مقدماتی فراهم گردید تا این اشیاء در فضایی همخوان با تاریخ مجلس و با توجه به ارزش آن‌ها در معرض دید مشتاقان و علاقه‌مندان قرار گیرد. در دوره هشتم مجلس با حمایت آقای دکتر علی لاریجانی- رئیس وقت مجلس شورای اسلامی- و با حمایت‌های جدی و پیگیر جناب آقای دکتر محمد جعفری- مشاور و رئیس حوزه ریاست مجلس شورای اسلامی، موزه در عمارت قدیمی و زیبای مجلس شورای ملی معروف به ساختمان مشروطه در تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۸۸ بازگشایی گردید.

در حال حاضر، مجلس شورای اسلامی دارای دو موزه به نام‌های «موزه مجلس» با دو رویکرد هنری و تاریخی و « موزه کتابت و چاپ ایران» با رویکرد معرفی گزیده‌ای از تاریخ صنعت چاپ در ایران به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

در بخش هنری برخی از آثار هنری از جمله تابلوهای استاد کمال‌الملک و شاگردان ایشان چون میرزا اسمعیل آشتیانی،‌ علی محمودی، محمود اولیاء، جعفر چهره‌نگار و دیگران و هدایایی که مقامات خارجی به رؤسای مجلس شورای اسلامی تقدیم نموده‌اند در معرض نگاه علاقه‌مندان قرار داده شده و در رویکرد تاریخی، تاریخ مشروطیت، مجلس، قانونگذاری و انقلاب اسلامی در قالب تصویر، سند و تندیس شخصیت‌های تاریخی معاصر ایران به نمایش گذاشته شده است. از دیگر بخش‌های این موزه صحن علنی و زیبای مجلس شورای ملی است که انسان را به یاد تاریخ پر جنب و جوش مجلس می‌اندازد. از تحولات اخیر موزه می‌توان به راه‌اندازی وب‌سایت موزه اشاره نمود که لینک آن در وب‌سایت کتابخانه مجلس موجود است. در این وب‌سایت، معرفی موزه و مجموعه‌های آن، تاریخ مجلس، تاریخچه ساختمان مجلس شورای ملی (ساختمان مشروطه)، نحوه بازدید، برنامه‌های نمایشگاه‌های موقت ارائه شده است. در بخش «درباره ما»، بخش‌های مختلف موزه از جمله معرفی و آموزش، مستندنگاری و پژوهش، نگهداشت و مرمت و سایر بخش‌های موزه معرفی می‌گردد.

موزه تاریخ صنعت چاپ ایران نیز به منظور نمایش تاریخ صنعت چاپ و نشر و ایجاد فضایی عینی برای درک بهتر صنعت چاپ در یک سده اخیر راه‌اندازی شد. بیش از ۹۰ درصد دستگاه‌ها و ابزارآلات حوزه چاپ به صورت اهدایی موجود در این موزه از طریق اشخاص و سازمان‌ها و نهادها جمع‌آوری شده است. بخشی از این دستگاه‌ها در سالنی به مساحت ۳۰۰ متر مربع قرار داده شده است. در ۱۳ شهریورماه سال ۱۳۹۰ به‌مناسبت روز صنعت چاپ این موزه با حضور مسئولان فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پیش‌کسوتان و فعالان حوزه صنعت چاپ و علاقه‌مندان به این رشته و هنر به طور رسمی افتتاح گردید. از آن به بعد روزانه شاهد دیدار گروه‌های زیادی از دانش‌آموزان، دانشجویان و علاقه‌مندان به این صنعت هستیم. بازدید از دو موزه مذکور برای عموم آزاد و رایگان است.

فعالیت‌های کتابخانه مجلس

کتابخانه مجلس در درجه نخست به عنوان یک کتابخانه پارلمانی و سپس به عنوان یک کتابخانه تراثی و پژوهشی در زمینه‌های مختلف کتابداری،‌ اطلاع‌رسانی،‌ ارائه خدمات به نمایندگان، احیاء میراث اسنادی، ایران‌‌شناسی و غیره فعالیت دارد که اهمیت آن‌ها به شرح زیر است.

 

فراهم‌آوری منابع

تعیین دقیق موضوعاتی که مراجعان خاص کتابخانه به دنبال آن هستند و شناسایی منابع اطلاعاتی تولید شده در آن حیطه‌های موضوعی و نهایتاً گردآوری آن منابع از طریق سفارش و خرید، پذیرش اهدا، جذبِ واسپاری و مبادله، سلسله اقداماتی است که در مدیریت فراهم‌آوری منابع کتابخانه انجام می‌پذیرد. این فعالیت گام نخست از فرایند مجموعه‌سازی است که با عناصر فراوانی از جمله سیاست فراهم‌آوری منابع، کمیته‌های انتخاب، تأمین بودجه خرید، معیارهای وجین منابع و تفاهم‌نامه‌های همکاری مرتبط است. هر ساله انبوهی از منابع جدید و قدیم‌چاپ در اشکال گوناگون از نسخه خطی و سند گرفته تا کتاب چاپی و لوح فشرده و ... به زبان‌های مختلف فارسی، عربی، انگلیسی و... در موضوعات معین‌شده در سیاست فراهم‌آوری و به تناسب اهداف و برنامه‌های کتابخانه مجلس وارد این گنج‌خانه عظیم می‌شود تا تشنگان وادی تحقیق را با زلال اطلاعات ناب سیراب نماید.

 

سازماندهی منابع

نظم در هر محیط کاری عامل بهبود عملکرد است و در محیط‌های آرشیوی و کتابخانه‌ای که نگهداری از انبوه منابع و مدارک را بر عهده دارند نظم عنصر اساسی برای عملکرد صحیح و خدماتدهی دقیق و به‌هنگام است. یکی از مدیریت‌های حوزه معاونت فنی کتابخانه مجلس که توسعه کیفی منابع کتابی و غیر کتابی اعم از داخلی و خارجی را بر عهده دارد مدیریت سازماندهی منابع است که اهم وظایف این مدیریت عبارت است از برنامه‌ریزی برای سازماندهی، فهرست‌نویسی، رده‌بندی و آماده‌سازی منابع کتابخانه با استفاده از ابزارهای کتاب‌شناختی، فناوری‌ها و شیوه‌های نوین و بر اساس استانداردهای رایج ملی و فراملی و ایجاد و تکمیل پایگاه‌های اطلاعاتی روزآمد و توسعه‌پذیر. رده‌بندی قابل استفاده در کتابخانه LC و تعداد رکوردهای اطلاعاتی موجود در پایگاه‌های کتابخانه که شامل کتب فارسی و لاتین، خطی، سنگی و سربی، اسناد، نشریات می‌شود در حدود ۶۱۳۵۰۰ رکورد است.

 

بازیابی منابع

حوزه مدیریت منابع متشکل از بخش‌های متعددی می‌باشد که عبارتند از:

  • کتابخانه‌‌های تخصصی انقلاب اسلامی و افغانستان
  • مخازن کتب چاپی(شامل کتب فارسی و عربی و پایان‌نامه)، سنگی و سربی
  • مخزن لاتین
  • واحد امانت و مرجع
  • سالن ویژه محققین(استاد فقید عبدالحسین حائری)

همانطور که از نام بخش‌های فوق بر می‌آید رسالت این مدیریت در واقع همان رسالت اصلی و مهم کتابخانه یعنی ارائه کتب و سایر منابع به مراجعین و ایجاد یک محیط شاداب و آرام برای مطالعه محققین می‌باشد. این امر از طریق تهیه و آرشیو جدیدترین منابع در تمام حوزه‌های مربوطه و مطابق با سیاست‌های کلی کتابخانه می‌باشد.

 

آسیب‌شناسی و مرمت

مدیریت آسیب‌شناسی و مرمت یکی از واحدهای فعال کتابخانهی مجلس است که با همت مرمتگران و کارشناسان مربوطه و با بهرهگیری از ابزار‌های سنتی و پیشرفته و مواد مناسب و برگشتپذیر به صورت فنی و تخصصی منابع کاغذی از جمله کتب خطی، سنگی، سربی و نوین، اسناد و نشریات را از گزند عوامل مخربِ محیطی همچون نور، رطوبت، دما، و نیز عوامل بیولوژیک مثل قارچ، کپک و میکرب و عوامل فیزیکی از قبیل پارگی و چسبیدگی اوراق و... نجات داده و محافظت مینماید. در این مرکز هر ساله صدها جلد کتاب خطی، هزاران برگ سند تاریخی، کتاب و نشریهی اداواری مختلف مورد مرمت، بازسازی و آسیب‌زدایی قرار میگیرد. گاهی نیز شماری از دانشجویان کارشناسی ارشد رشته مرمت، دوره کار‌آموزی خود را در این بخش با انجام ظریفترین کارهای اصلاحی و مرمتی سپری می‌کنند و نزد استادان مربوطه آموزش میبینند.

در بخش صحافی همچنین همهی نشریاتی که در آرشیو غنیِ مطبوعات این کتابخانه نگهداری میشود به صورت ماهانه، فصلی یا سالانه صحافی شده و مجلد میشود تا امکان نگهداری و اطلاعرسانی آنها در امنیت و به سهولت فراهم باشد. از فعالیتهای مهم دیگر این بخش مرمت عکسهای تاریخی، تابلوهای نقاشی، جلدهای هنری، تذهیب و نقاشیهای داخل کتب خطی و بهطور کلی آثار هنری است.

 

فناوری اطلاعات و تولید منابع دیجیتال

فناروی اطلاعات بدون شک تحولات گسترده‌ای را در تمامی عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی بشر به دنبال داشته است و کتابخانه مجلس شورای اسلامی به یاری فناوری‌های مدرن، تغییرات شگرفی در نحوه خدمت‌رسانی اطلاعاتی به مراجعین خلق کرده است. که نتیجه آن تسریع در ارائه خدمات روزآمد، جستجو و بازیابی آسان محتوا در پایگاه اطلاعاتی و ذخیره‌سازی و صیانت از اطلاعات بوده است.

در مجموع واحد فناوری اطلاعات کتابخانه توانسته است با بکارگماری نیروی انسانی متخصص و به خدمت گرفتن ابزارهای مناسب و نیز بهبود روش‌ها ‌به گونه‌ای برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری کند تا با توجه به حجم انبوه و میزان رشد روز‌افزون اطلاعات، در آینده پاسخگوی نیازهای استفاده کنندگان باشد.

به طور کلی مدیریت واحد فناوری اطلاعات کتابخانه مجلس شورای اسلامی متشکل از 3 بخش است که در زیر به آن اشاره می‌گردد.

· بخش فن‌آوری اطلاعات(شبکه و امنیت اطلاعات، پشتیبانی نرم‌افزار و خدمات رایانه، و بخش توسعه و ارتباطات)

· بخش دیجیتال‌سازی و پردازش اطلاعات

· بخش نظارتی مشروح مذاکرات

 

· بخش فن‌آوری اطلاعات

در این حوزه ضمن آماده‌سازی بستری مناسب جهت شبکه‌‌ای پویا، کلیه امور مربوط به نگهداری از تجهیزات Data Center، حفظ و صیانت از اطلاعات سازمانی، معماری ذخیره‌سازی اطلاعات، پشتیبانی نرم‌افزاری و سخت‌افزاری به رایانه‌ها، توسعه و گسترش ارتباطات، طراحی و پشتیبانی فنی از وب‌سایت و پورتال داخلی، نظارت بر اجرای صحیح مفاد قراردادهای مرتبط با حوزه فناوری و همچنین مدیریت مجموعه سیستم‌های اطلاعاتی در زمینه نرم افزارهای مالی، منابع انسانی، اداری، کتابخانه دیجیتال صورت می‌گیرد.

 

· بخش دیجیتال سازی و پردازش اطلاعات

این واحد در اوایل دهه ۱۳۳۰ و با تجهیزات ساده و عاریتی؛ عکسبرداری از نسخه‌های خطی را به منظور حفاظت از میراث در قبال حوادث و مخاطرات و از سوی دیگر تسهیل ارائه خدمات به مراجعین آغاز کرد و به مرور بر فعالیت‌ها و ظرفیت‌های خود افزود. از سال ۱۳۸۷ به این سوی با خرید دستگاه‌های جدید، کار تولید کالای دیجیتالی با تهیه‌ تصاویر رنگی از منابع به‌ویژه نسخ خطی، کتاب‌های چاپ سنگی و سربی، کتب چاپی و نشریات قدیمی و همچنین اسناد ملی و تاریخی سرعت و شتاب چشم‌گیری یافت. اکنون بخش دیجیتال‌سازی کتابخانه مجلس شورای اسلامی دارای 14 دستگاه اسکنر حرفه‌ای (تا قطع A1) و دو دستگاه مبدل میکروفیلم است. به منظور جلوگیری از کمترین آسیب‌رسانی به منابع در طی مراحل دیجیتال‌سازی، مدل‌ها و استانداردهای لازم در حوزه مدیریت فناوری تدوین و مورد بهره‌برداری بخش واقع گردید. هم اینک با عنایت به تمهیدات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در ایجاد ارزش افزوده شی دیجیتال، اشاعه اطلاعات صاحب جواز با شتابی فزاینده در حال انجام است.

گوشه‌ای از این تلاش‌ها به قرار زیر است.

دیجیتال‌سازی بیش از 24000 نسخه خطی.

دیجیتال‌سازی بیش از 13000عنوان کتاب‌های چاپ سنگی و سربی.

دیجیتال‌سازی بیش از 10000جلد از کتب چاپی.

دیجیتال‌سازی بیش از 144000 شماره از نشریات قدیمی.

دیجیتال‌سازی بیش از 51000 پوشه از اسناد ملی و تاریخی.

 

· بخش نظارتی مشروح مذاکرات

مجلس شورای ملی، میراث انقلاب مشروطه و یکی از مهمترین دستاوردهای آن به شمار می رود. از زمان افتتاح اولین مجلس شورای ملی با نطق مظفرالدین شاه قاجار در تاریخ 14 مهر 1285 ه.ش برابر با 18 شعبان 1324ه.ق تا اختتام آخرین جلسه مجلس شورای ملی در دوره پهلوی در تاریخ 17 بهمن 1357 ه.ق، مجموعاً 24 دوره مجلس شورای ملی و 7 دوره مجلس سنا تشکیل گردیده است که حاصل آن در طی این برهه زمانی، مجموعه متونی است شامل عملکرد و مذاکرات نمایندگان مجلس و لوایح و قوانین تصویب شده در این دوران که در نوع خود یکی از غنی‌ترین منابع پژوهشی در عرصه تاریخ معاصر ایران به شمار می‌آید.

به دلیل اهمیت دستیابی پژوهشگران به پایگاه اطلاعاتی مشروح مذاکرات، مسئولین کتابخانه مجلس شورای اسلامی تدابیری جهت تهیه اسکن متن مشروح مذاکرات تا پیش از سال 1389 اعمال نمودند و ماحصل کار به صورت لوح فشرده به بازار ارائه گردید. اما به دلیل نقصان محتوایی، مقرر شد بازبینی مجدد و رفع نواقص احتمالی در دستور کارِ گروه مشروح مذاکرات کتابخانه قرار گیرد. بدین جهت در آبان ماه سال 1389 برای نخستین بار پروژه‌ای با نام «تدوین مشروح مذاکرات» تعریف و اعضای گروه کار جدی و طاقت‌فرسای خود را بر روی پروژه مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی جهت ترجیع و فرآهم‌آوری لوح فشرده آغاز کردند.

در نهایت تدوین 24 دوره مجلس شورای ملی که بالغ بر 4812 جلسه و 87362 صفحه بود که در بهمن ماه سال 1391 به پایان رسید و این مجموعه به صورت لوح فشرده انتشار یافت. همچنین اسکن و متن مشروح مذاکرات با قالب متنی و فایل تصویری به صورت رایگان در وب‌سایت کتابخانه مجلس قرار گرفت.

به دلیل استقبال پژوهشگران و محققین از این برنامه و همچنین نیاز به تکمیل فایل متنی تمامی مجالس پیش از انقلاب اسلامی، پس از اتمام پروژه مشروح مذاکرات ملی، فعالیت بر روی تهیه نسخه مشروح مذاکرات سنا نیز از سال 1392 آغاز گردید. فرآیند تهیه متون و تصاویر مشروح مذاکرات سنا طبق روال پروژه قبلی با دقت و مبالات لازم انجام شد. سرانجام 7 دوره مجلس سنا که بالغ بر 1314 جلسه و 23658 صفحه بود در تاریخ 31 شهریور سال 1393 به پایان رسید.

نکته مهم و قابل توجه در مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، تعداد جلسات دوره اول آن است. اولین جلسه دوره اول مجلس شورای ملی در تاریخ 14 مهر 1285ه.ش در کاخ گلستان و در حضور مظفرالدین شاه قاجار گشایش یافت و پس از آن با نقل مکان، جلسات مجلس در محل فعلی آن در میدان بهارستان تشکیل گردید. بر طبق توضیحات محمد هاشمی در روزنامه مجلس در همان دوره که در ضمیمه جلسه اول چاپ گردیده است- به دلیل بمباران مجلس اول و از بین رفتن تمامی مشروح مذاکرات موجود در بایگانی مجلس، امکان تهیه متن کامل مشروح مذاکرات میسر نبوده و تنها منبع قابل دسترس، صورت مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی بود که آن نیز از تاریخ پنجم شوال 1324 ه.ق به بعد در روزنامه مجلس -که در آن دوره به مدیریت سید محمدصادق طباطبایی رئیس سابق مجلس انتشار می یافت - به چاپ رسیده است. اما از تاریخ 18 شعبان 1324 ه.ق که روز افتتاح مجلس اول است تا 5 شوال 1324 ه.ق در آن روزنامه درج نگردیده و به ناچار برای جلوگیری از نقص موجود در این مجموعه، اداره روزنامه در صدد برآمد تا از روز صدور فرمان مشروطیت، جریان مذاکرات و نطق‌های رسمی را تا آنجا که ممکن است بر این مجموعه بیفزاید. بدین سبب در مجموعه پیش رو، اولین جلسه دوره اول مجلس شورای ملی از تاریخ 5 شوال 1324 ه.ق درج گردیده و مطالب یافت شده از جلسات اول تا تاریخ مذکور، به عنوان ضمیمه در کنار اولین جلسه قرار داده شده است.

 

کارنامه پژوهشی و فرهنگی کتابخانه مجلس

واحد‌های پژوهشی،‌ اسنادی، فن‌آوری اطلاعاتی‌ و انتشاراتی، عمده‌ترین واحد‌هایی هستند که نقش بسزایی در تولید محصولات پژوهشی و فرهنگی دارند. درباره مرکز اسناد و بخش فن‌آوری اطلاعات قبلاً توضیحاتی ارائه گردید. در سطور پایین به طور مختصر به دو بخش اشاره می‌گردد اشاره می‌شود.

 

مرکز پژوهش

از فعالیت‌های مهم کتابخانه مجلس که نقش مهمی در احیای میراث گذشتگان، اشاعه فرهنگ و دانش و در دسترس قرار دادن منابع علمی دارد، پژوهش است. این مرکز در سطح معاونت و زیر نظر مستقیم رئیس کتابخانه انجام وظیفه می‌کند.

تحقیق در عرصه متن‌پژوهی و تصحیح و احیای نسخه‌های خطی که منجر به ارائه دستاوردهای علمی، فرهنگی و هنری فرهیختگان اعصار گذشته به نسل کنونی و نسل‌های بعدی می‌شود جان‌مایه مبارک تلاش‌هایی است که در «مرکز پژوهش کتابخانه مجلس» صورت می‌پذیرد تا ضمن پاسداشت هویت ملی و تأکید بر اصالت‌های تمدن شکوهمند خودی، دل‌نگرانی گرفتار آمدن نسل نو در مهلکه هول‌انگیز بی‌هویتی و شیفتگی‌های تحمیلی به خرده‌فرهنگ‌های بی‌اصالت کاهش یابد. کتابخانه مجلس که خود گنجینه بی‌نظیری از این مواریث معنوی را پاسداری می‌کند در راستای همین سیاست و برنامه استراتژیک با تشکیل مرکز پژوهش، کار سنگین و طاقت‌فرسای تحقیق، تصحیح و انتشار این گنج‌های دانش و معرفت و فعالیت در دیگر عرصه‌های پژوهشی و انتشاراتی را در دستور کار خود قرار داده و با بهره‌گیری از تجارب، تخصص و علاقه جمعی از پژوهشگران متعهد و صاحب‌رأی، سالیانی است که در این مسیر گام برمی‌دارد. فعالیت‌های پژوهشی کتابخانه مجلس بر مقوله‌های زیر متمرکز است.

فهرست‌نگاری نسخه‌های خطّی: اولویت در این حوزه، با فهرست‌نگاری دست‌نوشته‌های معرفی نشده کتابخانه مجلس است.

عرضه متون ارزشمند (با توجّه به ارزش‌های محتوایی، صوری، زبانی، دارا بودن اطّلاعات متعدد و متنوع و...) به صورت چاپ حروفی و عکسی: نسخ خطی، شناسنامه تمدنی جهان اسلام است و باید برای معرفی جایگاه علمی و فرهنگی خود در دنیا، به احیای هرچه بهتر و بیشتر آثار و مآثر گذشته خود بپردازیم و یکی از وظایف ملی کتابخانه مجلس، اقدام به این امر مهم است.

بازخوانی اسناد (بیشتر، اسناد پارلمانی موجود در مرکز اسناد کتابخانه مجلس) که با همکاری مرکز اسناد کتابخانه تحقّق می‌یابد و تاکنون بیش از چهل دفتر از اسناد کتابخانه منتشر شده است. اسناد کتابخانه مجلس، مهم‌ترین آبشخور برای تحقیق در تاریخ معاصر ایران است.

مطالعات مربوط به پارلمان (تاریخ مجلس،‌ مقوله قانون‌گذاری و ...): آثاری در این موضوع منتشر شده و فعالیت‌هایی نیز در دست اقدام است.

مباحث مربوط به حوزه‌های متن‌پژوهی، نسخه‌شناسی، کتاب‌شناسی و ... (بحث‌های نظری، گفتارهای علمی و غیره.

ساماندهی مجلّات تخصّصی.

انتشارات کتابخانهی مجلس

انواع منابع اطلاعاتی که توسط کتابخانه مجلس تولید و منتشر می‌شود شامل «کتاب چاپی»، «مجلهی تخصصی»، «چاپ عکسی» و «لوح فشرده» می‌باشد.

 

کتاب‌های چاپی

حاصل تلاش‌های مرکز پژوهش که با حمایت شمار فراوانی از پژوهشگران صورت گرفته تا کنون نزدیک به 430 عنوان کتاب بوده که در موضوعات ادبیات فارسی، ادبیات عرب، اسناد، تاریخ،‌ رجال و جغرافیا، تاریخچه کتابخانه مجلس و مطالعات فرهنگی، حکمت(عرفان،‌ فلسفه،‌ کلام، منطق)، دین و علوم قرآنی، علوم و فنون، فقه و اصول، فهرست‌نگاری و کتاب‌شناسی، کلیات، نسخه‌شناسی، نشریات و سالنامه‌ها و یاد‌نامه‌ها و جشن‌نامه‌ها است.

 

مجلات تخصصی

کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی به منظور شناساندن و معرفی اوراق،‌ اسناد، متون و مطبوعات، نشریات مختلفی اعم از نامه بهارستان، پیام بهارستان، اسناد بهارستان، مطبوعات بهارستان، سندپژوهی، بهارستان ایران و بهارستان هنر را منتشر می‌کند. در ادامه با توجه به قدمت انتشار هر یک از نشریات، به ترتیب، به معرفی آنها می‌پردازیم.

 

1. نامه بهارستان

نامه بهارستان، مجله بین‌المللی مطالعات و تحقیقات نسخ خطی با صاحب امتیازی کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، مجله‌ای پژوهشی و تخصصی درباره نسخه‌شناسی و نسخه‌پردازی است که برای نخستین بار با هدف ترغیب و تشویق پژوهشگران و با انگیزه تحقیق علمی و راهبردی پیرامون شناسایی، حفظ و نگهداری، ترمیم، احیاء، نقد و معرفی نسخه‌های خطی فراهم آمده و برآن است تا با یاری همه دانش‌پژوهان، محققان و حامیان نسخ خطی در راه پیشرفت این حوزه گام بردارد.

نخستین شماره این نشریه پژوهشی و تخصصی، در بهار و تابستان سال 1379 منتشر شد و انتشار آن تاکنون ادامه دارد. نامه بهارستان از شماره اول تا دهم خود (در سال 1383) به صورت دوفصلنامه (شش ماه یکبار) منتشر می‌شد. آخرین شماره (شماره 4) از دوره جدید این نشریه در تابستان سال 1393 منتشر شده است. شماره جدید این نشریه، با گفتارها و نوشتارهای مربوط به حوزه نسخه‌شناسی، آماده شده و به زودی منتشر خواهد شد.

در شماره‌های مختلف این نشریه محققانی از داخل و خارج کشور به تألیف و تحریر مقالات ارزشمندی پرداخته‌اند که از جمله آنها می‌توان به استاد مرحوم ایرج افشار، استاد نجیب مایل هروی و ... اشاره کرد.

این مجله در دوره جدید خود ویژه‌نامه‌هایی را نیز منتشر کرده است که عبارتند از: ویژه‌نامه خوشنویسی (ضمیمه شماره 1، دوره جدید)، ویژه‌نامه کتیبه (ضمیمه شماره 2، دوره جدید)، ویژه‌نامه صنیع‌الملک (ضمیمه شماره 3، دوره جدید)، ویژه‌نامه جلدهای لاکی (ضمیمه شماره 4، دوره جدید).

 

2. پیام بهارستان

این مجله در دورهی اول با قطع رحلی، ماهنامهای در زمینهی کتابداری و اطلاعرسانی بود که تحت نظر شورای سردبیری و شورای نویسندگان با بهرهگیری از فعالیتهای فکری، ذوقی و قلمی همکاران کتابخانه و دانشجویان و پژوهشگران منتشر میشد. اولین شماره پیام بهارستان در تاریخ 15 بهمن 1379 منتشر شد و تا تابستان 1387، 81 شماره توفیق نشر یافت. در طول این دوره، ویژهنامههای متعددی در موضوعات مختلف مانند هفت دوره آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، کتابخانهی شمارهی 2، مرمت، اسناد، مولانا جلالالدین بلخی، نشریات و ضمیمههای درخصوص سهل تُستری، خانبابا مشار، دکتر محسن صبا و مرحوم احمد گلچین معانی نیز منتشر گردید.

دورهی دوم این نشریه از پاییز سال 1387 به صورت فصلنامه و با تمرکز بر اسناد، مطبوعات و متون در قطع وزیری آغاز شد و تاکنون 25 شماره از این فصلنامه منتشر گردیده است. علاوه بر انتشار شماره‌های اصلی این نشریه، ویژه‌نامه‌هایی نیز به صورت موضوعی منتشر شده است که عبارتند از: ادبیات عامه، تاریخ اقتصاد، تاریخ پارلمان در دو شماره، تاریخ حقوق و قانون در چهار شماره و طب سنتی در پنج شماره. ویژه نامه مربوط به یکصد و دهمین سالگرد تأسیس مجلس نیز تدوین شده و آماده انتشار است.

«پیام بهارستان» بر آن است که با انتشار اوراقی از اسناد، مطبوعات و متونی نویافته از گنجینه‌های گوناگون به ویژه اوراق پراکنده مخازن کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی که سال‌ها در این مراکز سر به مُهر مانده یا بی‌نام و نشان بوده‌اند، دستی پرپیمانه‌تر را در گردآوری اطلاعات خام و اصیل برای اهالی پژوهش فراهم نماید؛ بنابراین سند پژوهان، مورخان و کتابشناسان و اطلاع‌رسانان، یاری دهندگان این نشریه در انتشار این معارف‌اند.

 

3. اسناد بهارستان

فصلنامه اسناد بهارستان، از نشریات منحصر به فرد در انتشار و تحلیل اسناد تاریخی است. مقالات این فصلنامه، بر محور اسناد نویافته نگاشته می‌شود و تمایز اصلی آن با دیگر نشریات علوم تاریخی، محوریّت اسناد تاریخی در نگارش مقالات است. تحلیل‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادیِ مبتنی بر اسناد نویافته، محتوای مقالات منتشره را شامل می‌شود.

اسناد بهارستان از ابتدای سال 1390 و عمدتاً با انتشار اسناد پارلمانی به زیور طبع آراسته شده. این فصلنامه در دو دوره انتشار یافته است: دوره نخست آن از سال 1390 تا سال 1392 و مجموعه‌ای از مقالات حوزه‌های مختلف تاریخی مبتنی بر اسناد را در برگرفته و در پنج شماره و یک ضمیمه اختصاصی تاریخ پارلمان تدوین یافته و به چاپ رسیده است.

در دوره دوم، نشریه اسناد بهارستان ضمن ارتقاء کیفی مقالات، از سوی کمیسیون نشریات وزارت علوم به درجه «علمی ـ ترویجی» نائل آمده است؛ مقالات آن نیز صرفاً به حوزه اسناد و تاریخ پارلمان اختصاص یافته و به عنوان نخستین و تنها نشریه اختصاصی اسناد و تاریخ پارلمان کشور، تاکنون در شش شماره، منتشر شده است. ششمین شمارة آن متعلق به بهار و تابستان 1394، در بهار 1395 چاپ شده و هفتمین شماره آن (پاییز و زمستان 1394) نیز در دست تدوین و انتشار است.

 

4. مطبوعات بهارستان

فصلنامه «مطبوعات بهارستان»، به حوزه تاریخ مطبوعات و مطالعات نشریات ادواری اختصاص دارد و شماره نخست آن در پاییز سال 1390 منتشر شده است. هشتمین شماره این مجله که مربوط به تابستان 1394 است، به زودی منتشر می شود.

«مطبوعات بهارستان» فصلنامه مطالعات نشریه‌های ادواری است که اگرچه از مجلات نوپای کتابخانه مجلس است، توانسته جایگاه خود را میان دیگر نشریات بهارستان بیابد. این مجله، مقالات متنوعی درباره بسیاری از مطبوعه‌های پراکنده در کشور ارائه کرده است.

مطبوعات بهارستان بر آن است تا با انتشار اوراقی از تحقیقات نشریه‌های ادواری فارسی زبان از گنجینه‌های گوناگون به‌ویژه اوراق پراکنده مخازن کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، اطلاعات خام و اصیل برای اهالی پژوهش فراهم نماید.

این مجله شامل مقالات و مطالبی در حوزهی تاریخ مطبوعات پارسیزبان و مطالعات نشریات ادواری پارسیزبان چه موجود در کتابخانهی مجلس و چه موجود در سایر مراکز فرهنگی است.

 

5. سندپژوهی(دیگر چاپ نمی‌شود)

مهم‌ترین دلیل تدوین نشریات علمی، تولید علم است. بدین معنا که با نگارش یک مقاله، یا دست‌کم گزاره‌های نویافته ارائه می‌شود یا از تحلیل گزاره‌های پیش‌یافته، گزاره‌های جدید تولید و به مخازن علمی ملحق می‌گردد. در باب فصلنامه سندپژوهی بهارستان چند نکته، قابل تأمل است: نخست آنکه اغلب مقالاتی که در این فصلنامه نگاشته می‌شوند، با توجه به ماهیّت اسنادی آن، خصوصاً اسناد نویافته‌ای که اغلب منتشر نشده‌اند، ‌حاوی گزاره‌های نویافته مهم و مؤثّر و بکر و ناشناخته بسیاری هستند؛ نکته دیگر آنکه اصالتاً در پژوهش‌های علمی، امر «استناد» و خصوصاً اعتبار منابع مورد ارجاع و در اصطلاح «دست اوّلی» بودن آن‌ها بسیار مهم است و شاید در درجة اوّل اهمّیت باشد و همین بیش از پیش ماهیّت «مولّدِ علم بودن» فصلنامه‌ای همچون سندپژوهشی بهارستان را نمایان می‌سازد؛ لازم به ذکر آنکه نظریه‌پردازی به عنوان جوهره تولیدات علمی، در حوزه سندشناسی، از اهم موضوعات مورد نظر این فصلنامه است. ضمناً در فصلنامه سندپژوهی بهارستان عموم اسناد (و نه صرفاً اسناد حوزۀ پارلمان) قابل بررسی و در صورت تأیید، قابل انتشار است.

نخستین شماره از فصلنامۀ سندپژوهی بهارستان در ابتدای سال 1392 به زیور طبع آراسته شد و تلاش‌هایی برای دریافت درجه علمی-پژوهشی برای آن صورت گرفت. اما این تلاش‌ها به ثمر نرسید.

 

6. بهارستان ایران(دیگر چاپ نمی‌شود)

مجله مطالعات و تحقیقات ایرانی، بهارستان ایران، نشریه مربوط به مطالعات ایران‌شناسی کتابخانه مجلس شورای اسلامی است که اولین شماره آن پاییز سال 1393 و دومین شماره آن نیز در زمستان همان سال منتشر شد.

دو ویژه‌نامه برای این نشریه به چاپ رسیده است: «رساله گجستک ابالیش» عنوان ویژه‌نامه اولین شماره و «نامنامه جغرافیای اساطیری، حماسی و تاریخی ایران بر مبنای شاهنامۀ فردوسی» عنوان ویژه‌نامه دومین شماره این نشریه بوده است

.

7. بهارستان هنر(دیگر چاپ نمی‌شود)

شماره نخست این نشریه به سال 1394 به صورت مصوّر و شامل مباحث علمی و عملی در حوزه هنر به سلسله نشر پیوست. به دلیل اینکه نامه بهارستان به نوعی موضوعات این مجله را نیز پوشش می‌داد. بنابراین برای پرهیز از تکثر نشریات تصمیم گرفته شد که از انتشار این مجله صرف‌ نظر شود.

 

چاپ عکسی

یکی از فعالیت‌‌های مهم مرکز پژوهش کتابخانه مجلس انتخاب نسخ خطی مهم کتابخانه مجلس و کتابخانه‌های دیگر در داخل و خارج از کشور است. انتخاب این آثار بر مبنای ارزش‌های نسخه‌شناسی و متن‌پژوهی صورت می‌گیرد. شاخص‌ترین نسخه‌برگردانی که توسط کتابخانه مجلس تحقق یافته است،‌ « تفسیر کتاب الله»، اثر ابوالفضل بن شهر دویر دیلمی، با مقدمه محمد عمادی حائری است که در سال ۱۳۸۸ منتشر شده. تا کنون 24 اثر بدین شیوه انتشار یافته است.

 

لوحهای فشرده

مدیریت فنآوری اطلاعات کتابخانهی مجلس در راستای معرفی نشریات ادواری قدیمی، کتابهای چاپی و نسخ خطی خود و دسترسی آسانتر پژوهشگران به این منابع، لوحهای فشردهای از تصاویر دیجیتالی آنها را منتشر نموده است.

بخش اعظم این لوحهای فشرده مربوط به مطبوعات ادواری قدیمی است که گنجینهی ارزشمندی از منابع پژوهشی و بیانکنندهی زاویهای از تاریخ این کشور است. بیش از 2 سال است که کتابخانه مجلس با درک این مهم اقدام به انتشار مطبوعات قدیمی در قالب لوح های فشرده نموده است. اگرچه این اقدام در نوع خود اولین بار است که توسط یک کتابخانه انجام پذیرفته ولیکن در طی این میسر مشکلات فراوانی به همراه داشته است. با توجه به هدف ذکرشده، این اقدام بیبدیل دارای مزایای بسیار دیگری است که از آن جمله میتوان به دسترسپذیری آسانتر و همگانیتر این مطبوعات، معرفی بسیاری از نشریات قدیمی که ممکن است افراد زیادی حتی از وجود آنها بیاطلاع باشند و تلاش در جهت یکپارچهسازی و تکمیل نواقص و کسری مطبوعات ارائه شده است.

 

1. لوح مطبوعات فارسی ایران1

تاریخ انتشار لوح فشرده: مرداد 1388

این مجموعه که در قالب 14 عدد لوح فشرده ارائه گردیده، مشتمل بر 58 عنوان مطبوعات فارسی است که بخش عمده آن مربوط به دوران مشروطه و تعداد انگشت شماری مربوط به دوران پهلوی اول و دوم میباشند. عناوین مطبوعات ارائه شده در این مجموعه عبارتند از: آذربایجان، آزاد، ابلاغ، احتیاج، احسن اخبار، اختر، اخوت، ادب، اردوی همایونی، اطلاع، اقبال، الجناب، المطبه فیالفارس، امید، انجمن، انجمن تبریز، ایران، ایران سلطانی، بشارت، پرورش، تربیت، تمدن، ثریا، جریده ادب، جریده ملی، چهرهنما، حبلالمتین، حدید، حفظالصحه، حکمت، خلاصه الحوادث، خلافت، دانش، روزنامه دولت علیه، روزنامه ملی تبریز، شاهنشاهی، شرف، شکر، عدالت، علمی، غرش، فلاحت مظفری، قانون، کاغذ اخبار، کمال، مجلس، مجموعه اخلاق، مرآتالسفر، مریخ، معارف، ملت سنیه ایران، ناصری، ندای وطن، نظامی دولتی، نوروز، وطن، وقایعه اتفاقیه، وقایع عدلیه.

 

2. تذکرات دیانتی

تاریخ انتشار لوح فشرده: مهر ماه 1388

لوح فشرده حاضر شامل پنجاه شماره از نشریه تذکرات دیانتی و دوازده شماره نشریه ندای حق است که به مدیریت مرحوم آیتالله حاج شیخ غلامحسین تبریزی انتشار مییافته است.

 

3. روزنامه استوار قم

تاریخ انتشار لوح فشرده: مهر ماه 1388

بسته دیجیتالی ارائه شده مشتمل بر چهار لوح فشرده و در برگیرنده چهل سال انتشار این روزنامه است که البته دارای نواقصی در برخی شماره­ها است.

 

4. مجلةالاسلام و دعوةالاسلام

تاریخ انتشار لوح فشرده: آذرماه 1388

این لوح فشرده مشتمل بر دو مجله الاسلام و دعوةالاسلام از سید محمد علی داعیالاسلام میباشد.

 

5. الدین و الحیوة

تاریخ انتشار لوح فشرده: بهمن ماه 1388

این نشریه که طی سالهای 1346 تا 1350 قمری به مدیریت آیتالله شیخ علی مقدس تبریزی (خیابانی) انتشار یافته، یکی از نشریات دینی است که در چهارچوب کلام جدید اسلامی، تلاش کرده است به شبهات ایجاد شده درباره اسلام در روزگار سخت بعد از مشروطه پاسخ دهد.

 

6. مجله مسلمین

تاریخ انتشار لوح فشرده: اسفندماه 1388

نشریه مسلمین، مجله ماهانه دینی، اخلاقی، اجتماعی، علمی و سیاسی ارگان اتحادیه مسلمین است. این مجله با مدیریت مهدی حاج سراج انصاری با عنوان نشریه ماهانه اتحادیه مسلمین از سال 1328 ش تا سال 1335 منتشر می شد.

 

7. مجله آئین اسلام

تاریخ انتشار لوح فشرده: فروردین ماه 1389

نخستین شماره آیین اسلام در تاریخ 1/1/1323ش. در چاپخانه تابان تهران انتشار یافت وآخرین شماره آن (373) در دهه سی منتشر شد. این نشریه پس از 24 سال و اندی وقفه، از یکم تیر 1358 دوره دیگری از حیات خود را آغاز کرد که بسیار کوتاه بود.

 

8. مجموعه حکمت

تاریخ انتشار لوح فشرده: فروردین ماه 1389

خاندان سادات برقعی در قم، از خاندانهای معروف علمی و فرهنگی هستند. برادران سید فخرالدین، یحیی، صدرا و ناصر چهار برادر بودند که در کار انتشارات و چاپخانه بوده و سالها در این زمینه فعالیت داشتند.

 

9. روزنامه مجلس

تاریخ انتشار لوح فشرده: خردادماه 1389

این بسته نرم افزاری مشتمل بر 5 سال انتشار دوره کامل روزنامه مجلس بین سالهای 1324 تا 1330 قمری است که تصاویر کامل آن در اختیار پژوهشگران و علاقه مندان قرار گرفته است.

 

10. لوح مطبوعات افغانستان

تاریخ انتشار لوح فشرده: تیرماه 1389

این بستهی نرمافزاری به بهانهی نخستین همایش میراث مشترک مکتوب ایران و افغانستان انتشار یافته است. موجودی آن شامل 34 عنوان نشریهی افغانستانی است که در آرشیو کتابخانهی مجلس نگهداری میشود.

 

11. لوح مطبوعات دینی1

تاریخ انتشار لوح فشرده: مردادماه 1389

لوح مطبوعات مذهبی مشتمل بر 6 عنوان مجله( نامه فروغ علم، تعلیمات اسلامی، گنج شایگان، مردان خدا، دارالسلام، همایون) انتشار یافت.

 

12. مجله بررسی های تاریخی

تاریخ انتشار لوح فشرده: شهریورماه 1389

مجلة بررسیهای تاریخی از جمله نشریات پژوهشی ـ تاریخی پیش از انقلاب است.

 

13. درسهایی از مکتب اسلام

تاریخ انتشار لوح فشرده: مهرماه 1389

لوح فشرده مجله «درسهایی از مکتب اسلام» شامل مطبوعات «درسهایی از مکتب اسلام»، «مکتب تشیع » و نشریه «کتابخانه مسجد اعظم » انتشار یافته است.

 

14. مجله مکتب اسلام

مجله مکتب اسلام مشهورترین مجله دینی در سه دهه پیش از انقلاب است. نخستین شماره آن در بهمن ماه 1337 با عنوان درسهایی از مکتب اسلام زیر نظر تنی چند از روحانیون حوزه علمیه قم منتشر شد.

 

15. مجله مکتب تشیع

نشریه مکتب تشیع توسط آقایان هاشمی رفسنجانی و محمد جواد باهنر و محمدباقر مهدوی منتشر می‏‌شد.

 

16. نشریه مسجد اعظم

کتابخانه مسجد اعظم که در نیمه دوم دهه سی با حمایت آیتالله العظمی بروجردی منتشر شد، پس از تأسیس نشریه ای با عنوان نشریه مسجد اعظم منتشر کرد.

 

17. لوح مطبوعات دینی2

تاریخ انتشار لوح فشرده: آبان ماه 1389

لوح مطبوعات دینی 2 مشتمل بر 5 نشریه ایمان(انتشار از 1322 ش)، جلوه(انتشار از 1323 ش)، خرد(انتشار از 1328 ش)، پیکار قم(انتشار از 1334 ش) و معارف اسلامی(انتشار از 1345 ش) است.

 

18. مجله هنر و مردم

تاریخ انتشار لوح فشرده: آبان ماه 1389

 

19. مجله اتاق تجارت

تاریخ انتشار لوح فشرده: دیماه 1389

لوح فشرده اطاق تجارت ایران مشتمل بر انتشار شمارگان 1 تا 194 این مجله تجاری ارزشمند بین سال های 1308 تا 1317 می باشد که در قالب این لوح های فشرده و با همکاری اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران انتشار یافته است.

 

20. نشریه دانشکده ادبیات تبریز

تاریخ انتشار لوح فشرده: دیماه 1389

این لوح فشرده شامل شمارههای نشریه دانشکده ادبیات تبریز از سال اول تا پنجاه و دوم ( 1388-1327هـ.ش) یعنی از شماره 1 تا 211 است.

21. لوح مطبوعات فارسی ایران 2

تاریخ انتشار لوح فشرده: فروردین ماه 1390

این مجموعه شامل 32 عنوان نشریه قدیمی فارسی است که در قالب 5 لوح فشرده منتشر گردیده، عناوین این نشریات عبارتند از: آئینه عیب نما، انجمن ملی ولایتی گیلان، حبلالمتین رشت، راه نجات، سروش، طوطی، کشکول تهران، ناله ملت، آزاد، پروانه، خراسان، روحالقدس، صبح صادق، عصر جدید، گل زرد، ندای اسلام، آشفته، تجدد، خورشید، زمان وصال، صور اسرافیل، فارس، گلستان، ندای جنوب، اتحاد اسلام، جنوب، خیرالکلام، ساحل نجات، طوس، کشکول اصفهان، گیلان و وقت.

 

22. جراید نجف

تاریخ انتشار لوح فشرده: اردیبهشت ماه 1390

 

23. مجله خواندنیها

تاریخ انتشار لوح فشرده: اردیبهشت ماه 1390

دورهی کامل مجله خواندنی ها در قالب یک بسته نرم افزاری مشتمل بر 6 عدد لوح فشرده انتشار یافته است.

 

24. مطبوعات لرستان1 (مجموعه سید فرید قاسمی)

تاریخ انتشار لوح فشرده: مرداد ماه 1390

لوح حاضر، در بردارندة 7 عنوان از مطبوعات استان لرستان، یا به سخن دقیقتر نشریههای چاپی خرمآباد است.

 

25. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان

تاریخ انتشار لوح فشرده: شهریورماه 1390

اولین شماره مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان در زمستان 1343 منتشر گردید.

 

26. نشریه هفتگی تماشا

تاریخ انتشار لوح فشرده: آبانماه 1390

این مجموعه شامل 4 لوح فشرده در برگیرنده 8 سال انتشار هفته نامه تماشا است که از 27 اسفند 1349 تا 2 دی 1357منتشر میشده و به بیان رویدادهای فرهنگی و هنری ایران و جهان میپرداخته است

.

27. لوح مطبوعات دینی 3

تاریخ انتشار لوح فشرده: آبانماه 1390

این لوح فشرده مشمل بر 8 عنوان مطبوعات دینی با عناوین، نشریاتالاسلام، پرچم اسلام، دانش آموز، دعوةالحق، دنیای اسلام، رواق، نهضت اسلام(سید صادق تقوی)، نهضت اسلام(سید جلال کاشانی) می باشد.

 

28. مطبوعات دینی 4

شامل نشریه ندای حق و وظیفه

 

29. مجلةالعرفان

تاریخ انتشار لوح فشرده: آذرماه 1390

 

30. لوح مطبوعات فارسی ایران 3

تاریخ انتشار لوح فشرده: آذرماه 1390

آنچه در این لوح فشرده ارائه گردیده در بر گیرنده 37 عنوان مطبوعات قدیمی فارسی است. عناوین مطبوعات این لوح فشرده عبارتند از: اخوت تبریز، ادب، اصفهان، آفتاب، اقیانوس، انجمن اصفهان، انجمن بلدیه اصفهان، انجمن تبریز، انوشیروان، برجیس، برید شمال، بشارت، بلدیه، بهلول تهران، بهلول رشت، بی طرف، تنبیه درخشان، جهاد اکبر، حرف حق، دهریه، رهنما، زاینده رود، طریقةالفلاح، عدالت، عروةالوثقی، گنجینه فنون، مجاهد، مجموعه اخلاق، محاکمات، مساوات، معارف، مفتاح الظفر، ناقور، نجات تهران، ندای اسلام، ندای ترقی، نسیم شمال.

31. آثار مخطوط خواجه نصیرالدین طوسی در کتابخانه مجلس(کنگره بینالمللی هفتصد و پنجاهمین سالگشت دانشمند بزرگ خواجه نصیرالدین طوسی).

 

32. کتابهای دستنویس شیخ بهائی

33. مجلس دیروز و امروز (مصوّر)

34. نسخهی خطی نهج البلاغه

35. نسخهی چاپی قرآن معتمدی

36. نسخهی خطی الابانه

37. فهرست نسخ خطی کتابخانهی مجلس

38. فهرست منابع کتابخانهی مجلس برای تبلت، لپتاب و اندروید

39. مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی و اسلامی

40. لوح مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

41. لوح فشردهی التفهیم لاوائل صناعةالتنجیم

این کتاب، تنها نوشتهی فارسی ابوریحان بیرونی(362-440 هجری قمری) است و سال تألیف آن را 420 هجری قمری در غزنین میدانند. این نسخه در روز پنجشنبه، 6 صفر 538 هجری قمری به خط محمد بن جورابی کتابت شده و به شمارهی 2132 در کتابخانهی مجلس نگهداری میشود.

42. لوح فشرده صحیفه سجادیه به خط احمد نیریزی

44. نشریه‌ نقش و نگار،‌ از انتشارات اداره فرهنگ و هنر

 

رویداد‌های فرهنگی و علمی

کتابخانه مجلس با توجه به جایگاهش در سطح ملی و بین‌المللی و انتظاری که پژوهشگران از آن برای همکاری‌های فرهنگی و کتابخانه‌ای دارند در همایش‌ها و نشست‌های بسیاری در ایران و جهان شرکت داشته است یا همایش‌ها و نشست‌های بسیاری را برگزار نموده است. در زیر به چند نمونه از همایش‌های برگزار شده توسط کتابخانه مجلس اشاره می‌شود

.

سمینار مقدماتی نسخه‌های خطی

سمینار مذکور برای اولین بار در کشور در تاریخ اول و دوم خرداد ۱۳۷۹ برگزار شد. هدف از برگزاری این سمینار شناسایی، معرفی و بررسی شیوه‌های بهره‌وری بهینه از فناوری پیشرفته در جهت احیای نسخ خطی بوده است.

 

آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی

قدردانی و تجلیل از تلاش‌های ارزنده و تأثیرگذار دانش‌پژوهان متفکر و اندیشمندان صاحب‌عقیده‌ای که در کمال شکیبایی و تحمل رنجهای گران با تلاش بسیار، سالیان دراز عمرِ پرُبرکت خود را وقف شناسایی و شناساندن، احیا، نشر، حفاظت و مرمت، تحقیق و تصحیح میراث مکتوب و گران‌بهای موجود در کتابخانه‌های شخصی و عمومی کرده و می‌کنند افتخاری است که کتابخانه مجلس انجام آن را بر ذمه خود دانسته و با ابتکارِ برگزاری آیین ویژه سالانه‌ای همزمان با برنامه‌های هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران از این فرزانگان دانشمند و متواضع و متخصصان بی‌ادعا و صبور، تجلیل کرده و با انتشار آثاری در قالب ویژه‌نامه و یادنامه به قدرشناسی از این بزرگواران تلاش نموده تا شیوه زندگی و روش علمی ایشان چراغ راهی باشد برای ایجاد انگیزه در محققان جوان. در آیین‌های هشت‌گانه برگزار شده در سال‌های ۸۷-۷۹ از این اسوه‌های مجاهدت علمی به‌صورت ویژه تجلیل به عمل آمده است:

· سال اول(۱۳۷۹): همایش مقدماتی؛

· سال دوم(۱۳۸۰): استاد عبدالحسین حائری، کتابشناس برجسته؛

· سال سوم(۱۳۸۱): استاد محمدتقی دانش‌پژوه، فهرست‌نگار شهیر؛

· سال چهارم(۱۳۸۲): استاد احمد منزوی، فهرست‌نگار شهیر؛

· سال پنجم(۱۳۸۳): استاد دکتر اصغر مهدوی، کتابشناس و نسخه‌شناس برجسته؛

· سال ششم(۱۳۸۴): حجت‌الاسلام و المسلمین استاد سید احمد حسینی اشکوری، فهرست‌نگار برجسته؛

· سال هفتم(۱۳۸۵): استاد سید عبدالله انوار، مصصح و فهرست‌نگار برجسته؛

· سال هشتم(۱۳۸۶): استاد میر جلال‌الدین محدث ارموی، مصصح برجسته؛

از سال نهم به بعد این همایش از سوی دیگر نهادهای فرهنگی و پژوهشی مانند کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و کتابخانه آستان قدس برگزار می‌گردد.

 

همایش تاریخ مجلس

مجلس شورای ملّی، میراث انقلاب مشروطه و مهمترین شاخص دموکراسی است که دوره‌های پرفراز و نشیبی را در طی سال‌ها سپری نموده است. مجلس مشروطه با داشتن نقش حیاتی در اداره و هدایت کشور، تأثیر عمیق و تعیین کننده‌ای در سرنوشت و سیاست‌های کشور به جای گذاشت. از این رو بررسی نحوه انتخابات مجلس و شناخت ترکیب نمایندگان نه تنها می‌تواند خاستگاه واقعی وکلای مجلس و آراء صادره از سوی آنان را بازشناسی نماید بلکه قادر است چگونگی مشارکت مردم و نحوه تأثیرگذاری مجلس در تحوّلات کشور را مورد بررسی قرار دهد. به منظور دستیابی به این هدف، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی اقدام به برگزاری همایش‌هایی در جهت تعیین نقش و جایگاه مجلس در سیاست‌های کشور و چگونگی کارکرد آن در طی ادوار مختلف نموده است. این همایش‌ها که به نشست تخصصی تاریخ مجلس نیز معروف است به صورت دوره‌ای برگزار می‌گردد. در همایش نخست، تلاش شد تا به طور کلّی به تمامی ابعاد و زوایای مجلس در طی دوران برپایی آن پرداخته شود. در همایش دوم، با محدودتر شدن دوره مورد نظر، کارکرد مجلس شورای ملّی، به طور خاص در دوره پهلوی اوّل مورد بررسی قرار گرفت. مجموعه مقالات این همایش‌ها نیز به صورت ویژه‌نامه‌های ضمیمه مجله پیام بهارستان منتشر شده است. تاکنون 6 همایش به شرح زیر برگزار شده است.

· نخستین همایش تاریخ مجلس؛ دوشنبه، ۳۱ خرداد ۱۳۸۹

این همایش در نوع خود نخستین همایشی بود که به طور مستقل و متمرکز به تاریخ مجلس در ایران و موضوعات مربوط به آن پرداخت. از اهداف اصلی این همایش می‌توان به شناسایی استعدادهای حوزه تاریخ‌نگاری مجلس در ایران، رفع برخی شبهات و انتشار منابع و مآخذی در این زمینه دانست. از مقالات رسیده به دبیرخانه همایش، ۱۳۵ مقاله در ویژه‌نامه پاییز پیام بهارستان چاپ شد.

· دومین همایش تاریخ مجلس؛ چهارشنبه، ۴ خرداد ۱۳۹۰

دومین نشست تخصصی تاریخ مجلس با نگاهی به ساختار و کارکرد مجلس شورای ملّی در دوره رضاشاه (۱۳۲۰- ۱۳۰۰هـ. ش) به همّت مرکز اسناد و مرکز تحقیقات تاریخ مجلس در صحن علنی ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی واقع در میدان بهارستان برگزار گردید.

· سومین همایش تاریخ مجلس؛ سه‌شنبه، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۱

موضوع اصلی این همایش، نگاهی به ساختار و کارکرد مجلس شورای ملی از دوره سیزدهم تا شانزدهم بود.

· چهارمین همایش تاریخ مجلس؛ سه­شنبه، 24 اردیبهشت 1392

موضوع این همایش، نگاهی به ساختار و کارکرد مجلس شورای ملی در ادوار هفدهم و هجدهم بود.

· پنجمین همایش تاریخ مجلس؛ سه­شنبه، 30 اردیبهشت 1393

موضوع این همایش، بررسی ساختار و کارکرد مجلس شورای ملی در ادوار نوزدهم و بیستم بود.

· ششمین همایش تاریخ مجلس؛ چهارشنبه،2 دی 1394

موضوع این همایش، بررسی ساختار و کارکرد مجلس شورای ملی در ادوار بیست و یکم و بیست و دوم بود.

 

نشست تاریخ شفاهی

برای معرفی و گسترش روش‌های نوین جمع‌آوری، حفظ و اطلاع‌رسانی در حیطه منابع تاریخ معاصر ایران و با توجه به نقش سازندهی تاریخ شفاهی در تاریخ‌نگاری مستند، «انجمن تاریخ شفاهی ایران»، هر سال نشست تاریخ شفاهی را به میزبانی یکی از مؤسسات فعال در عرصه تاریخ شفاهی و تاریخ‌پژوهی برگزار می‌کند. اولین نشست در اسفند ۱۳۸۴ در کتابخانه ملی برگزار گردید. هفتمین نشست تاریخ شفاهی نیز به میزبانی کتابخانه مجلس، در روز سه‌شنبه، ۱۱ بهمن ۱۳۹۰ در ساختمان قدیمی مشروطه برگزار گردید.

 
نخستین همایش بین‌المللی میراث مکتوب ایران و افغانستان

هدف از برگزاری این همایش، شناسایی اشتراکات فرهنگی و میراث مکتوب مشترک فارسی‌زبان ایران و افغانستان بود که تا کنون از نگاه افکار عمومی مغفول مانده بود، تحکیم روابط فرهنگی دو کشور و ایجاد شرایط مناسب برای انجام تلاش‌های مشترک برای شناسایی، نگهداری شناساندن این میراث مشترک بوده است. این همایش در روز شنبه، ۱۲ تیر ۱۳۸۹ برگزار گردید.

 

همایش بازشناسی مناسبات فرهنگی ایران و عراق

هدف از برگزاری این همایش شناخت بیشتر پژوهشگران دو کشور از مشترکات فرهنگی و تاریخی یکدیگر بود و در حدود ۱۲۰ نفر از استادان دانشگاه‌های بغداد، بصره، نجف، کوفه و سایر دانشگاه‌ها در این همایش شرکت داشتند. مدت همایش ۵ روز در تهران، قم و مشهد بود و در روزهای سه‌شنبه تا شنبه مورخ ۱۳ تا ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۰ برگزار گردید. از جمله مهمانان ویژه این همایش دکتر ابراهیم جعفری- نخست‌وزیر سابق عراق- و دکتر احمد چلبی- نماینده فعلی مجلس عراق- بودند.

 

مراسم چهره‌گشایی از نسخه‌برگردان قرآن خطی موزه توپقاپی سرای استانبول

به منظور رونمایی از نسخه‌برگردان «معانی کتاب الله تعالی و تفسیرةالمنیر» مراسمی در روز یکشنبه، ۱۶ بهمن ۱۳۹۰، ساعت ۱۵ و ۳۰ دقیقه در صحن علنی عمارت قدیمی و زیبای مجلس شورای ملی (ساختمان مشروطه) با حضور جناب آقای دکتر علی لاریجانی-ریاست مجلس شورای اسلامی، مسئولین عالی‌رتبه سیاسی و فرهنگی ترکیه، دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو و جمعی از پژوهشگران قرآنی و علماء شرکت داشتند.

 

تجلیل از استاد فقید عبد‌الحسین حائری

کتاب‌شناس،‌ فهرست‌نگار،‌ مصحح و پژوهشگر میراث مکتوب بود که پس از عمری تلاش و کوشش در راه معرفی مواریث فرهنگی و مکتوب ایران و اسلام در سحرگاه یک‌شنبه،‌ یکم شهریور 1394 به دیار باقی شتافت. ارتحال او همه ما را غمگین کرد. مراسم تشییع او با شکوه تمام و با حضور مسئولین عالی‌رتبه کشوری و لشکری در دوم شهریور 1394 در کتابخانه مجلس انجام شد. همچنین به مناسبت چهلمین روز درگذشت این عالم ربانی در روز سه‌شنبه،‌ 7 مهر 1394،‌ همایش نکوداشت استاد فقید عبد‌الحسین حائری در کتابخانه مجلس برگزار گردید.

 

نشست با خبرنگاران

نشست مذکور به منظور آشنا کردن اصحاب رسانه با فعالیت‌های کتابخانه در ساختمان مشروطه در تاریخ شنبه، 4 مهر 1394 برگزار گردید. در این نشست رئیس وقت کتابخانه مجلس برنامه‌های آینده کتابخانه مجلس را تشریح کرد.

 

مراسم رونمایی ترجمه فنلاندی شاهنامه فردوسی

این مراسم با حضور جناب آقای هری کمرانین-سفیر محترم فنلاند در تهران، پروفسور یاکو هامین-آنتیلا-مترجم فنلاندی شاهنامه و استاد دانشگاه هلسینکی، دکتر میکویوهانی ویتامکی-استاد دانشگاه هلسینکی و برخی از مسئولین مجلس شورای اسلامی، وزارت امور خارجه و اصحاب فرهنگ و رسانه در روز شنبه، 4 اردیبهشت 1395 در ساعت 14 تا 16:30 در ساختمان قدیمی مجلس شورای ملی سابق(کاخ بهارستان) برگزار گردید.

 

آیین یک‌صد و دهمین سال خدمات علمی و فرهنگی کتابخانه مجلس

مراسم مذکور در روز دوشنبه، 22 آذر 1395 در عمارت قدیم مجلس شورای ملی سابق با حضور شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی، نمایندگان محترم مجلس دهم و نمایندگان ادوار گذاشته مجلس و پژوهشگران در فضای فرهنگی و صمیمی برگزار گردید. هدف از برگزاری این همایش،‌ تبیین جایگاه کتابخانه مجلس در قانون‌گذاری،‌ احیاء میراث اسنادی ایران و اسلام،‌ رونمایی از سه اثر درباره تاریخ پارلمان در ایران و تشویق نمایندگان به مستند‌سازی تجربیات و خاطرات خود در دوره نمایندگی بود.

در همین راستا سه نشست نقد و بررسی کتاب با عنوان «بایسته‌های تقنین» در تاریخ‌های 4 بهمن،‌ 17 بهمن و اول اسفند 1395 و مراسم رونمایی از کتاب «تذکرة نفائس المآثر»‌ در 15 اسفند 1395 برگزار گردید.

 

عضویت فعال در کنسرسیوم محتوای ملی

کتابخانه مجلس یکی از اعضای فعال و بنیانگذار این کنسرسیوم است. پرتال «کنسرسیوم محتوای ملی» با محتوای اطلاعاتی ۱۱ مرکز فرهنگی و مهم کشور در ۲۶ تیر ۱۳۹۰ برابر با ۱۵ شعبان ۱۴۳۲ هجری قمری مصادف با ولادت حضرت قائم (عج) راه‌اندازی گردید و هم‌اینک آدرس اینترنتی و نشان آن بر وب‌سایت کتابخانه مجلس قابل دسترسی است.

«کنسرسیوم محتوای ملی» در روزهای پایانی سال ۱۳۸۷ فعالیت خود را آغاز نمود. این کنسرسیوم با هدف تجمیع منابع و اطلاعات فارسی با هر قالبی با همکاری ۱۱ مرکز فرهنگی معتبر کشور کار خود را شروع نمود. اعضای اصلی کنسرسیوم محتوای ملی عبارتند از کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، سازمان تبلیغات اسلامی، سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مرکز نشر دانشگاهی و مؤسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان. بعد از شکل‌گیری هسته مرکزی، هر کدام از این مراکز یک نماینده به کنسرسیوم معرفی کرده است. کار این نمایندگان تدوین و تصویب اساسنامه و آیین‌نامه مربوط به کنسرسیوم و بحث‌های فنی است. هر یک از این مراکز طبق پیروی از اصول واحد، محتوای دیجیتالی و فراداده منابع خود را در این پرتال به اشتراک گذاشته‌اند. از ویژگی‌های خاص این کنسرسیوم این است که در عین حفظ استقلال هر یک از اعضا، اطلاعات آن‌ها به صورت یکپارچه در پرتال این کنسرسیوم به اشتراک گذاشته شده است. به عنوان مثال اطلاعات کتابخانه مجلس در این کنسرسیوم از لحاظ مالکیت مادی و معنوی متعلق به خودش است. اشخاص حقیقی و حقوقی می‌توانند در این پرتال تحت شرایط کنسرسیوم عضو شوند و منابع خود را به اشتراک بگذارند. البته در مرحله اول اشخاص حقوقی می‌توانند عضو شوند. از مزایا و امتیازات این کنسرسیوم می‌توان به این مورد اشاره نمود که وقتی اطلاعات یکپارچه باشد، قطعاً دسترسی به اطلاعات در زمان کمتری و با گستردگی بیشتری در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. هنگامی که شما در قسمت جستجوی منابع واقع در مدخل پرتال با کلیدواژهای موضوعی را جستجو می‌کنید کلیه منابع موجود که متعلق به مراکز مختلف می‌باشد با ذکر نام هر مرکز نمایش داده می‌شود. به عنوان مثال کلیه منابع دیجیتالی موجود در کتابخانه دیجیتالی مجلس (آذرسا) در این پرتال قابل دسترسی است. متقاضیان جهت بهره مندی از اطلاعات کنسرسیوم محتوای ملی می توانند به نشانی اینترنتی www.icnc.ir مراجعه نمایند.

 

عضویت در کمیته ملی حافظه جهانی یونسکو

در اواخر سال ۱۳۸۴ شمسی (مارس ۲۰۰۶ میلادی)، موضوع تشکیل کمیته ملی حافظه جهانی در ایران مطرح شد. به دنبال رایزنی کمیسیون ملی یونسکو با برخی نهادهای فرهنگی قرار شد که دبیرخانه این کمیته در سازمان اسناد و کتابخانه ملی باشد. در نخستین گام، مدیران و کارشناسان برخی کتابخانه‌ها و دستگاه‌های فرهنگی به رایزنی درباره ترکیب افراد و سازوکار فعالیت کمیته پرداختند. در نتیجه با مشورت کمیسیون ملی یونسکو دستورالعملی با عنوان دستورالعمل اجرایی کمیته ملی حافظه جهانی در ۶ ماده و ۲ تبصره در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۸۵ تدوین گردید. بر مبنای این دستورالعمل مقرر شد که اعضای کمیته ملی حافظه جهانی متشکل از رؤسای چندین کتابخانه و نهاد فرهنگی از جمله کتابخانه مجلس و ۶ نفر از صاحبنظران حوزه میراث مستند باشند. کمیته ملی حافظه جهانی به منظور استفاده از نظرات کارشناسان، گروه ارزیابی کمیته ملی حافظه جهانی را در مهرماه ۱۳۸۶(۲۰۰۷ میلادی) تشکیل داد تا موضوعات مرتبط با ثبت آثار در حافظه ملی و جهانی قبل از طرح در کمیته، در این گروه بررسی شود و اعضای گروه، نظر مشورتی خود را در هر مورد برای تصمیم‌گیری نهایی در اختیار کمیته قرار دهند. اعضای این گروه از کارشناسان مراکز آرشیوی و کتابخانه‌ای کشور می‌باشند که پس از شرکت در کارگاه آموزشی برنامه حافظه جهانی و دریافت گواهینامه شرکت در کارگاه آموزشی به عنوان کارشناسان کمیته انتخاب می‌شوند. در حال حاضر هر اثر ارسالی به دبیرخانه کمیته، ابتدا توسط این کارشناسان بررسی می‌شود و نتایج این بررسی در جلسات کمیته ملی حافظه جهانی مطرح می‌شود تا تصمیم نهایی برای هر اثر اتخاذ گردد.

هم‌اکنون حجة‌الاسلام و المسلمین سید علی عماد-رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی-نائب‌رئیس کمیته ملی حافظه جهانی است. لازم به ذکر است که نسخه خطی «التفهیم لاوائل صناعة التنجیم»، تألیف ابوریحان بیرونی-که در کتابخانه مجلس نگهداری می‌‌‌شود-در تاریخ ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۱(۳۰ تیر ۱۳۹۰) در فهرست بین‌المللی حافظه جهانی به ثبت رسید. گواهینامه ثبت این اثر در تاریخ ۱۶ بهمن ۱۳۹۰ هم‌زمان با میلاد پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و ایام دهه فجر طی مراسم رسمی توسط دبیر کل کمیسیون ملی یونسکو به کتابخانه مجلس تحویل گردید.

 

عضویت در مجمع کتابخانه‌های بزرگ کشور( مکتب)

مجمع کتابخانه‌های بزرگ کشور با نام اختصاری «مکتب»، نهادی صنفی است که پیگیری، پشتیبانی، استانداردسازی، آموزش و هماهنگی و انسجام میان کتابخانه‌های بزرگ در کشور را برعهده دارد. کتابخانه مجلس در کنار 8 کتابخانه دیگر از اعضاء مؤسس مکتب است.

گفتنی است که پیشنهاد تأسیس چنین نهادی با پی‌گیری مداوم کتابخانه مجلس و با تفاهم با کتابخانه ملی در تاریخ 1393تحقق یافت. تدوین اساسنامه مکتب پس از بررسی‌ الگو‌های مطرح در جهان به‌ویژه اساسنامه مجمع کتابخانه‌های‌ بزرگ فرانسه و بومی کردن آن‌ها توسط 9 کتابخانه بزرگ کشور به امضاء رسید.

 عضویت در مجمع هماهنگی مراکز تاریخ‌پژوهی و بانک‌های اسنادی ایران(مهتاب)

مجمع هماهنگی مراکز تاریخ‌پژوهی و بانک‌های اسنادی ایران با نام اختصاری «مهتاب»، مؤسسه‌ای است با فعالیت‌های غیرسیاسی و غیرانتفاعی که طبق اساسنامه آن با شخصیت حقوقی مستقل فعالیت می‌نماید. این مجمع هفده عضو دارد که عمدتاً مراکز اسنادی و تاریخ‌پژوهی معتبر کشور می‌باشند. از مهمترین اهداف مهتاب عبارتند از هماهنگی بین مراکز اسنادی و تاریخ‌پژوهی کشور در تمام زمینه‌ها، ارائه خط‌مشی برای ارائه اسناد تاریخی، انجام پروژه‌های تحقیقاتی تاریخی و اسنادی مشترک، برگزاری همایش‌های علمی- پژوهی مشترک، آسیب‌شناسی وضع موجود تاریخ‌نگاری در داخل و خارج از کشور.

شایان ذکر است کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی از سال 1384 و ابتدای تاسیس مجمع هماهنگی مراکز تاریخ¬پژوهی و بانک¬های اسنادی ایران در زمره مؤسسین این مجمع حضور و عضویت داشت.

 

نشست روابط فرهنگی و سیاسی ایران و ترکمنستان

هیأت‌ بلند‌پایه‌ای از مقامات سیاسی و فرهنگی ترکمنستان از جمله جناب آقای صفر بردی‌نیازوف-سفیر وقت محترم ترکمنستان در تهران، معاون وزیر امورخارجه ترکمنستان و سفرای سابق ترکمنستان در روز دوشنبه،‌ 17 آبان 1395 در کتابخانه ایران‌شناسی در نشست روابط فرهنگی و سیاسی ایران و ترکمنستان شرکت کردند. در این نشست راه‌های تحکیم و تقویت روابط فیمابین مورد بررسی قرار گرفت.

 

نگارخانه کتابخانه مجلس

در اواخر سال ۱۳۸۹ بود که ایجاد نگارخانه‌ای در سرسرای ورودی کتابخانه مجلس به منظور تقویت ارتباط بین هنرمندان و قشرها مختلف جامعه و معرفی آثار هنری و حمایت از هنرمندان در دستور کار قرار گرفت. از آنجا که کتابخانه مجلس روزانه پذیرای بیش از ۵۰۰ نفر از محققین و مراجعین و گروه‌های بازدیدکننده از مدارس، دانشگاه‌ها، نهادها و سازمان‌ها است این نگارخانه فرصت و مکان مناسبی برای تحقق اهداف فوق‌الذکر می‌باشد. موضوعات این نمایشگاه‌ها عبارتند از قرآن‌های نفیس خطی، مرمت تابلوهای نقاشی، خوشنویسی، کتاب کودک،‌ عکس مربوط به مجلس شورای اسلامی، شبیه‌نامه دوره قاجار موجود در کتابخانه مجلس، نگارگری، تذهیب،‌ شهادت استاد شهید مطهری، نقاشی‌خط، گل و مرغ و تشعیر، جلوه‌هایی از معماری اسلامی، تجلی‌گاه خط قرآنی، جلوه‌های خط و خوشنویسی تخت فولاد اصفهان، نقش پرندگان در فرهنگ اسلامی ایرانی،‌ غزل‌های دیوان حافظ شیرازی در قالب تابلوهای خوشنویسی و تذهیب، مشبک‌سازی، زندگی و آداب و سنن اقوام بختیاری.

قابل توجه است که برای پربارتر کردن این نمایشگاه‌ها، در مراسم افتتاحیه برخی از این نمایشگاه‌ها سمینارهایی نیز برگزار گردید.


منابع و مآخذ

1. گفتگو با رؤسای کتابخانه،‌ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی،‌ استاد فقید عبد‌الحسین حائری،‌ معاونین، مدیران و کارشناسان کتابخانه مجلس شورای اسلامی.

2. تاریخچة کتابخانة مجلس شورای ملی، مجلس شورای ملی، چاپخانة مجلس شورای ملی،‌ بهمن 1355.

3. تاریخچه کتابخانه مجلس: اولین کتابخانه رسمی کشور، تهران،‌ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، چاپ اول، 1374.

4. باستانی‌راد،‌ حسن،‌ بهارستان در تاریخ،‌ تهران،‌ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی،‌ چاپ اول،‌ 1390.

5. وب‌سایت موزه مجلس شورای اسلامی.

6. مجموعه مصوبات مجلس شورای ملی در چهار دوره تقنینیه، مطبعه مجلس.

7. مجموعه قوانین سال 1375.

8. مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی،‌ دوره پنجم.

 
 
 
 
 
بازدید:238
یادداشت ها